تاثیر دعوای تایید فسخ قرارداد بر اقاله

رأی خلاصه جریان پرونده

در این پرونده خانم ها ف. ص. و خ. م. امروز به وکالت از اقای ح. ی. ی. ا. به طرفیت اقای س. ک. س. ز. و اقای ح. ج. ق. ک. به خواسته تایید اقاله ( رسیدگی و صدور حکم بر اثبات اقاله مبایعه نامه مورخ ۱۳۹۲/۱۲/۱۴ راجع به *( شعبه *حقوقی *تقدیم دادخواست در مورخ ۱۳۹۹/۰۷/۱۶ کردند. و اظهار داشته اند در مورخ ۱۳۹۲/۱۲/۱۴ مبایعه نامه فی مابین موکل و خوانده ردیف اول منعقد شده لیکن به جهت عدم توانایی نامبرده در پرداخت ثمن ، مبایعه نامه با توافق و رضایت طرفین اقاله شده و این اقاله به جهت اعتماد طرفین مکتوب نشده و شفاهی بوده ولی خوانده محترم متعاقبا از تعهد خود بر معدوم نمودن موقوفه امتناع کرده و مبادرت به طرح دعوی به الزام به تحویل مبیع نموده و این در حالی است.که به جهت اقاله مبیع توسط موکل به ثالث ( ح. ج. ) واگذار شده است. پرونده در مورخ ۱۳۹۹/۷/۱۶ ، برای رسیدگی به شعبه *ارجاع شده است. اولین جلسه دادرسی در مورخ ۱۳۹۹/۰۹/۱۶ تشکیل شده و وکیل خواهان اظهار داشته موکل مالک شش دانگ یک باب مغازه به مساحت ۳۰ متر مربع در *می باشد. و برابر مبایعه نامه ۱۳۹۲/۱۲/۱۴ سه دانگ از شش دانگ ان را به اقای س. به مبلغ ۴۰/۵۰۰/۰۰۰ تومان واگذار می کند و به جهت اعتماد قید می شود. که ثمن پرداخت شد ولی درواقع مهلت یک هفته ای برای پرداخت ثمن در نظر گرفته می شود. و خریدار به جهت عدم توانایی در پرداخت ثمن تقاضای اقاله می کند و عقد با توافق و رضایت طرفین اقاله می شود. و قرار بر معدوم نمودن مبایعه نامه می شود. ولی کاشف به عمل می اید که خریدار به تعهد خود عمل نکرده و مبایعه نامه را نگه داشته و …. شهود حاضرند در مورد اقاله شهادت دهند وکیل خوانده ردیف اول اظهار داشته موضوع دعوی قبلا رسیدگی شده و از لحاظ ماهیت این دعوی با دعوای سابق در تعارض است.و موکل منکر اقاله است.و سوال این است.که اگر خواهان محترم مبایعه نامه را اقاله کرده چرا دادخواست تایید فسخ معامله را قبلا داده و شهود تعرفه شده در این پرونده در پرونده فسخ تعرفه نشده اند و شهود دیگر معرفی شده اند و وکیل تعیینی خواهان در پرونده سابق صراحتا عنوان نموده اند: ادعای فسخ به لحاظ عدم پرداخت ثمن است.و هیچ گونه مراجعه یا اقدام کتبی و رسمی درخصوص فسخ قرارداد از سوی خوانده ( موکل ) صورت نپذیرفته است که این موضوع با بحث توافق در اقاله در تعارض است.و مدارک و فیش های پرداختی و حواله همه پرونده کلاسه*ج ۲ ارائه شده است.و به این موضوعات رسیدگی نشده و تقاضای مطالعه پرونده دارم. و اقاله در حضور بنگاهدار و نگارنده قولنامه نبوده و خواهان مدرک ثبتی دال بر اقاله ندارد. ( با توجه به دادنامه شماره ۱۶- ۱۳۹۷/۱/۲۳ صادره از شعبه *در خصوص خواسته خواهان دایر بر فسخ مبایعه نامه مورخ ۱۳۹۲/۱۲/۱۴ حکم به بطلان دعوی خواهان صادر شده است.ص ۲۵. ) دادگاه جلسه دیگر به تاریخ ۱۳۹۹/۱۰/۱۳ برقرار کرده و قرار استماع شهادت شهود صادر کرده و در مورخ ۱۳۹۹/۱۱/۱۸ از شهود تعرفه شده تحقیق شده و اقای ج. ر. متولد ۱۳۶۳ اظهار داشته ح. ی. و س. ک. با هم اختلاف در بدهی داشتند و قرار شد در منزل ح. ی. حساب و کتاب شود. و اخر کار س. ک. قبول کرد که بدهکار است.