تعیین اجرت المثل و حق النحله برای زوجه

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۴۰۲/۰۱/۱۰
برگزار شده توسط: استان خراسان شمالی/ شهر بجنورد

موضوع

تعیین اجرت المثل و حق النحله برای زوجه

پرسش

در صورت درخواست طلاق از ناحیه زوجه و در صورت درخواست گواهی عدم امکان سازش از ناحیه زوج تعیین اجرت المثل و حق النحله برای زوجه با توجه به ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق وتبصره های ذیل آن وجاهت قانونی دارد یا خیر؟ و یا اینکه فقط حق النحله تعیین گردد؟

نظر هیات عالی

۱-اجرت المثل ایام زوجیت برای هر دو فرض که طلاق به درخواست زوجه باشد یا زوج متصور است و دادگاه موظف است در اجرای ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده نسبت به اجرت‌المثل اثباتاً یا نفیاً اظهار نظر نماید یعنی اینکه به زوجه تعلق می‌گیرد یا خیر.
۲- در صورتی که به هر علتی اجرت‌المثل به زوجه تعلق نگیرد، در این صورت برای زوجه تعیین می‌گردد.

نظر اتفاقی

اکثریت شرکت کنندگان در نشست قضایی قائل بودند در صورت طلاق از ناحیه زوجه فقط تعیین اجرت المثل ایام زندگی مشترک با شرایط آن تعیین می‌شود و با تعیین اجرت المثل حق النحله وجاهت قانونی ندارد و در صورتی که درخواست گواهی عدم سازش از ناحیه زوج باشد حق النحله نیزتعیین می‌گردد زیرا:
مطابق بند الف تبصره ۶ ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مصوب ۱۳۷۱/۰۸/۲۸ دادگاه اجرت المثل کارهای انجام گرفته را محاسبه وبه پرداخت ان حکم می نماید.
منتهی وفق متن همین بند دادگاه لازم است شرایط ذیل را احراز واثبات نماید:
الف) زوجه کارهایی را که شرعاً به عهده وی نبوده انجام داده باشد.
ب) به دستور زوج انجام داده باشد.
ج) درانجام آن قصد تبرع نداشته باشد.
لیکن با تصویب قانون حمایت خانواده در تاریخ ۱۳۹۱/۱۲/۰۱ قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق مطابق ماده ۵۸ قانون مذکورنسخ گردیده است و در ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده چنین پیش بینی شده است:
دادگاه ضمن رای خود اجرت المثل ایام زوجیت طرفین را مطابق تبصره ماده ۳۳۶ قانون مدنی تعیین می کند و در تبصره ماده ۳۳۶ قانون مدنی چنین آمده است:
چنانچه زوج کارهایی را که شرعاً به عهده وی نبوده و عرفاً برای آن کار اجرت المثل باشد، به دستور زوج یا و با عدم قصد تبرع انجام داده باشد و برای دادگاه نیز ثابت شود، دادگاه اجرت المثل کارهای انجام گرفته را محاسبه و به پرداخت آن حکم می نماید.
لذا اجرت المثل در هر حالت بر اساس قاعده واصل کلی چه به درخواست زوج باشد و یا زوجه و به عنوان حق استیفاء در ماده ۳۳۶ وتبصره این ماده در قانون مدنی پیش بینی شده است و غالباً اجرت المثل ایام زندگی مشترک در پرونده طلاق جریان دارد و با توجه به اینکه ظاهر حال و اصل براین است که کارهایی که زوجه در زندگی مشترک انجام می دهد تبرعی است و از سوئی به دستور زوج نمی‌باشد از این حیث بخواهد اثبات نماید که به دستور زوج بوده و قصد عدم تبرع را نیز نداشته است بار اثبات آن به عهده زوجه می‌باشد.
در رابطه با نحله نظر به اینکه مطابق ماده ۵۸ قانون حمایت خانواده بند ب تبصره ۶ ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق نسخ نشده و اعتبار دارد که در بند ب تبصره ۶ ماده واحده چنین مقرر داشته:
درغیر مورد بند الف با توجه به سنوات زندگی مشترک وقوع کارها یی که زوجه در خانه شوهر انجام داده و وسع مالی زوج، دادگاه مبلغی را از باب بخشش (نحله) برای زوجه تعیین می نماید.
از این حیث در فرضی که دادخواست به درخواست زوج باشد و با شرایط مقرر در مورد اجرت المثل مورد حکم دادگاه قرار گرفت، نحله نیز مورد حکم قرار می‌گیرد. زیرا نظریه مشورتی شماره ۱۰۸۴/۹۶/۰۷ مورخ ۱۳۹۶/۰۵/۱۱ مقرر داشته: شرط تعلق نحله به زوجه (که بابقاء بند ب تبصره ۶ اصلاحی ماده واحده قانون اصلاح مقررات مربوط به طلاق به موجب بند ۸ ماده ۵۸ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱کماکان معتبر است) این است که در خصوص امور مالی ضمن عقد نکاح یا عقد خارج لازم شرط نشده باشد و زوجه مشمول اجرت المثل نگردد. و نیز طلاق به درخواست زوجه نبوده و همچنین تقاضای طلاق ناشی از تخلف زن از وظایف همسری یا سوء اخلاق وی نباشد ونیز از رای وحدت رویه شماره ۷۷۹- ۱۵/۰۵/۹۸ هیات عمومی دیوان عالی کشور، موضوع نحله استفاده می‌شود.