با وجود تصرفات مالکانة ممتد خوانده مقرون به شهادت و وکالتکه مشعر بر مالکیّت اوست دعوی خلع ید او باستناد سند رسمیمالکیّت مردود است

مقدمه

خلاصه جریان پرونده

خلاصه جریان پرونده: در تاریخ ۱۴ فروردین ماه ۱۳۷۲ آقای م.ف. دادخواستی بخواسته خلع ید از ... متر مربع زمین مزروعی پلاک ... فرعی از ... اصلی واقع در ... مقوم به ۴۱۰ هزار تومان علیه آقای ک.س. به دادگاه حقوقی گنبد تسلیم نموده و توضیح داده که زمین فوق برابر سند و نقشه ثبتی موجود در ثبت اسناد و املاک گنبد و طبق مقررات شرعی و قانونی متعلق به من است که مورد تصرف غاصبانه و غیرقانونی خوانده قرار گرفته که با تقدیم دادخواست و فتوکپی سند مالکیت تقاضای رسیدگی و صدور حکم بشرح خواسته نموده با وصول دادخواست و ثبت آن بکلاسه ۸/۲۱ رسیدگی در دادگـاه حقوقی یک گنبد معمول شده وقت دادرسی تعیین و طرفین دعوت شده‌اند.
در اولین جلسه دادرسی ( ۱۷/۲/۷۲ ) که خواهان حضور نیافته خوانده در مدافعـاتش بیان داشته در سال۱۳۴۶ پلاک مورد ادعای خواهان را از پدرش خریده‌ام. این پلاک متعلق به پدر خواهان بوده بعد از فوت او بنام خودش سند گرفته ۲۵ سال است که من زمین را می‌کارم و درتصرف دارم و مرسوم است ابتداء زمین را شرعاً و عرفاً معامله می‌کنند سپس وکالتنامه برای انتقال به خریدار می‌دهند، دلیلی ندارد شخص اختیار مطلق برای انتقال زمین به دیگری دهد و من غیر از وکالت‌نامه در انتقال شماره ... ۲/۳/۴۶ دفترخانه اسناد رسمی‌شماره... گنبد شهودی نیز دارم که درصورت لزوم آنها را به دادگاه معرفی می‌کنم بنابراین این زمین را به بیع قطع از پدر خواهان خریده‌ام و اگر غیر از این بود چرا در این مدت ۲۵ سال که از آغاز تصرف من می‌گذرد اعتراض نکرده است.
سپس دادگاه وضعیت ثبتی پلاک مورد نزاع را از اداره ثبت اسناد گنبد کاووس استعلام نموده که پاسخ شماره ...- ۵/۴/۷۲ اداره فوق حاکی از مالکیت ثبتی و رسمی‌ خواهـان نسبت به ششدانگ پلاک موصوف است و دادگاه با صدور قرار استماع گواهی گواهان و تحقیق از آنان در ۲/۶/۷۲ که اکثراً بنفع خوانده شهادت داده‌اند دادگاه ختم رسیدگی را اعلام و بشرح دادنامه شماره ۴۶۶ - ۱۱/۶/۷۲ باین استدلال که:
مورث خواهان بموجب وکالتنامه موصوف خوانده را وکیل تام‌الاختیار خود درخصوص پلاک... فرعی از... اصلی قرار داده که هرنوع نقل و انتقالی بعمل آورد و چون معمول و مرسوم منطقه است که بدواً معامله‌ای شرعاً و عرفاً واقع و ثمن و مبیع رد و بدل می‌گردد و صرفاً جهت انجام تشریفات قانونی وکالت‌به خریدار می‌دهند و وجود هزاران نمونه از این وکالتنامه گواه این واقعیت است که با متن تنظیمی‌وکالتنامه عقد بیع شرعاً و عرفاً واقع می‌گردد و گواهان تعرفه شده بطور قطع بر وقوع عقد بیع بین مورث خواهان و خوانده دعوی اداء شهادت نمود‌ه‌اند. تصرفات متمادی و بلامنازع خوانده دعوی از تاریخ وقوع عقد قرینه قوی بر وقوع عقد بیع می‌باشد و ادعای خواهان را فاقد ادله اثباتی و وجهه قانونی و شرعی تشخیص و حکم بر بطلان دعوی صادر نموده.
با ابلاغ رأی خواهان در فرجه قانونی با تقدیم درخواست تجدیدنظرخواهی نموده و تفصیلاً با برشمردن دلایل و ایرادات در ابعاد مختلف بشرح مقید دردرخواست تجدیدنظر اعتراض نموده و خواستار رسیدگی مجدد و احقاق حق خود شده با تبادل لایحه خوانده مستدعی تأیید رأی شده و شعبه سیزدهم دیوان عالی کشور بشرح دادنامه شماره ۵۵/۱۳ ـ ۱۱/۲/۷۲ چنین رأی داده است:
تجدیدنظرخواهی آقای م.ف. بر دادنامه شماره ۴۶۶ - ۱۱/۶/۷۲ دادگاه حقوقی یک گنبد کاووس مالاً وارد بنظر می‌رسد زیرا ادعای خوانده به اینکه عقد بیع بین مورث خواهان و خوانده واقع شده متکی به دلیل کافی اثباتی نیست و اظهارات شهود نیز به تنهائی کفایت امر را نمی‌کند و بمفاد وکالتنامه رسمی‌شماره... - ۳/۳/۴۶ نیز در زمان حیات مورث خواهان عمل نشده و چنانچه ملک مورد نزاع بسبب اذن مورث خواهان در اختیار خوانده قرار داشته با تسلیم دادخواست و با توجه باینکه خواهان مالک ثبتی ملک می‌باشد درحقیقت عدول از اذن شده بنابراین صدور حکم بر رد دعوی مشتمل بر اشکال قانونی است که با نقض رأی رسیدگی مجدد به دادگاه حقوقی یک گرگان ارجاع شده.
با وصول پرونده به دادگستری شهرستان گرگان رسیدگی در شعبه اول دادگاه حقوقی یک گرگان معمول شده و با تعیین وقت دادرسی طرفین برای رسیدگی دعوت شده‌اند برابر وکالتنامه شماره ... آقای ح.ف. وکیل دادگستری بوکالت‌از آقای م.س. در پرونده دخالت نموده در جلسه دادرسی مورخ ۷/۸/۷۳ اظهارات خواهان و وکیل خوانده استماع و با اعلام ختم رسیدگی بشرح دادنامه ۴۵۶ - ۷/۸/۱۳۷۳ چنین انشاء رأی شده:
خواهان مدعیست در حالی که بموجب سند رسمی‌مالک... متر مربع مزروعی دارای پلاک... فرعی از ... اصلی واقع در قریه ... می‌باشد خوانده بطور غیرشرعی و غیرقانونی زمین مذکور را متصرف شده و دراختیار دارد خوانده دفاع نموده بموجب وکالتنامه رسمی‌شماره... زمین مورد نظر را از پدر خواهان که در آن تاریخ مالک ملک بوده خریداری کرده و از تاریخ خرید تاکنون که ۲۵ سال می‌گذرد در تصرف دارد نظر به اینکه ملک مورد نزاع طی سنوات متمادی و بنا باقوال همه شهود که طرفین اقامه نمود‌ه‌اند در تصرف خوانده قرار دارد و این تصرف بعنوان مالکیت بوده که بموجب ماده ۳۵ قانون مدنی دلیل مالکیت است و غصب ید ثابت نمی‌باشـد و از مؤدای شهـادت هیچیک از گواهان این امر احراز نمی‌شود اعتبار سلطه خوانده متزلزل و مخدوش تلقی نخواهد شد و ماده ۳۶ قانون مدنی عدم اعتبار تصرفی را ذکر می‌کند که ثابت شود ناشی از سبب مملک یا ناقل قانونی نبوده است این ماده مفهوم مخالف دارد و مفهوم مخالف آن معتبر دانستن تصرفی است که غصب آن باثبات نرسد درحالیکه در مانحن فیه نه تنها غصب ید خوانده ثابت نمی‌باشد بلکه بموجب وکالتنامه رسمی‌شماره... - ۳/۳/۴۶ که قرینه و اماره حقانیت خوانده را با دلائل دیگر همراه نموده و بی اعتباری ادعای خواهان را همچنان حفظ می‌کند که حاکی از تصرف خوانده در ملک موردنظر بعنوان بیع و محمول بناقل صحیح می‌باشد و چون صرف داشتن سند مالکیت [ خواهان ] دلیل بر غصب ید متصرف نیست لذا بلحاظ موجه و مدلل نبودن دعوی مطروحه حکم به رد آن صادر می‌شود.
با ابلاغ رأی در فرجه قانونی آقای م.ع. بوکالت‌از آقای م.ف. درخواست تجدیدنظر تقدیم و مستدعی نقض شده برای تبادل لایحه اقدام شده آقای ح.ف. بوکالت ‌از خوانده با ارسال لایحه‌ای مفصل ماحصل مستدعی ابرام رأی شده پرونـده به دیوان عالی‌کشور ارسال و باین شعبه ارجاع شده اینک هیأت شعبه در تاریخ فوق با توجه به اوراق پرونده و ملاحظه گزارش تنظیمی‌مشاوره نموده چنین رأی می‌دهد:
نظر به اینکه دادنامه تجدیدنظرخواسته صادره از شعبه اول دادگاه حقوقی یک گرگان مستند به علل و اسبابی است که حکم منقوض شماره ۴۶۶ - ۱۱/۶/۷۲ دادگاه حقوقی یک گنبد کاووس مبتنی بر آن بوده است بعبارت اخری هر دو دادگاه فوق بشرحی که استدلال نموده‌اند معتقد به بیع مورد دعوی بوده این شعبه هم بیع را محقق نمی‌داند بنا به مراتب فوق موضوع اصراری تشخیص و مستنداً به ماده ۵۷۶ قانون آئین دادرسی مدنی جهت طرح در هیأت عمومی‌حقوقی به دیوان عالی کشور ایفاد می‌شود.
شعبةسیزدهم‌دیوان عالی‌کشور

مذاکرات

رئیس: عده حاضر درجلسه ۵۳ نفر بودند اکثریت به تعداد ۳۳ نفر رأی دادگاهها را صحیح تشخیص دادند و اقلیت ۲۰ نفر رأی شعبه سیزدهم دیوان عالی کشور را پذیرفتهاند.

متن رأی