ولی مقدار ان یادم نیست و قرار شد بدهی را بدهد ولی در مورد مغازه من چیزی نمی دانم اقای ن. ر. فرزند ا. متولد ۱۳۴۷ گفته سال ۹۳ ح. ی. به من مراجعه کرد تا مشکل ان ها را حل کنم و در ان جا ح. ی. طلب س. ک. را در مورد کارتن های موز و هندوانه قبول کرد و در ان جا در مورد مغازه صحبت نشد و اصلاح می کنم که در ان جا س. ک. ط. ح. ی. را قبول کرد. س. ق. م. متولد ۱۳۶۳: من در منزل س. ک. بودم که ح. ی. زنگ زد گفت نمی خواهی بدهی خود را بدهی که گفت فعلا پول ندارم. در مورد اقاله اقای ش. ف. متولد ۱۳۴۷ گفته اقای ی. پول مغازه را از س. ک. مطالبه کرد و او گفت من با برادرت م. زمین معامله کردم و مغازه را نمی خواهم و به هر کس می خواهی بفروش و بعد اقای ی. گفت قولنامه را چکار می کنی گفت پاره می کنم و صحبت در دفترخانه بود. اقای ع. م. گواه دیگر گفته اقای ی. به اقای س. زنگ زد و گوشی را روی بلندگو گذاشت و اقای ی. گفت تکلیف زمین چه می شود. گفت من با برادرت زمین خریده ام نمی توانم پولت را بدهم و قولنامه را پاره می کنم. دادگاه بعد از استماع اظهارات طرفین و شهود تعرفه شده قرار کارشناسی صادر کرده تا میزان بستانکاری و بدهکاری معلوم شود. و کارشناس منتخب اعلام کرده که به لحاظ عدم وجود دفتر فروش ( دخل و صندوق ) امکان اظهارنظر نیست ص ۸۲. دادگاه ختم رسیدگی را اعلام کرده و برابر دادنامه شماره *حکم به تایید اقاله صادر کرده که عین رای صادره به قرار ذیل درج می گردد.: رای دادگاه- دراین پرونده اقای ح. ی. ی. ا. فرزند ع. ا. با وکالت خانم ها ف. م. وخی. م. امروز دادخواستی به طرفیت اقایان ۱-س. س. ز. فرزند س. با وکالت اقای ح. س. ۲-ح. ج. ق. ک. فرزند م. به خواسته صدورحکم بر تایید اقاله معامله ( بیع ) مورخه ۱۳۹۲/۱۲/۱۴ نسبت به سه دانگ یکباب مغازه واقع در *( با عرصه وقفی ) مقوم به ۲۱/۰۰۰/۰۰۰ ریال طرح واعلام داشته درمورخ ۱۳۹۲/۱۲/۱۴ مبایعه نامه ای فی مابین موکل وخوانده ردیف اول دعوی منعقد گردیده ، لیکن به جهت عدم توانایی نامبرده در پرداخت ثمن مبایعه نامه با رضایت وتوافق طرفین اقاله گردیده وبا توجه به وجود اعتماد بین طرفین مراتب به نحو شفاهی مطرح وقرار بر معدوم نمودن مبایعه نامه از سوی خوانده بوده است.لیکن متعاقبا خوانده محترم به رغم پذیرش اقاله در حضور شهود وتعهد بر معدوم نمودن مرقومه ، ازتعهد خود امتناع ومبادرت به طرح دعوی الزام به تحویل مبیع نموده واین درحالی است.که به جهت اقاله ، این ملک توسط موکل به ثالث ( اقای ح. ج. ) واگذار گردیده ، لذا تقاضای رسیدگی وصدورحکم شایسته به شرح ستون خواسته مبنی بر تایید اقاله موضوع مبایعه نامه مورخ ۱۳۹۲/۱۲/۱۴ مستندا به ماده ۲۸۳٫۲۸۴ قانون مدنی مورد استدعاست. ۱-لازم به ذکر است.این خواسته ابتدا بعنوان دعوی تقابل در پرونده کلاسه *با موضوعیت ابطال قولنامه بین خواهان وخوانده ردیف دوم وتسلیم مبیع طرح شده به لحاظ اینکه دعوای اصلی به علت ایرادات شکلی منتهی به صدورقرار شماره ۹۳ … ۹۹/۷/۲۱ شده تبعا دعوی فعلی بعنوان دعوای مستقل مورد رسیدگی قرار گرفته است. ( صفحات ۷-۱۴ ) ۲-ایراد وکیل خوانده ردیف اول مبنی براینکه این دعوی قبلا درپرونده کلاسه *مورد رسیدگی ماهیتی قرار گرفته ودیگر قابل استماع نیست موثر نیست زیرا انچه در پرونده سابق رسیدگی ومنتهی به صدور رای شماره ۱۶ … ۱۳۹۷/۱/۲۳ شعبه *شده راجع به خواسته فسخ بوده نه اقاله. فسخ در زمره ایقاعات خواسته ای مجزی ومتفاوت از اقاله که درزمره عقود است.