اسقاط عملی حق تجدیدنظر خواهی در طلاق توافقی

رأی خلاصه جریان پرونده

مندرجات اوراق پرونده قضائی پیش رو ، حکایت از آن دارد که : در تاریخ ۱۳۹۳/۹/۱۵ ، آقای ذ. (غ.) و خانم ف. الف. ، متفقاً و مشترکاً ، دادخواستی به دادگستری شهرستان قروه از توابع استان کردستان تقدیم داشته و صدور گواهی عدم امکان سازش به منظور اجرای صیغه طلاق به صورت توافقی را از دادگاه تقاضا نموده اند . خواهانها، ضمن ارائه تصویر مصدق سند رسمی نکاحیه شماره ... مورخ ۱۳۹۲/۷/۲۹ تنظیمی در دفتر رسمی ازدواج شماره ... حوزه ثبتی قروه، بشرح متن دادخواست تقدیمی که به امضاء هر دونفر آنان رسیده ، اظهار داشته اند (برگ ۴ پرونده ): «. . . اینجانبان ، خواهان های فوق به استناد کپی مصدق عقدنامه پیوست که عقد ازدواج دائمی در دفتر خانه .. قروه به تاریخ ۱۳۹۲/۷/۲۹ منعقد کرده ایم، حال با توجه به مشکلات پیش آمده در زندگی مشترک با اختلاف و ناهنجاری ، امکان ادامه زندگی مشترک نداریم و به صورت توافقی ، تصمیم به جدایی گرفته ایم و تقاضای صدور حکم طلاق را با شرایط ذیل داریم و هیچ کدام از زوجین ، حق نکول و انصراف از این توافق را با توجه به شرایط پیش آمده ندارند : ۱- مقرر شده که زوجه ، مهریه خود را که ۱۴ عدد سکه و یک حج عمره میباشد ، در قبال طلاق ، زوج بذل نماید . ۲- کل جهیزیه و مال پدری زوجه ، کلاً به زوج بذل می گردد. ۳- بعد از طلاق ، زوجه در منزل پدری اش در شهر قروه . . . ساکن خواهد شد . ۴- مخارج طلاق با زوج خواهد بود . ۵- زوجه ادعای نفقه گذشته و ایام عده را ندارد .۶- زوجه مدعی است که حامله نمی باشد و برای تست به پزشکی قانونی معرفی گردد ۰۰۰» رسیدگی به موضوع ، به شعبه اول دادگاه عموی حقوقی قروه ارجاع شده و پرونده ، با ثبت به کلاسه بایگانی ۹۳۰۶۵۸ ، در مدار رسیدگی قرار گرفته است . بدواً ، دادگاه مرجوعٌ الیه ، زوجین را بمنظور انجام مشاوره روانشناختی و ایجاد سازش میان آنها به اداره بهزیستی شهرستان قروه و زوجه را با هدف احراز وضعیت بارداری وی به پزشکی قانونی همان شهر معرفی کرده است . مرکز مشاوره عمومی "مثبت اندیشان " که حسب ظاهر ، مرتبت با اداره بهزیستی بوده ، در پاسخ به خواسته دادگاه و با ارسال نامه شماره .... مورخ.... که در سر برگ و فرم نامه های دادگستری تنظیم شده ، مفاداً اعلام نموده که زوجین ، در چهار جلسه مشاوره شرکت نمودند. با توجه به ارزیابی های صورت گرفته و مشاهدات انجام شده ، بنظر می رسد جلسات مزبور برای ایجاد سازش میان نامبردگان مفید واقع نخواهد شد .