اختیار ابتدایی قاضی در استماع شهادت شهود
صورتجلسه نشست قضایی
کد نشست: ۱۴۰۰-۸۶۳۶
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۸/۰۵/۱۰
برگزار شده توسط: استان مازندران/ شهر رامسر
موضوع
اختیار ابتدایی قاضی در استماع شهادت شهود
پرسش
آیا در محکمه حقوقی، قاضی میتواند رأساً و بدون درخواست طرفین دعوی، قرار استماع شهادت شهود صادر نماید؟
نظر هیئت عالی
اگرچه دادگاه میتواند طبق ماده ۱۹۹ ق.آ.د.م میتواند هرگونه تحقیق یا اقدامی که برای کشف حقیقت لازم باشد انجام دهد اما با توجه به بند ۶ ماده ۵۱،مواد ۲۳۲ و ۲۳۹ قانون مذکور و اینکه شهادت شهود بهعنوان بیّنه شرعی از ادله اثباتی اخباری است. بدون تعرفه طرفین دعوا، دادگاه نمیتواند قرار استماع شهادت شهود صادر نماید و اجرای حکم ماده ۲۴۲ ق.آ.د.م در مواردی است که گواهان در پرونده معرفی شده باشند.
نظر اکثریت
در این خصوص قانون ایین دادرسی مدنی صراحتی بر منع اختیار ابتدایی قاضی ندارد.
در ماده ۲۴۲ قانون اخیرالذکر میخوانیم: «دادگاه میتواند بهدرخواست یکی از اصحاب دعوا همچنین در صورتیکه مقتضی بداند گواهان را احضار نماید. در ابلاغ احضاریه، مقرراتی که برای ابلاغ اوراق قضایی تعیین شده رعایت میگردد و باید حداقل یک هفته قبل از تشکیل دادگاه به گواه یا گواهان ابلاغ شود.» عبارت در صورتیکه مقتضی بداند دقیقاً به اختیار ابتدایی قاضی محکمه اشاره دارد؛ ضمن آنکه مستفاد از ماده ۱۹۹ قانون اخیرالذکر میتوان به اختیار ابتدایی قاضی در استماع شهادت شهود حکم داد. این دیدگاه در راستای اجرای عدالت و احقاق حق خواهد بود.
نظر اقلیت
این امکان وجود ندارد و باید با درخواست احدی از طرفین، اظهارات شهود استماع گردد. مقنن در صدور قرار کارشناسی و معاینه محلی در مواد ۲۴۸ و ۲۵۷ ق.آ.د.م این اختیار را به قاضی محکمه داده است. ضمن آنکه در کتب فقهی نیز بهصورت مطلق (چه موضوع حقوقی و چه کیفری) برای استماع شهادت شهود توسط قاضی محکمه، درخواست یکی از طرفین را لازم میداند. ماده ۱۹۹ باید محدود تفسیر شود و قاضی اختیار هر تحقیقی را در امر حقوقی ندارد.