آییننامه ارتقای اخلاق حرفه ای در نظام اداری مصوب ۱۴۰۲/۱۱/۰۸
هیات وزیران در جلسه ۱۴۰۲/۱۱/۰۸ به پیشنهاد معاونت حقوقی رئیس جمهور و سازمان اداری و استخدامی کشور که با همکاری سایر قوا تهیه شده و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، ماده (۲۵) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب ۱۳۸۶ و ماده (۷) قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد مصوب ۱۳۹۰، آییننامه ارتقای اخلاق حرفه ای در نظام اداری را به شرح زیر تصویب کرد:
ماده ۱- در این آییننامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می رود:
۱- قانون: قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد مصوب ۱۳۹۰ با اصلاحات بعدی.
۲- دستگاه ها: دستگاه های موضوع بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده (۲) قانون.
۳- کارگزاران نظام: تمامی مقامات موضوع ماده (۷۱) قانون مدیریت خدمات کشوری و افراد همتراز آنها، مدیران و کارکنان دستگاه ها.
۴- منشور: منشور اخلاق حرفه ای کارگزاران نظام.
ماده ۲- در راستای حسن اجرای ماده (۲۸) قانون مدیریت خدمات کشوری و به منظور تامین حقوق مردم و مراجعان، سازمان اداری و استخدامی کشور مکلف است با اخذ نظر دستگاه ها ظرف مدت یک سال از تاریخ ابلاغ این آییننامه، نسبت به بازنگری در ضوابط مربوط به ارتقا، انتصاب و تمدید قراردادهای استخدامی و بهره مندی از سایر امتیازات استخدامی و اعمال تشویقات و تنبیهات اقدام و پیشنهادات لازم را به مراجع ذی ربط ارائه دهد.
ماده ۳- دستگاه ها مکلفند پس از طی مراحل گزینش و در بدو ورود به خدمت افراد و پیش از تصدی پست های مدیریت حرفه ای یا سیاسی، تمهیدات لازم برای امضای منشور توسط آنان را فراهم کرده و منشور امضا شده را در پرونده کارگزینی آنان نگهداری و رونوشتی از آن را به ایشان تحویل نمایند. هر گونه به کارگیری افراد مذکور، منوط به امضای منشور است.
ماده ۴- کارگزاران نظام علاوه بر امضای منشور، در بدو ورود به خدمت طی تشریفات خاص حسب محل خدمت نزد استاندار و یا معاون رئیس جمهور و رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور یا نمایندگان آن ها نسبت به ادای سوگند به شرح زیر اقدام می نمایند:
«بسم الله الرحمن الرحیم- اکنون که افتخار خدمت گزاری به میهن عزیز اسلامی و مردم شریف ایران اسلامی برای من فراهم شده است، در پیشگاه قرآن مجید به خداوند متعال سوگند یاد می کنم که با عزمی راسخ تمام تلاش، استعداد و صلاحیت خود را برای انجام وظایف شغلی و مسئولیت های قانونی که بر عهده گرفته ام، به کار گیرم و در همه حال به مفاد منشور اخلاق حرفه ای کارگزاران نظام و قوانین و مقررات حاکم پایبند و مروج آن باشم و تمام کوشش خود را در جهت انجام وظایف محوله، خدمت به مردم و پیشرفت و اعتلای کشور به کارگیرم.»
تبصره ۱- پیروان اقلیت های دینی مصرح در اصل (۱۳) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، با ذکر نام کتاب آسمانی خود، سوگند را یاد خواهند کرد.
تبصره ۲- هر دستگاه حسب اهداف، وظایف و مسئولیت های خود میتواند الزامات تخصصی دیگری را به متن سوگندنامه فوق، پس از تایید کارگروه موضوع ماده (۱۴) این آییننامه برای کارگزاران همان دستگاه اضافه نماید.
تبصره ۳- ادای سوگند کارکنان موضوع بند (ج) ماده (۲) قانون، درچارچوب تبصره ماده (۷) قانون و مقررات مربوط به خود خواهد بود.
ماده ۵- اصول حاکم بر منشور به شرح زیر است:
۱- رعایت موازین و اخلاق اسلامی و شرع مقدس در سلوک فردی و اجتماعی.
۲- رعایت حقوق مردم.
۳- قانون گرایی.
۴- عدالت محوری و عدم تبعیض ناروا و عدم پذیرش هرگونه سفارش خارج از قوانین و مقررات.
۵- نظم کاری و انضباط فردی و گروهی.
۶- شفافیت در فرآیند و عملکرد کاری، پاکدستی و عدم سوءاستفاده از موقعیت شغلی.
۷- وجدان کاری، مسئولیت پذیری و پاسخگویی متناسب با وظایف و اختیارات.