(برگ های ۵ و ۷ پرونده) . پزشکی قانونی شهرستان قروه نیز به موجب نامه شماره .... مورخ ۱۳۹۳/۹/۱۶ نتیجه آزمایش بارداری انجام شده درباره ی زوجه را منفی اعلام نموده است (برگ های ۶ و ۸ ). در وقت فوق العاده مورخ ۱۳۹۳/۹/۱۷، جلسه دادرسی در دادگاه مرجوعً الیه برگزار گردیده و زوجین ، به اتفاق ، در دادگاه حضور یافته اند . زوجه ، در جلسه رسیدگی مذکور اظهار داشته است (برگ ۹): « مدت ۹ ماه است که ازدواج نموده و فرزند مشترک نیز نداریم و با بذل و بخشش کلیه حق و حقوق شرعی و قانونی خود به زوج ، از جمله مهریه ، جهاز و نفقه و اجرت المثل ، متقاضی صدور گواهی عدم امکان سازش هستم و حق رجوع از [ به] ما بذل را نیز از خود صاقط می کند .» زوج نیز در جلسه دادرسی فوق الذکر ، اظهار داشته است (همان برگ): « با توجه به تمایل زوجه به طلاق و اینکه با همدیگر تفاهم نداریم و با قبول بذل ، متقاضی صدور گواهی عدم امکان سازش هستم . » دادگاه، پس از برگزاری جلسه رسیدگی مورخ ۱۳۹۳/۹/۱۷ ، ختم دادرسی را اعلام و به شرح دادنامه شماره .... مورخ ۱۳۹۳/۹/۱۸ پس از ذکر مقدمه ای مشتمل بر معرفی طرفین و موضوع دعوی و خواسته و با اعلام محرز بودن رابطه زوجیت دائم میان زوجین ، این گونه انشاء رأی نموده است (برگ ۱۰ پرونده):«. . . دادگاه ، در راستای اعمال ماده ۲۵ قانون حمایت خانواده ، زوجین را به مرکز مشاوره معرفی که برابر نظریه مشاور، طرفین اصرار به طلاق دارند و اظهار نموده اند که توافقات بشرح دادخواست می باشد لذا دادگاه مستنداً به ماده ۲۶ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱/۱۲/۹ و ماده ۱۱۴۶ قانون مدنی ، گواهی عدم امکان سازش به منظور اجرای طلاق صادر و اعلام میدارد . طرفین می توانند ظرف مهلت مقرر قانونی به یکی از دفاتر ازدواج و طلاق مراجعه و ضمن اجرای طلاق از نوع بائن که عده آن سه طهر است نسبت به ثبت آن اقدام کنند. این گواهی از تاریخ صدور ، سه ماه اعتبار خواهد داشت . چنانچه در این مدت ارائه نشود اعتبار آن زایل خواهد شد . شروط و تعهدات طرفین به این قرار است : ۱- زوجه ، کلیه حق و حقوق شرعی و قانونی خود را به زوج ، بذل نموده ، زوج نیز قبول کرده ، زوجه ، حق رجوع به مابذل را از خود ساقط نموده است . رأی صادره حضوری و ظرف مهلت بیست روز پس از ابلاغ ، قابل تجدیدنظر در محاکم محترم تجدیدنظر استان کردستان می باشد . » دادنامه فوق الذکر ، در تاریخ ۱۳۹۳/۹/۱۸ ، به نحو واقعی به زوجین ابلاغ گردیده است (برگ ۱۱ پرونده ). در تاریخ ۱۳۹۳/۱۰/۱ ، زوجه – خانم ف. الف. - با تقدیم دادخواست و لایحه ای به دفتر دادگاه نخستین ، نسبت به دادنامه مزبور اعتراض و تقاضای تجدید نظر کرده است . زوجه تجدیدنظر خواه ، با ارائه تصویر یک برگ نوشته عادی فاقد تاریخ که امضاء ذیل آن به زوج ، منتسب گشته است ، مفاداً و به خلاصه ، ادعا نموده که زوج تجدیدنظر خوانده با سوء استفاده از اوضاع و احوال و ضعف نفس و بی خبری او (زوجه ) و والدین اش ، طلاق با بذل مهریه را تقاضا نموده ، در حالی که مشارٌ الیها هیچ گاه بر بذل مهریه و جهیزیه ، راضی نبوده و چنین قصد و اراده ای نداشته و زوج ، او را فریب داده و با کنترل حصر چند روزه ی وی و بی آن که اجازه دهد موضوع به والدین اش منتقل شود او