تعیین نوع قتلی که دو برادر هنگام نزاع با چاقو مادر خود را که قصد جدا کردن آن دو را داشته به قتل رسانده اند

صورتجلسه نشست قضایی
کد نشست: ۱۳۹۹-۶۹۸۱
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۸/۰۲/۲۵
برگزار شده توسط: استان خراسان رضوی/ شهر کلات

موضوع

تعیین نوع قتلی که دو برادر هنگام نزاع با چاقو مادر خود را که قصد جدا کردن آن دو را داشته به قتل رسانده اند

پرسش

پرونده ای با این موضوع که در حین درگیری فیزیکی و دعوا بین دو برادر در حالی که در دست یکی از آنها چاقو بوده اتفاق افتاده و مادر طرفین به این انگیزه که آنها را جدا کند در بین آنها قرار گرفته و ناگهان چاقویی که در دست یکی از طرفین بوده به قسمت رگ حیاتی دست چپ مادر اصابت کرده و منتهی به فوت مادر شده است. نحوه اصابت به گونه ای بوده که متوفی با باز و بست کردن دستهای خود که قصد دور کردن و جدایی انداختن بین پسران خود را داشته منجر به اصابت چاقویی که در دست یکی از فرزندانش بوده به دست خود شده است. سوال این است که: ۱. قتل عمد است یا شبه عمد یا خطا محض ؟ ۲. چنانچه عقیده بازپرس قتل شبه عمد باشد و پس از ارسال پرونده به دادگاه کیفری دو عقیده دادگاه محترم کیفری دو بر عمد بودن قتل حادث شده باشد تصمیم دادگاه به چه صورت باید باشد؟ ۳. چنانچه قتل شبه عمد باشد جنبه عمومی دارد ؟

نظر هیئت عالی

۱ و ۳ - نظریه اکثریت قضات محترم دادگستری شهرستان کلات مورد تایید است. ۲ - مطابق ماده ۲۸۰ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ عنوان اتهامی که در کیفرخواست ذکر می شود مانع از تعیین عنوان صحیح قانون توسط دادگاه نیست؛ بنابراین چنانچه دادگاه کیفری ۲ پس از انجام رسیدگی معتقد به ارتکاب بزه قتل عمدی توسط متهم باشد و یا اتهامی را که متوجه متهم است قتل عمدی تشخیص دهد در این صورت باید قرار عدم صلاحیت به اعتبار شایستگی رسیدگی در دادگاه کیفری یک صادر نمایند.( ضمنا بخشی از نظریه مشورتی ۷/۹۸/۱۹۶ مورخ ۱۳۹۸/۲/۳۱ اداره کل حقوقی قوه قضاییه موید این نتیجه است).

نظر اکثریت

پاسخ سوال۱ : در خصوص تشخیص نوع قتل باید گفت با عنایت به اینکه مصادیق قتل عمدی در ماده ۲۹۰ قانون مجازات اسلامی مورد اشاره قانونگذار قرار گرفته است و هرچند که ممکن است رفتار ارتکابی توسط متهم که در سوال مطروحه آمده است را منطبق با بند ب ماده ۲۹۰ قانون موصوف تلقی کرد لیکن باید گفت این عقیده و برداشت صحیح نبوده چرا که بند ب ماده موصوف صراحت دارد که مرتکب کاری را انجام دهد که.. . و آنچه قابل استنباط است و از فحوای قانون به ذهن می رسد این است که قصد مرتکب باید در کار و رفتار ارتکابی از سوی او همراه باشد و اگر کار و رفتار ارتکابی با قصد مرتکب همراه بود و منتهی به قتل شد قتل عمدی است به عبارت دیگر فرض قانونگذار بدین صورت است که قصد مرتکب کاری معین و بر روی شخص معین است حال آنکه در مانحن فیه مرتکب هیچ قصدی نسبت به شخص ثالث (مادر خود) نداشته به عبارت دیگر بر مبنای دو اصل تفسیر مضیق قوانین کیفری و اصل تفسیر به نفع متهم می توان بند ب ماده ۲۹۰ را به این نحو تفسیر کرد که اقدام مرتکب از این فعل و رفتار نوعا کشنده می بایست نسبت به همان مجنی علیه اصلی ( در فرض سوال طرف دیگر درگیری و دعوا و نه مادر طرفین ) باشد چرا که فعل نوعا کشنده را مرتکب نسبت به طرف دیگر دعوا و درگیری انجام داده است و نه شخص ثالث و چون انجام دادن و ارتکاب رفتار توسط متهم نسبت به شخص ثالث صورت گرفته است لذا قتل صورت گرفته شبه عمد بوده و از مصادیق قتل عمد خارج است.

نظر اقلیت

پاسخ سوال ۱: با توجه به بند ب ماده ۲۹۰ و اینکه اقدامات متهم نوعا کشنده می باشد هرچند قصد ارتکاب جنایت نسبت به مادرش را نداشته است و اینکه در بند ب ماده مذکور قانونگذار صرفا به اقدامات متهم نظر داشته است و اینکه این اقدامات نوعا کشنده می باشد یا خیر و به شخص مجنی علیه توجهی نداشته است لذا قتل عمد و مشمول بند ب ماده ۲۹۰ می باشد.