آییننامه نظام آموزش مهارت و فناوری مصوب ۱۳۹۰/۰۸/۰۱
هیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۹۰/۸/۱ بنا به پیشنهاد وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و در اجرای ماده (۲۱) قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران- مصوب ۱۳۸۹ - آییننامه نظام آموزش مهارت و فناوری را به شرح زیر تصویب نمود:
ماده ۱ - نظام آموزش مهارت و فناوری شامل آموزش هایی است که با هدف ارتقا و انتقال دانش کار و فناوری، به هنگام کردن مهارت های شغلی و افزایش مستمر و فزاینده بهره وری در تمامی سطوح تحصیلی مهارت و فناوری به صورت آموزش های رسمی و آموزش های تکمیلی بین سطوح طراحی و اجرا میشود و با استفاده از فناوری های آموزشی روز و ظرفیت های آموزشی محیط کار، افراد را بر اساس استاندارد ها و صلاحیت های شغلی و با تاکید بر اخلاق حرفه ای برای احراز شغل، حرفه و کسب و کار تا سطح مطلوب تربیت می نماید.
ماده ۲ - نظام آموزش مهارت و فناوری مبتنی بر اصول زیر میباشد:
الف - جامعیت و انسجام در سیاستگذاری، برنامه ریزی، گسترش، نظارت و پشتیبانی در تمام سطوح تحصیلی اعم از آموزش های رسمی و آموزش های تکمیلی بین سطوح تحصیلی به گونه ای که نیازهای نیروی انسانی بازار کار را بر آورده نماید.
ب - انعطاف و پویایی لازم متناسب با مقتضیات حوزه های شغلی، شرایط محیطی، بومی و آمایش سرزمین، استعداد و علایق متقاضیان، فناوری و امکانات حال و آینده و تنوع روش های اجرا و نوآوری.
پ - هماهنگی کامل با سیاست های کلان، سند چشم انداز بیست ساله، برنامه های پنجساله توسعه، نقشه جامع علمی کشور و سایر نظام های آموزشی.
ت - استقلال کامل در برنامه ریزی، گسترش، ممیزی، استاندارد سازی، نظارت و ارزیابی و تدوین ضوابط اجرا.
ث - به روز بودن محتوا و شیوه های آموزش مهارت و فناوری بر اساس نتایج پژوهش های کاربردی و فناوری نوین از طریق فرایند های آموزشی ضمن ارتباط مستمر با مجامع بین المللی متناسب با تحولات نظام اشتغال.
ج - مشارکت، تعامل، بکارگیری ظرفیت ها و امکانات آموزشی دستگاه های اجرایی در تمامی مراحل (از تعیین نیاز حوزه های شغلی تا طراحی و اجرای برنامه های آموزشی).
چ - فراهم نمودن زمینه آموزش مادام العمر افراد جامعه در حوزه های تخصصی شغلی.
ماده ۳ - متقاضیان آموزش مهارت وفناوری پس از طی نمودن مرا حل نظری و دانش پایه، بخش مهارتی دوره را در محیط کار واقعی و یا شبیه سازی شده زیر نظر مدرسانی که از میان متخصصان و مدیران بخش کار انتخاب میشوند، طی می نمایند.
ماده ۴ - اهداف نظام آموزش مهارت و فناوری به شرح زیر تعیین میشود:
الف - تربیت و افزایش کارایی و اثر بخشی نیروی انسانی مورد نیاز در بخش های مختلف صنعت، کشاورزی، خدمات و فرهنگ و هنر بر اساس استانداردهای شغلی، فرهنگ ارزشی - بومی و نیاز بازارکار داخلی و تقاضای بازارهای منطقه ای و بین المللی متناسب با نظام اشتغال کشور.
ب - اشاعه و نهادینه سازی فرهنگ کسب و کار مبتنی بر استعداد، ذوق، دانش، مهارت، فناوری، تخصص، توانایی و کارآفرینی با رویکرد ارزشهای اسلامی و اخلاق حرفه ای.