را به دفتر طلاق برده و حکم طلاق را در حضور چند نفر از بستگان و خویشاوندان خود ، اجرا نموده و با تحقق طلاق ، اکنون ، زوج ، خود را در قبال حقوق وی (زوجه) بری الذمه می داند لذا به این وسیله مراتب اعتراض خویش را به دادنامه مزبور اعلام و نقض آن و نیز ابطال طلاق نامه را تقاضا دارد. در این مرحله ، خانم ه. ب. وکیل پایه یکم دادگستری با ارائه وکالتنامه ، خود را به وکالت از طرف زوج تجدیدنظر خوانده معرفی و با تقدیم لایحه ای به اعتراض و تجدیدنظر خواهی زوجه ، پاسخ گفته است . وکیل تجدید نظر خواه ، ضمن ارائه فتوکپی مصدق طلاقنامه رسمی شماره .. مورخ ۱۳۹۳/۹/۲۱ دفتر رسمی طلاق شماره .. حوزه ثبتی قروه ، مفاداً و به خلاصه ، اظهار داشته است که اولاً ، متعاقب صدور دادنامه بدوی ، تجدیدنظر خواه به اتفاق موکل (زوج ) به دفتر رسمی طلاق شماره... مراجعه و پس از اسقاط حق هر گونه اعتراض نسبت به دادنامه مزبور و بی نتیجه بودن تلاش سر دفتر جهت اصلاح ذات البین ، صیغه طلاق میان طرفین را اجرا نموده و به ثبت رسانده است علاوه بر اسقاط حق رجوع به ما بذل از سوی تجدیدنظر خواه در دادنامه بدوی ، وی درصدد طلاق نیز حق رجوع به ما بذل را از خود سلب کرده است لذا ادعای وی قابل استماع نمی باشد . ثانیاً، موکل انتساب دستخط و امضاء ذیل سند عادی (تعهد ) پیوست دادخواست تجدید نظر به خود را انکار می نماید . ثالثاً ، خواسته تجدیدنظر خواه مبنی بر اعلام بطلان طلاق ، مستلزم طرح دعوی مستقل و اثبات خواسته بوده و اساساً در مرحله تجدیدنظر قابل رسیدگی نمی باشد . پس از انجام تشریفات قانونی و ارسال پرونده به دادگاه های تجدیدنظر استان کردستان ، رسیدگی به موضوع ، به شعبه یازدهم دادگاه تجدیدنظر آن استان ارجاع گردیده است . دادگاه مرجوع الیه نیز ، در تاریخ ۱۳۹۳/۱۱/۸ ، در وقت فوق العاده ، و علی الظاهر ، در غیاب طرفین ، تشکیل جلسه داده و پس از ملاحظه محتویات پرونده و چون اقدام قضائی دیگری را ضروری تشخیص نداده ، ختم رسیدگی را اعلام و به شرح دادنامه شماره ۳۰۰۲۳۲-۹۳ مورخ ۱۳۹۳/۱۱/۸ و با این استدلال که دادنامه معترضٌ عنه، مطابق اصول و موازین قانونی اصدار یافته و دلیل و مدرکی که موجبات نقض آنرا فراهم نماید .در این مرحله از دادرسی ، ارائه و ابراز نگردیده است ، تجدید نظر خواهی تجدید نظر خواه را وارد ندانسته و مستند به ماده ۳۵۸ قانون آئین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی ، ضمن رد اعتراض معترض ، دادنامه تجدیدنظر خواسته را عیناً تایید و استوار نموده است . (برگ های ۲۸ و ۲۷ و ۲۶ و ۱۶ و ۱۵ پرونده).. دادنامه صادره از مرجع تجدیدنظر استان در تاریخ ۱۳۹۳/۱۲/۱۰ به زوجه تجدیدنظر خواه ابلاغ گردیده و مشارٌالیهادر تاریخ ۱۳۹۳/۱۲/۲۶- ظرف مهلت و فرجه قانونی- با تقدیم دادخواست و لایحه ای به دفتر دادگاه تجدیدنظر استان نسبت به دادنامه مزبور اعتراض و فرجام