می باشد. ( صفحه ۲۵ ) ۳-بنا به جهات ذیل دعوی خواهان از حیث ماهیتی وارد است؛ الف ) خواهان مدعی است.علت اقاله معامله این بوده که خوانده ثمن مبیع را پرداخت نکرده است.واز معامله منصرف وقول داد قولنامه را پاره کند واو هم این انصراف راپذیرفته است. ( اقاله عملی ) ب ) علی رغم اینکه در قولنامه قید شده کل مبلغ نقدا تحویل فروشنده گردید لیکن طبق اتفاق نظر طرفین ثمن نقدی دراین معامله رد وبدل شده نشده و خوانده مدعی است.ثمن ملک را از طریق تهاتر مطالبات وی از خواهان در زمینه معاملات تره بار تسویه کرده است.لیکن برمبنای نظریه کارشناس حسابرس چنین طلبی که ثابت باشد. وامکان تهاتر ثمن مبیع با مطالبات خوانده باشد. ثابت نگردید.واین نظریه مورد اعتراض خوانده قرار گرفته ولی مشارالیه از تودیع دستمزد هیات کارشناسان خودداری کرده واعتراض وی غیر موثر است. ( صفحه ۸۴ ) پلاک ) حسب اظهارات گواهان در محاسبه معامله تره بار خواهان از خوانده طلبکار شده است.لذا امکان پرداخت ثمن مبیع از محل طلب ادعایی وجود نداشته برهمین اساس ادعای خواهان که علت اقاله معامله مغازه راعدم پرداخت ثمن توسط خوانده دانسته قوت گرفته واین ادعا با اوضاع واحوال قضیه مطابقت دارد.از جمله اینکه گواه اقای س. م. فرزند ک. شهات داده من دربیرجند دو سال با ایشان کار می کردم دو مرتبه که بین طرفین صحبت شد اقای ی. به س. ز. گفت نمی خواهی مغازه مرا بخری که ایشان گفت زمین خریدم وجای دیگر سرمایه گذاری نموده ونمی توانم مغازه بخرم در اسفجیر هم که یکدیگر را دیدیم خوانده گفت من شریک نمی شوم.ص۲۳گواه اقای ن. ر. فرزند ا. چنین شهادت داده سال ۱۳۹۳ ح. ی. به من مراجعه کرد تا مشکل انان با س. راحل کنیم ….دران جلسه س. ط. ح. ی. را بابت موضوعات کارتن وهندوانه و پول نقد قبول کرد ولی هیچ صحبتی از حساب وکتاب مغازه نکردند. جلسه ما در منزل ح. ی. بود … ص۵۸گواه اقای ج. ر. اعلام کرده سال ۹۲ یا ۹۳ ح. ی. وسی روی دو تریلی هندوانه با هم اختلاف حساب داشتند درمنزل اقای ح. ی. حساب وکتاب شد و اخر کار س. قبول کرد بدهکار است.یادم نیست چقدر بدهکار شد ودرمورد مغازه صحبتی نشد … ص۵۹گواه اقای ر. ف. اعلام کرده من از دوستان مشترک شنیدم که اقای س. پولی بابت مغازه نداده وبه این علت معامله فسخ شده وحتی اعلام کرده در مدت سه سال قبل از سال ۹۶ چون اقای ی. در *حضورنداشته مغازه را اداره می کرده واقای س. ز. هیچ ادعایی دراین مدت نداشته است.ص۵۲و اقایان م. پ. ( ب. ) وفرخی نیز درجلسه مورخه ۱۴۰۰/۱/۱۶ نسبت به موضوع اعلام شهادت کرده واشاره کرده اند که اقای س. ن. از معامله منصرف شده است.صفحات ۵۹-۶۰ت ) اظهارنامه شماره *از طرف خواهان برای اقای س. س. ز. ارسال شده وانصراف وی از معامله به علت عدم پرداخت ثمن به وی گوشزد شده لیکن مشارالیه هیچ مطلبی در رد ان ابراز نداشته است.