ماده ۵ - ماموریتهای نظام آموزش مهارت و فناوری به شرح زیر تعیین میشود:
الف - توسعه کمی و کیفی آموزش های مهارت و فناوری مبتنی بر پژوهش های کاربردی و آمایش سرزمین با بهره گیری از ظرفیت بخش های مختلف کشور اعم از دولتی، عمومی، تعاونی و خصوصی با رویکرد تقاضا محور و در تعامل مستمر و موثر با نهادهای بین المللی.
ب - طراحی و تدوین نمونه ها و روش های انعطاف پذیر در آموزش های مهارت و فناوری تقاضا محور.
پ - نیاز سنجی مستمر آموزشی مبتنی بر آمایش سرزمین و برنامه ریزی، سازماندهی و هدایت آموزش های مهارت و فناوری با توجه به نظام های آموزشی بین المللی.
ت - معرفی و هدایت فاغ التحصیلان آموزش مهارت و فناوری به بازار کار از طریق تعامل با بخش دولتی و غیر دولتی و بر اساس ظرفیت ها و فرصت های شغلی شناسایی شده و توانمندی های فارغ التحصیلان.
ث - تامین نیاز آموزشی حوزه های شغلی تا بالاترین آموزش عالی مهارت و فناوری بر اساس تحولات فناوری و فراهم کردن زمینه آموزش مادام العمر.
ج - فراهم نمودن امکان تجمیع دوره های آموزش تکمیلی بین سطوح تحصیلی و معادل سازی با دوره های رسمی.
ماده ۶ - دوره های آموزش مهارت و فناوری در بخش های دولتی، عمومی، تعاونی و خصوصی و در سطوح محلی، ملی، منطقه ای و بین المللی طراحی و اجرا میشود. این آموزش ها در حوزه های صنعت (نفت، معدن، انرژی، صنایع غذایی، فناوری پزشکی، ارتباطات و فناوری اطلاعات و موارد مشابه)، کشاورزی (شیلات و آبزیان، منابع طبیعی، دامپروری، دامپزشکی، زراعت و باغبانی وموارد مشابه)، خدمات (ورزش، اقتصاد، مدیریت و تجارت، گردشگری، آموزش، نظامی و امنیتی وموارد مشابه) و فرهنگ و هنر (امور فرهنگی، رسانه، صنایع دستی، هنرهای تجسمی، سینما، موسیقی، تاتر وموارد مشابه) تعریف میشود.
ماده ۷ (اصلاحی ۱۳۹۱/۰۸/۰۷)- به منظور هماهنگی بین دستگاههای اجرایی، شورای سیاستگذاری و برنامه ریزی سازمان ملی مهارت و فناوری که از این پس به اختصار «شورا» نامیده میشود با ترکیب زیر تشکیل میگردد:
۱ - وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی (رئیس شورا)
۲ - رئیس سازمان ملی مهارت و فناوری (دبیر شورا)
۳ - معاون ذیربط معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور
۴ - معاون ذیربط وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
۵ - معاون ذیربط وزیر صنعت، معدن و تجارت
۶ - معاون ذیربط وزیر جهاد کشاورزی
۷ - معاون ذیربط وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی
۸ - رئیس سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور
۹ - رئیس دانشگاه جامع علمی و کاربردی
۱۰ - رئیس دانشگاه فنی و حرفه ای
۱۱ - معاون ذی ربط وزیر علوم، تحقیقات و فناوری
۱۲ - معاون ذی ربط وزیر آموزش و پرورش
۱۳ - سه نفر صاحب نظر در حوزه صلاحیت حرفه ای به پیشنهاد دبیر شورا
ماده ۸ - سازمان ملی مهارت و فناوری مسئول اجرای مصوبات شورا، یکپارچه سازی، هدایت و اعتلای آموزش های مهارتی و استقرار نظام جامع مهارت و فناوری از طریق سه زیر نظام آموزش مهارت و فناوری، صلاحیت حرفه ای و شرایط احراز اشتغال میباشد.
تبصره - دستگاه های متولی آموزش های مهارت و فناوری کشور از جمله سازمان آموزش فنی و حرفه ای کشور، دانشگاه جامع علمی - کاربردی و دانشگاه فنی و حرفه ای در چارچوپ وظایف ماده (۱)، زیر نظر شورا میباشند.