۸- امانت داری، صرفه جویی و استفاده بهینه از منابع و بیت المال و اهتمام در نگهداری آنها.
۹- تعهد و وفاداری به اهداف و ماموریت های سازمان و حفظ اسرار سازمانی.
۱۰- انعطاف پذیری و انتقادپذیری.
۱۱- ارتقای مستمر شایستگی و توانمندی علمی، تخصصی و مهارتی.
۱۲- تحول گرایی، خلاقیت، ابتکار و بهبود مستمر بهره وری فردی و سازمانی.
۱۳- شایسته سالاری، توجه به تعهد و تخصص در انتصابات و جانشین پروری.
۱۴- تفاهم، تعامل و همکاری سازنده با همکاران.
۱۵- مراقبت به منظور جلوگیری از ایجاد هر گونه وضعیت تعارض منافع و فرصت های پساشغلی.
۱۶- پاسداری از قداست خانواده و حفظ تعادل کار و زندگی.
۱۷- به کارگیری خلاقیت، نوآوری و افزایش بهره وری فردی و سازمانی.
ماده ۶- افزون بر رعایت اصول مذکور در ماده (۵) این آییننامه، مقامات موضوع ماده (۷۱) قانون مدیریت کشوری و همترازان آنها مکلفند اصول زیر را نیز به طور اختصاصی رعایت کنند:
۱- شرح صدر در مدیریت، روشن بینی، بصیرت، امید، صبر و استقامت.
۲- بازرسی و پیگیری مستمر نسبت به کار نیروی انسانی تحت امر و قاطعیت در برخورد با متخلفین.
۳- مردم داری و پرهیز از هرگونه احتجاب و دوری از مردم.
۴- وفای به عهد و عمل به وعده و پرهیز از وعده هایی که خارج از چهارچوب صلاحیت و اختیار آنهاست.
۵- پرهیز از انتشار اخباری که قطعیت آن ثابت نشده و ممکن است انتظار نابجا ایجاد کند.
۶- رعایت شان و منزلت جایگاه کارگزار نظام در داخل و خارج از اداره و فضای مجازی.
۷- ارتقای مهارت های فنی، تخصصی و حقوقی سرمایه انسانی تحت امر.
۸- حفظ روحیه جهادی و ترویج آن.
۹- ایجاد محیط مساعد برای رشد فضایل اخلاقی بر اساس ایمان و تقوا و مبارزه با کلیه مظاهر فساد و تباهی.
ماده ۷- منظور از موازین و اخلاق اسلامی عبارت است از:
۱- التزام عملی به شئونات و شعائر اسلامی و ولایت مطلقه فقیه.
۲- رعایت ارزش های اخلاقی اسلامی از جمله عدل، خودباوری، خردورزی، بردباری، آراستگی، نزاکت، خوش خلقی، عفو و احسان، تواضع، اعتراف به خطا، احتیاط و مواظبت در بیت المال، ساده زیستی و پرهیز از کم کاری.
۳- اعتقاد به مبدا و معاد و ترویج روحیه ایمان، توحید محوری، ولایت مداری، خودباوری و ایثار.
۴- عمل به فریضه امر به معروف و نهی از منکر.
ماده ۸- حقوق مردم در این منشور عبارت است از:
۱- حق برخورداری از کرامت و ارزش والای انسانی.
۲- حق برخورداری از اِعمال بی طرفانه قوانین و مقررات و مصون بودن از تبعیض ناروا.
۳- حق دسترسی آسان و سریع به خدمات اداری.
۴- حق حفظ و رعایت حریم خصوصی.
۵- حق آگاهی به موقع از برنامه ها، تصمیمات و عملکردها و دسترسی به اطلاعات عمومی و فرآیندهای اداری.
۶- حق اظهارنظر آزاد و ارائه پیشنهاد در مورد مقررات، تصمیمات، فرآیندها و رویه های اداری.
۷- حق مصون بودن از شروط اجحاف و تبعیض آمیز در توافق ها، معاملات و قراردادهای اداری.
۸- حق رسیدگی به موقع و منصفانه به شکایات و اعتراضات.
۹- حق جبران خسارات وارده در اثر قصور یا تقصیر دستگاه ها و کارکنان آنها.
۱۰- حق اشخاص دارای شرایط ویژه از قبیل ایثارگران، کودکان، سالمندان و افراد توانخواه در برخورداری کامل و سریع از امتیازات خاص قانونی.
۱۱- بی طرفی در رسیدگی به موضوعات و عدم تعارض منافع بین کارمند و ارباب رجوع.
۱۲- عدم استفاده غیرمجاز از وجوه نقدی یا مطالبات یا حوالجات یا سهام و سایر اسناد و اوراق بهادار یا سایر اموال متعلق به هر یک از سازمان ها و موسسات عمومی یا اموال عمومی که بر حسب وظیفه در اختیار گذاشته شده است.