خواهی نموده است . پس از ثبت دادخواست فرجام خواهی و انجام تشریفات قانونی و تبادل لوایح و با وصول لایحه جوابیه وکیل فرجام خوانده ، پرونده در تاریخ، ۱۳۹۴/۲/۲ به دیوان عالی کشور ارسال و بعد از وصول به دبیر خانه دیوان ، رسیدگی به موضوع ، در تاریخ ۱۳۹۴/۲/۱۳ به این شعبه ارجاع گردیده و با ثبت به کلاسه فوق ،در نوبت رسیدگی قضایی قرار گرفته است . گزارش پرونده و مندرجات دادخواست و لایحه فرجامی و متن لایحه وکیل فرجامخوانده ، به هنگام شور و مشاوره قرائت خواهد شد . اما در این مقام ، صرفاً بخشی از طلاق نامه رسمی شماره ... مورخ ۱۳۹۳/۹/۲۱ تنظیمی در دفتر رسمی ... طلاق در حوزه ثبتی قروه که تصویر آن از سوی وکیل زوج فرجامخوانده ارائه و ابراز شده و در برگ ۲۱ پرونده ، مضبوط است را به لحاظ تاثیر در اتخاذ تصمیم عیناً درج مینماید : «. . . شرح طلاق و قر ار داد ها و شروط ضمن آن : زوجین با در دست داشتن دادنامه به این دفتر خانه مراجعه نمودند ، هر چه دعوت به اصلاح شدند موثر واقع نشد. برابر صورتجلسه ، مهلت داده شد تا شاید با نصایح اطرافیان اصلاح شود . اکنون مراجعه و اصرار بر اجرا و ثبت طلاق می نمایند. برابر رأی صادره ۱- زوجه ، کلیه حق و حقوق شرعی و قانونی خود را به زوج بذل نموده ، زوج نیز قبول بذل کرده ،۲- زوجه حق رجوع به ما بذل را صاقط نموده است ، نوع طلاق ، بائن و عده آن سه طهر است . . . صیغه طلاق ، در حضور شهود عدلین جاری و ثبت گردیده است .»هیأت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قر ائت گزارش آقای جعفر پوربدخشان-عضو ممیز- و ملاحظه و بررسی اوراق پرونده مشاوره ،نموده ، چنین رأی می دهد:

رأی شعبه دیوان عالی کشور

فرجامخواهی خانم ف. الف. فرزند ع. ، نسبت به دادنامه ی شماره ۳۰۰۲۳-۹۳ مورخ ۱۳۹۳/۱۱/۸ شعبه یازدهم دادگاه تجدید نظر استان کردستان که در مقام تایید دادنامه بدوی شماره ۷۶۵-۹۳ مورخ ۱۳۹۳/۹/۱۸ شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی شهرستان قروه – متضمن گواهی عدم امکان سازش به منظور اجرای صیغه طلاق به صورت «توافقی» - اصدار یافته است ، وارد و موجه به نظر نمی رسد ، زیرا به دلالت محتویات پرونده و همان گونه که در گزارش عضو ممیزنیز منعکس است ، زوجین ، متفقاً و مشترکاً بشرح دادخواست تقدیمی به دادگاه نخستین ، صدور گواهی عدم امکان سازش جهت اجرای صیغه طلاق به صورت توافقی را از دادگاه تقاضا نموده اند و متعاقب تقدیم دادخواست و ثبت و پذیرش آن نیز به اتفاق ، در دادگاه حضور یافته و به شرح صورتجلسه دادرسی مورخ ۱۳۹۳/۹/۱۷ خواسته خود را بشرح فوق مورد تصریح و تاکید قرار داده اند . و محکمه نیز با توجه به تقاضای زوجین و مفاد توافق و تراضی آنان و بر اساس مقررات و موازین قانونی مبادرت به صدور رأی با شرایط مصرح در آن نموده است و در پی ابلاغ دادنامه به طرفین-که به نحو واقعی صورت پذیرفته -آنان، توامان