ص۲۶ث ) مهم ترین مطلب اینکه از تاریخ تنظیم قولنامه مورخه ۱۳۹۲/۱۲/۱۴ تاکنون ملک در تصرف بلامنازع خواهان بوده وتوسط وی مورد بهره برداری قرار گرفته است.وخواهان تازمان انتقال ملک توسط خواهان به خوانده ردیف یک در راستای به اختیار گرفتن ملک هیچ اظهاری نداشته واین رفتار کاملا غیر متعارف است.ونمی توان قبول کرد که معامله ای به طور کامل وصحیح واقع شده باشد. وخریدار علی رغم اینکه کل ثمن راداده هیچ ادعا وتلاشی در راستای به اختیار گرفتن ان نداشته باشد. و رفتار خریدار دراین معامله موید اقاله عملی می باشد.ج ) مطابق ماده ۲۸۴ قانون مدنی اقاله ضمنی ومعاملاتی ( عملی ) نیز امکان دارد. مهم این است.که خوانده در عمل انصراف خود از معامله را ابراز داشته واین وضعیت مورد پذیرش خواهان نیز قرار گرفته ودرعمل اوضاع واحوال قضیه مثبت اقاله معامله مورخه ۱۳۹۲/۱۲/۱۴ می باشد.با عنایت به مراتب مذکور دادگاه با استنادبه مواد ۲۸۳-۲۸۴-۱۳۲۱-۱۳۲۴ قانون مدنی ومواد ۵۱۵-۵۱۹ قانون ایین دادرسی مدنی حکم بر اثبات ( تایید ) اقاله معامله مورخه ۱۳۹۲/۱۲/۱۴ نسبت به سه دانگ یکباب مغازه واقع *ومحکومیت خوانده ردیف اول به پرداخت هزینه دادرسی وحق الوکاله وکیل طبق تعرفه قانونی صادرواعلام می نماید.ودرمورد دعوای اقامه شده به طرفیت خوانده ردیف دوم با عنایت به اینکه دعوی متوجه وی نیست با استنادبه بند ۴ ماده ۸۴ قانون اخیر الذکر قرار رد دعوی صادرواعلام می گردد.رای صادره حضوری وظرف بیست روزپس ازابلاغ دردادگاه تجدیدنظرخراسان رضوی قابل تجدیدنظرخواهی است. پس از انقضای مهلت تجدیدنظرخواهی اقای ح. س. خ.وشان به وکالت از اقای س. ک. س. ز. از رای مذکور فرجام خواهی کرده و عمدتا اظهار داشته با توجه به عدم تبخیر گواهی گواهان نیز اقاله محکومیت فرجام خوانده به لحاظ فروش مال غیر ، رای بطلان فسخ و. رای صادره قابل نقض است.و وکیل فرجام خوانده هم لایحه دفاعی دارد. که لوایح طرفین به هنگام مشاوره قرائت می گردد. و پرونده برای رسیدگی به فرجام خواهی به دیوان عالی کشور ارسال گردیده و با توجه به ارجاع به شعبه دوم در دستور رسیدگی قرار گرفته است.

هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای م. ص. م. ر. رییس شعبه *اجمالا مبنی بر: فلذا پیشنهاد نقض دادنامه فرجامخواسته و ارجاع به شعبه همعرض می شود. مشاوره نموده چنین رای می دهد:

( ( ر ای شعبه ) )

فرجام خواهی اقای ح. س. به وکالت از اقای س. ک. س. ز. نسبت به دادنامه شماره ۱۰۵۳ مورخ ۱۴۰۰/۰۴/۳۱ صادره از شعبه *وارد است.زیرا تقدیم دادخواست از ناحیه فرجام خوانده برای تایید فسخ مبایعه نامه مورد تنازع دلیل بر عدم تحقق اقاله است.و اظهارات گواهان که مبتنی بر مسموعات و نقل قول ها می باشد. نمی تواند نافی اعتقاد فرجام خوانده بر عدم اقاله باشد. و در متن مبایعه نامه نیز بر پرداخت ثمن معامله و وجه موردنظر اقرار صورت گرفته و دادگاه کیفری فرجام خوانده را به اتهام انتقال مال غیر محکوم نموده است. بنابراین رای دادگاه مقتضی نقض است.و به استناد بند ج ماده ۴۰۱ قانون ایین دادرسی مدنی رای فرجام خواسته نقض می گردد. و پرونده برای رسیدگی به شعبه هم عرض ارجاع می گردد. ۱۴۰۰/۸/۲۲

رییس شعبه *: م. ص. م. ر. مستشار: م. خ.