ماده ۹- منظور از قانون گرایی عبارت است از:
۱- تمکین و احترام به حاکمیت قانون.
۲- تمکین و احترام به سیاست ها، تصمیمات و اقدامات قانونی مقامات بالاتر.
۳- واکنش به پیشنهادها و اقدامات غیرقانونی و گزارش دهی فساد، جرم و تخلف به مراجع ذی صلاح.
۴- پرهیز از دریافت هدیه، مبالغ و امتیازات غیرقانونی و سوء استفاده از موقعیت اداری.
ماده ۱۰- مفاد منشور و تعهدات اخلاقی کارگزاران نظام در بدو خدمت و تصدی پست های مدیریت حرفه ای یا سیاسی که باید امضا و در پرونده کارگزینی درج گردد، به شرح زیر است:
۱- انجام وظایف و مسئولیت های شغلی و سازمانی، شامل تعهدات زیر:
الف- در انجام فعالیت ها و حضور در سازمان نظم و انضباط را رعایت نموده و از هر گونه اهمال و بی مبالاتی پرهیز نمایم.
ب- از بخشی نگری پرهیز کنم و به مصالح عمومی و پیشرفت کشور اهتمام داشته باشم.
پ- وظایف و مسئولیت هایم را در حد توان با دقت، سرعت، صداقت، امانت، گشاده رویی، انصاف، تفاهم و تبعیت از قوانین و مقررات عمومی و اختصاصی دستگاه مربوط انجام دهم.
ت- شایستگی، دانش و مهارت های خود را به طور مستمر ارتقا داده و ضمن توجه به فکرهای نو (ایده ها) و اندیشه های جدید، آنها را در انجام وظایف محوله در دستگاه متبوع به کار گیرم.
ث- به وظایف و مسئولیت های خود آگاه باشم، آنها را به نحو احسن انجام دهم و در برابر وظایف محوله، پاسخگو و مسئولیت پذیر باشم.
ج- در جهت افزایش بهره وری خود و سازمان با استفاده از روش های علمی و تجارب دیگران و خلاقیت و نوآوری تلاش نمایم.
چ- از اموال، امکانات، تجهیزات و سرمایه های نظام اداری حفاظت نموده و به طور موثر و مطلوب از آنها استفاده نمایم.
ح- از هرگونه رفتار خودسرانه، زیاده خواهی، امتیازطلبی و سوء استفاده از اختیارات، تعارض منافع و فرصت های پساشغلی پرهیز نمایم.
خ- در انجام امور محوله شفافیت داشته و از هر گونه پنهان کاری پرهیز نمایم.
د- الزامات اخلاق اسلامی و موازین شرعی را رعایت نمایم.
۲- در رفتار و برخورد با ارباب رجوع و همکاران:
۱- با ایجاد ارتباط مناسب و ارائه خدمات بهتر، تصویری مثبت از دستگاه اجرایی و نظام اداری ارائه دهم.
ب- خدمات به مراجعه کنندگان را به صورت عادلانه و در چهارچوب قوانین، مقررات و ضوابط ارائه دهم.
پ- اطلاعات و راهنمایی های لازم به ارباب رجوع را در محدوده وظایف شغلی ارائه دهم.
ت- خواسته های قانونی ارباب رجوع را بدون تشریفات زائد اداری و تحمیل هزینه اضافی به آنان، انجام دهم.
ث- ارباب رجوع را تکریم و به آنان احترام نموده و در قبال کوتاهی ها و اشتباهات از آنان عذرخواهی نمایم.
ج- انتقادات سازنده دیگران را بپذیرم و به نظرات، پیشنهادها و بازخوردهای شهروندان و مراجعه کنندگان برای بهبود عملکرد خود و سازمان توجه کافی نمایم.
چ- به نظم و آراستگی شخصی و محل کار خود توجه کافی نمایم.
ح- رازدار باشم و از هرگونه افشای اطلاعات خصوصی مراجعان پرهیز نمایم.
خ- با ارباب رجوع رفتار برابر و بی طرفانه داشته باشم.
د- نسبت به رفتار متملقانه و خارج از ضوابط اداری و اخلاقی ارباب رجوع، بی اعتنا باشم به گونه ای که در تصمیم گیری و انجام وظیفه محوله ام هیچ تاثیری نداشته باشد.
ذ- روحیه کار جمعی را در خود تقویت نموده و در انجام فعالیت های گروهی مشارکت نمایم.
ر- روحیه قدردانی از اقدامات مثبت و مفید دیگران را در خود تقویت نمایم.
ز- دانش، تجربه و توانمندی های خود را با سعه صدر در اختیار همکاران قرار دهم.
ژ- در حل مشکلات شغلی همکاران تلاش نموده و از هرگونه تجسس در زندگی خصوصی آنان و ارباب رجوع پرهیز نمایم.
