استفاده از حق حبس برای زوجین

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۳/۰۱/۱۰
برگزار شده توسط: استان مازندران/ شهر رامسر

موضوع

استفاده از حق حبس برای زوجین

پرسش

در معاملات معوض حق حبس برای هر دو طرف به وجود می آید. در عقد بیـع فروشنده می تواند تسلیم مبیع را موکول به پرداختـن تمـام ثمـن کند و خریدار نیز حق دارد از دادن ثمن خودداری کند ولی آیا این ترتیب در نکاح نیز قابل اجراست و شوهر نیز به نوبـه خود حـق دارد پرداخـت مهر را منـوط به تمکیـن سازد؟ به تعبیـر دیگر آیا حـق حبس بـرای شوهـر نیز وجود دارد؟

نظر هیئت عالی

حسب ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی به مجرد عقد زن مالک مهر می شود و می تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید. لذا برای مرد حق حبس متصور نیست به نحوی که زن غیرمدخوله نیز در صورت وقوع طلاق و جدایی می تواند نصف مهر را دریافت کند. لیکن مطابق ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی زن می تواند تا مهر به او تسلیم نشده است از ایفای وظایفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند مشروط بر این که مهر حال باشد به علاوه این امتناع مسقط حق نفقه نخواهد بود و اعسار شوهر مانع استفاده زوجه از حق حبس نیست. نظر اتفاقی: اولا در این که نکاح عقدی معوض است یا غیرمعوض بحث وجود دارد ثانیا اگر عقدی معوض است عوضین در آن کدام هستند؟ حال با فرض معوض بودن این عقد دیگر احکام عقود معوض از جمله حق حبس در آن جاری نیست زیرا که نکاح به لحاظ وضعیت خاص آن و مصالح احتمالی عقدی به خصوص است. نکاح قابل اقاله نیست و نکاح معلق باطل است و به هر حال حکم ماده ۱۰۸۵ حکمی خاص است و چنان چه قانون گذار قرار بود همین حق را برای مرد هم قایل شود باید ماده دیگری به آن اختصاص می داد. ماده ۱۰۸۵ امتیازی است که به زن داده شده است. ضمن این که ماده ۱۰۸۲ نیز در این خصوص راه گشاست که به مجرد عقد زن مالک مهر می شود. بنابراین چنین حقی برای مرد متصور نیست البته برخی حقوقدانان نظیر دکتر امامی چنین فرضی را نیز در نظر گرفته اند.