ماده ۹ - نظام آموزش مهارت و فناوی مشتعل بر نظامهای فرعی ذیل میباشد:
الف - آموزش عالی مهارت و فناوری
ب - آموزش فنی و حرفه ای (دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی)
ماده ۱۰ - ارکان آموزش عالی مهارت و فناوری به شرح زیر تعیین میشود:
الف - دانشگاه جامع علمی - کاربردی و دانشگاه فنی و حرفه ای.
ب - کارگروه هماهنگی برنامه ریزی درسی و آموزشی آموزش عالی مهارت و فناوری به عنوان مرجع تدوین برنامه های آموزشی و درسی، تعیین شیوه ها و استانداردهای آموزشی برای نظام آموزش عالی مهارت و فناوری که زیر نظر شورای برنامه ریزی درسی و آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تشکیل میشود.
پ - کارگروه هماهنگی گسترش آموزش عالی مهارت و فناوری به عنوان متولی سیاستگذاری در توسعه تمامی سطوح آموزش های عالی مهارت و فناوری مبتنی بر آمایش سرزمین برای نظام آموزش عالی مهارت و فناوری که زیر نظر شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری تشکیل میشود.
ت - شورای نظارت و ارزیابی آموزش عالی مهارت و فناوری به عنوان متولی تدوین استانداردها، هدایت، نظارت، ارزیابی و اعتبار بخشی مراکز مجری در تمامی سطوح تحصیلی آموزش های عالی مهارت و فناوری.
ث - هیات های امنا و هیات ممیزه مرکزی آموزش های عالی مهارت و فناوری به عنوان متولی سیاستگذاری امور تشکیلاتی، مالی و معاملاتی، هیات های علمی و مدرسان که توجه ویژه ای را به شناسایی و استفاده از مدرسان خبره خواهد نمود.
تبصره ۱ - برای سازماندهی بهینه و جلوگیری از تمرکز امور کارگروه ها، شوراها و هیات های مذکور در این ماده، تشکیل کمیسیون ها، گروهها و کارگروه های تخصصی، ملی، منطقه ای و استانی در سازمان ملی مهارت و فناوری با تایید شورا یا کارگروه مربوط مجاز است.
تبصره ۲ - احکام اعضای شوراها، کارگروه و هیات های موضوع این ماده توسط وزیر علوم، تحقیقات و فناوری صادر میشود.
ماده ۱۱ - مقاطع، سطوح، مدارک و گواهینامه ها در نظام آموزش عالی مهارت و فناوری به شرح زیر تعیین میشود:
الف - عناوین دوره های عالی مهارت و فناوری در این نظام به ترتیب کاردانی فنی، مهندسی فناوری، مهندسی فناوری ارشد و مهندسی فناوری خبره است که به ترتیب همطراز سطوح کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری در نظام آموزش نظری است.
ب - عناوین دوره های آموزشی با ماهیت غیر فنی شامل کاردانی حرفه ای، کارشناسی حرفه ای، کارشناسی حرفه ای ارشد و کارشناسی حرفه ای خبره خواهد بود.
تبصره ۱ - دانشجویان دوره های عالی سطوح مختلف تحصیلی نظام مهارت و فناوری همانند دانشجویان نظام آموزش نظری از مزایا و تسهیلات قانونی نظیر معافیت تحصیلی برخوردار میباشند.
تبصره ۲ - حداقل سهم آموزشهای مهارتی در محیط کار که بر اساس ممارست و تمرین عملی شکل میگیرد، برای مقاطع مختلف تحصیلی نظام آموزش عالی مهارت و فناوری، شصت درصد کل دوره خواهد بود.
ماده ۱۲ - سطوح تحصیلی در هر دو نظام آموزش عالی نظری و نظام آموزش عالی مهارت و فناوری از نظر ارزش همطراز بوده و فارغ التحصیلان هر یک از سطوح تحصیلی در این دو نظام میتوانند بر اساس شرایط عمومی و اختصاصی پذیرش، در سطوح بالاتر در هر یک از دو نظام ادامه تحصیل دهند.