س- شئون شغلی و حرفه ای در داخل و خارج از اداره که عدم توجه به آن حیثیت شغلی را مخدوش می کند رعایت نمایم.
ش- در عمل به فریضه امربه معروف و نهی از منکر، اهتمام ورزم.
تبصره - دستگاه ها مکلفند ضمن رعایت اصول مندرج در مواد (۵) و (۶) این آییننامه، ظرف شش ماه دستورالعمل اختصاصی «رفتار حرفه ای و اخلاقی کارگزاران نظام» خود را تنظیم و ضمن ابلاغ برای اجرا، به کارگروه موضوع ماده (۱۴) این آییننامه ارسال نمایند.
ماده ۱۱- دستگاه های اجرایی مکلفند از طریق سامانه رضایت سنجی کارکنان دولت و سامانه های مشابه ظرف یک ماه از تاریخ ثبت شکایت، به شکایات مردم از حیث عدم رعایت مفاد منشور به صورت مستند، مستدل و مکتوب پاسخ دهند. نظرات مراجعان در ارتقای کارمندان، وفق ماده (۲) آییننامه لحاظ خواهد شد.
تبصره ۱- عدم رسیدگی به شکایت یا عدم پاسخ مکتوب به شاکی در مهلت مذکور، تخلف موضوع ماده (۲۵) قانون محسوب و با مرتکبان طبق قوانین مربوط برخورد میشود.
تبصره ۲- دستگاه های اجرایی مکلفند زمینه دسترسی به سامانه های موضوع این ماده را برای سازمان اداری و استخدامی کشور و نهاد ریاست جمهوری (مرکز ارتباطات مردمی) فراهم نمایند.
ماده ۱۲- مدیران و سرپرستان بلافصل دستگاه ها مکلفند بر حسن اجرای منشور از سوی کارگزاران نظام مطابق این آییننامه نظارت نمایند و با ناقضان منشور حسب مورد مطابق مقررات ماده (۹۲) قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده (۱۳) قانون، رفتار خواهد شد.
ماده ۱۳- سازمان اداری و استخدامی کشور مکلف است شاخص های مربوط به نحوه اجرای مفاد این آییننامه را در مجموع شاخص های ارزیابی عملکرد دستگاه های اجرایی قرار دهد.
تبصره - سازمان اداری و استخدامی کشور جایزه ویژه رعایت این آییننامه را در جشنواره شهید رجایی پیش بینی می کند.
ماده ۱۴- در راستای حسن اجرای این آییننامه، کارگروهی متشکل از معاونین سازمان اداری و استخدامی کشور (مسئول کارگروه)، معاونت حقوقی رئیس جمهور و وزارت دادگستری (مرجع ملی کنوانسیون مبارزه با فساد سازمان ملل متحد) با وظایف زیر تشکیل میگردد:
۱- تدوین طرح ها و برنامه های اخلاق حرفه ای و ترویج رعایت آن.
۲- طراحی ساز و کارهای اطلاع رسانی مستمر در خصوص رفتار حرفه ای و اخلاقی.
۳- برگزاری نشست ها و رویدادها و طراحی دوره های آموزشی مرتبط با این آییننامه.
۴- پایش و ارزیابی رعایت این آییننامه و بررسی گزارش های اجرای مفاد منشور ارسالی از کمیته های ارتقای سلامت اداری و صیانت از حقوق مردم.
۵- ارزیابی قوانین و مقررات، فرآیندها و رویه های اجرایی مرتبط با این آییننامه و ارائه پیشنهاد وضع و اصلاح به مراجع ذی ربط.
۶- بررسی و تایید الزامات تخصصی پیشنهادی دستگاه ها به منظور اضافه نمودن آن به متن سوگندنامه کارگزاران نظام.
تبصره ۱- دستگاه ها مکلفند گزارش اجرای مفاد منشور را به صورت سالانه برای کارگروه ارسال کنند.
تبصره ۲- نحوه برگزاری جلسات، در اولین جلسه کارگروه تعیین و دبیرخانه آن در سازمان اداری و استخدامی کشور مستقر میگردد.
ماده ۱۵- واحدهای زیرنظر مقام معظم رهبری اعم از نظامی و غیرنظامی و تولیت آستان های مقدس پس از اخذ موافقت ایشان، تابع مقررات این آییننامه خواهند بود.
ماده ۱۶- از تاریخ لازم الاجرا شدن این آییننامه، منشور اخلاقی و اداری و اخلاق حرفه ای کارگزاران نظام موضوع تصویب نامه شماره ۱۱۴۱۱ /ت۵۲۶۱۲ه- مورخ ۱۴۰۰/۰۲/۰۵ لغو میشود.
محمد مخبر
معاون اول رئیس جمهور