و در معیت یکدیگر ، در دفتر خانه شماره ... طلاق در حوزه ثبتی قروه حضور یافته و به دلالت- مندرجات طلاق نامه رسمی شماره ... مورخ ۱۳۹۳/۹/۲۱ تنظیمی در دفتر مذکور، صیغه طلاق فیمابین زوجین با توجه به مفاد دادنامه بدوی ، جاری و مراتب تحت شماره مرقوم در دفتر طلاق به ثبت رسیده است، بنابراین، حضور بالاتفاق و همزمان زوجین پس از صدور دادنامه بدوی در دفتر خانه طلاق وتقاضای اجرای صیغه طلاق، ظهور در انصراف آنان از حق اعتراض و تجدیدنظر خواهی خود نسبت به دادنامه بدوی داشته و کاشف از اسقاط حق مزبور از سوی ایشان می باشد ، از طرفی ، چون جاری شدن صیغه طلاق زوجه فرجامخواه و ثبت طلاق مزبور ، در واقع ، در اجرای رأی دادگاه و با لحاظ مفاد و شرایط مقرر در آن صورت پذیرفته است ، به این جهت، ایراد و اشکالی بر دادنامه بدوی موضوع رأی فرجام خواسته و نیز بر نفس اقدام به اجرا و ثبت طلاق وارد به نظر نمی رسد و اساساً اعتراض و تجدیدنظر خواهی زوجه فرجام خواه ، قابلیت طرح، استماع و رسیدگی در دادگاه تجدیدنظر استان را نداشته است النهایه ، اقتضای قانونی موضوع ، با توجه به ماده ۳۳۳ قانون آئین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی ، صدور قرار " رد دادخواست تجدیدنظر خواهی" از سوی دادگاه تجدید نظر استان بوده است و از این حیث ، ورود دادگاه تجدید نظر به ماهیت موضوع و صدور حکم در مورد دعوی تجدید نظرخواهی فاقد وجاهت قانونی به نظر می رسد ، بنابه مراتب مرقوم و نظر به این که از ناحیه فرجامخواه، اعتراض موثر و موجهی که نقض دادنامه مزبور را فراهم سازد، به عمل نیامده و مطالب عنوان شده از سوی مشارٌ الیها در دادخواست و لایحه فرجامی نیز به نحوی نیست که خدشه ای بر اساس دادنامه معترضٌ عنه وارد و نقض آن را ایجاب نماید ، فلذا با استناد به مواد ۳۷۰ و ۳۹۶ و ۴۰۳ از قانون فوق الذکر ، و با تلقی رأی فرجام خواسته "از حکم" به "قرار" ، ضمن رد اعتراض فرجام خواه، دادنامه فرجام خواسته را با توجه به اصلاح انجام شده در آن ، نتیجتاً تایید و ابرام می نماید . بدیهی است زوجه فرجام خواه، خواهد توانست با توجه و استناد به نوشته عادی منتسب به زوج فرجام خوانده که مفاداً حکایت از توافق زوجین و تعهد مستقل زوج در برابر زوجه ، قبل از رجوع آن دو به دادگاه و طرح درخواست طلاق توافقی و چگونگی تراضی بر طلاق و جدایی آنان از یکدیگر داشته و عنواناً نیز متفاوت از رجوع به ما بذل است - و در فرض اصالت سند عادی موصوف – با طرح دعوی مناسب در مرجع ذی صلاح قانونی نسبت به اثبات مدعای خود و استیفای حقوق ادعایی خویش اقدام نماید و از این جهت ، صدور آرای بدوی و تجدیدنظر موضوع این رأی دیوان، حق فرجامخواه در خصوص مورد مذکور در فوق – از حیث اقامه دعوی – را ساقط نخواهد نمود.
شعبه ۸ دیوان عالی کشور - رئیس و مستشار و عضومعاون
حسن عباسیان - مسعود کریم پورنطنزی - جعفر پوربدخشان