ماده ۱۳ - دوره های آموزش عالی مهارت و فناوری در دانشگاه جامع علمی - کاربردی و دانشگاه فنی و حرفه ای اجرا خواهد شد و مدارک تحصیلی این دوره ها توسط وزارت علوم تحقیقات و فناوری و از طریق دانشگاه جامع علمی - کاربردی و دانشگاه فنی و حرفه ای صادر میشود.
تبصره ۱ - دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی نظام آموزش نظری میتوانند با رعایت استانداردهای نظام آموزش عالی مهارت و فناوری و با مجوز شورای هماهنگی گسترش آموزش عالی مهارت و فناوری، مجری دوره های آموزشی این نظام شوند.
تبصره ۲ - دارندگان مدارک تحصیلی و گواهی نامه های آموزشی این نظام از تمامی مزایای قانونی اشتغال و دریافت تسهیلات برخوردار هستند.
ماده ۱۴ - سنجش و پذیرش دانشجو در تمام مقاطع آموزش عالی مهارت و فناوری مطابق با مصوبات شورای برنامه ریزی درسی نظام آموزش مهارتی و قوانین پذیرش در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری انجام خواهد شد.
ماده ۱۵ - به منظور ارتقای بهره وری نیروی کار، افزایش دانش و مهارت، ارتقای شغلی و حرفه ای مطابق با فناوری روز، دوره های آموزشی تکمیلی بین سطوح تحصیلی در شروع و یا حین کار در محیط کار، کارگاه و یا مراکز آموزش ارایه میشود. این آموزش ها در قالب پودمان ها یا بسته های آموزشی از هر سطح ورودی تا عالی ترین سطح، طراحی و اجرا میشود.
تبصره ۱ - آموزش های تکمیلی بین سطوح تحصیلی به دریافت گواهی نامه منجر میشود.
تبصره ۲ حداقل سهم آموزش های مهارتی در محیط کار که بر اساس ممارست و تمرین عملی شکل میگیرد، برای دوره های تکمیلی بین سطوح تحصیلی هفتاد درصد کل دوره خواهد بود.
ماده ۱۶ - چنانچه فردی تمامی پودمان ها یا بسته های آموزشی متوالی و مرتبط تکمیلی بین سطوح - تحصیلی را با موفقیت بگذارند، میتواند طبق مصوبات و آییننامه های کارگروه هماهنگی برنامه ریزی درسی و آموزشی در نظام آموزش مهارت و فناوری مورد ارزیابی قرار گرفته و موفق به اخذ مدرک تحصیلی مرتبط شود.
تبصره ۱ - ارزیابی و تعیین سطوح - صلاحیت های حاصل از تجربه، استعداد و ممارست و اعطای مدرک به آن در نظام صلاحیت حرفه ای مورد توجه قرار خواهد گرفت.
تبصره ۲ - پودمان ها یا بسته های آموزشی به صورت مهارتی پایه و مهارتی تخصصی، مرتبط با یک حوزه شغلی است و موفقیت در هر یک از این پودمان ها یا بسته های آموزشی منجر به صدور گواهینامه مهارت میشود.
تبصره ۳ - برای استفاده از ظرفیت این آموزشها، کارکنان دولت در جهت ارتقا و تو انمند سازی مهارتی آنان در اولویت میباشند.
ماده ۱۷ - دوره های آموزش تکمیلی بین سطوح تحصیلی در سازمان آموزش فنی و حرفه ای و یا دانشگاه جامع علمی- کاربردی اجرا خواهد شد و گواهینامه های دوره آموزش تکمیلی بین سطوح تحصیلی که در قالب پودمان ها یا بسته های آموزشی ارایه میشود، در هر سطحی توسط سازمان آموزش فنی و حرفه ای و یا دانشگاه جامع علمی - کاربردی صادر میشود.
ماده ۱۸ - دا وطلبان دوره های آموزش تکمیلی بین سطوح تحصیلی که دارای شرایط عمومی آموزش میباشند با رعایت سلسله مراتب آموزشی مربوط میتوانند در این دوره ها شرکت نمایند.
ماده ۱۹ - دوره های آموزشی کارکنان دولت که در چارچوپ نظام آموزش مربوط طراحی شده است، در قالب ماده (۱۰) این آییننامه تدوین و در مراکز مجری آموزش های علمی - کاربردی وابسته به دستگاه ذی ربط تحت نظارت دانشگاه جامع علمی - کاربردی اجرا میشود.
تبصره ۱ - دوره های آموزشی که در چارچوپ مقررات نظام آموزشی کارکنان به اخذ مدرک تحصیلی با ارزش استخدامی، پودمانهای آموزشی و گواهینامه منجر میشود، بر اساس استاندار دهای نظام صلاحیت حرفه ای ارزیابی میشود.
تبصره ۲ - دستور العمل اجرای این ماده توسط معاونت توسعه مدیریت و سرمایه انسانی رئیس جمهور و سازمان ملی مهارت و فناوری ظرف سه ماه پس از ابلاغ این آییننامه تهیه و به تصویب شورا خواهد رسید.
ماده ۲۰ - ضوابط و برنامه های اجرایی دستگاه های مختلف در خصوص تامین نیروی انسانی مورد نیاز، باید متناسب با نظام آموزش مهارت و فناوری و صلاحیت حرفه ای تعیین و تدوین شود. این ضوابط و برنامه ها شامل بکارگیری، آموزش های مهارتی در شروع خدمت، ادامه خدمت و ارتقای توانمندی نیروی انسانی در حوزه های مختلف میباشد.
تبصره ۱ - کارگروه دستگاه ها موظفند پیش از راه اندازی سامانه ها و فناوری جدید، در یک زمان مقرر، پودمان ها و بسته های آموزشی مرتبط را جهت آموزش نیروی انسانی مورد نیاز، در تعامل با نظام آموزش مهارت و فناوری ارایه نمایند.
تبصره ۲ - دستگاه های دولتی و غیر دولتی موظفند در بکارگیری نیروی انسانی مورد نیاز، صلاحیت های حرفه ای کسب شده از طریق آموزش های مهارت و فناوری را لحاظ نمایند. ضوابط مربوط به ایجاد تسهیلات و اولویت بخشی در بکارگیری آموزش دیدگان و مهارت آموزان نظام آموزشی مهارت و فناوری در نظام اشتغال (شرایط احراز اشتغال)، ارایه خواهد شد.
تبصره ۳ - امکانات و اعتبارات لازم جهت اجرای آموزشهای مهارتی مورد نیاز از محل اعتبارات دستگاه مربوط تامین میشود.
تبصره ۴ - تسهیلات ویژه ای که در راستای جهت دهی آموزش برای ایجاد اشتغال و توسعه فناوری های محیط کار و توسعه اقتصاد تخصص محور در اختیار دانشجویان و مهارت آموزان این نظام قرار خواهد گرفت، پس از تصویب در شورا ابلاغ خواهد شد.
ماده ۲۱ - آموزش های دوره های مهارت و فناوری اعم از رسمی و تکمیلی بین سطوح تحصیلی میتواند به روش های حضوری، نیمه حضوری، الکترونیکی و یا ترکیبی اجرا شود. هر یک از این روش ها شامل آموزش های ترمی، پودمانی، تک پودمان و دوره های تخصصی خواهد بود.
تبصره - برنامه ریزی و اجرای تمام شیوه های آموزش مهارت و فناوری باید مبتنی بر تغییرات فناوری های روز و نیاز بازار کار باشد و با محوریت آموزش در محیط کار و استفاده از فناوری های شبیه سازی در فضای حقیقی یا مجازی، طراحی و اجرا شود.
ماده ۲۲ - منابع درآمدی نظام آموزش مهارت و فناوری از محل شهریه دوره های رسمی و تکمیلی بین سطوح تحصیلی، هدایا، کمک ها و موقوفات اشخاص حقیقی و حقوقی، عواید حاصل از فروش اموال و حق دانش فنی، سهم دستگاه های اجرایی در امر آموزش و پژوهش و همچنین تسهیلات اعتباری تامین میشود و بر اساس مصوبات هیات امنای سازمان و در چارچوپ آییننامه های مالی و معاملاتی دانشگاه ها و قوانین برنامه پنج ساله توسعه قابل هزینه است.
محمدرضا رحیمی - معاون اول رئیس جمهور