درخواست طلاق به دلیل کراهت از زوج با عنوان عسر و حرج
صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۴۰۲/۰۱/۲۸
برگزار شده توسط: استان فارس/ شهر کوار
موضوع
درخواست طلاق به دلیل کراهت از زوج با عنوان عسر و حرج
پرسش
در پرونده طلاق به درخواست زوجه، زوجه مبنای طرح دعوی را تنفر از زوج اعلام نموده، به نحوی که حضور در کنار زوج و حتی نگاه کردن به چهره وی را غیرقابل تحمل بیان نموده است. به فرض اینکه زوجه در ادعای خود صادق باشد، آیا این موضوع را از موارد عسر و حرج زوجه میدانید؟
نظر هیات عالی
قطع نظر از اینکه مورد سوال از امور موضوعی است؛ اولاً- کراهت و تنفر زوجه از زوج به تنهایی نمیتواند از مصادیق عسر و حرج موضوع ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی تلقی شود. ثانیاً- در صورتی که دادگاه پس از رسیدگی به خواسته دعوی زوجه مبنی بر صدور حکم طلاق به دلیل تنفر و کراهت به مصادیقی از عسر و حرج زوجه ناشی از رفتار زوج برسد و زوج حاضر به مطلقه نمودن زوجه نباشد، بر مبنای قاعده فقهی «الحاکم ولی ممتنع» اصدار رای خواهد نمود؛ لیکن اگر صرفاً کراهت زوجه مبنای درخواست طلاق زوجه باشد مستلزم جلب رضایت زوج است و طلاق خلعی میباشد؛ ضمناً نظریه شماره ۱۴۰۱-۹۴۵۷ و ۱۴۰۰-۸۲۵۰ هیات عالی نشستهای قضایی و نظریههای اداره حقوقی موید این دیدگاه میباشد.
نظر اکثریت
قانونگذار در قانون مدنی به لحاظ کثرت حالات محتمل منتهی به عسر و حرج زوجه از احصاء موارد خودداری نموده است و به تماثیلی اکتفا نموده و تشخیص موضوع را به اختیار قاضی رسیدگی کننده نهاده است. در مثال موضوع سوال هرچند اثبات این ادعا امری دشوار است؛ اما به فرض اثبات آن توسط زوجه به نظر میرسد این موضوع حد اعلای عسر و حرج است. به عبارت دیگر عسر و حرجی که باید عارض شود تا مجوز تقاضای طلاق از سوی زوجه باشد، لازم نیست حتماً از سوی زوج بروز یابد، بلکه منظور حالتی است که زوجه را در آن حالت به سختی اندازد؛ به نحوی که دوامی برای زندگی زناشویی خود نبیند و اساساً زندگی مشترکی به معنی واقعی کلمه نداشته باشد. حمایت شرع و قانون از تحکیم بنیان خانواده و محدود نمودن موارد تقاضای طلاق از سوی زوجه به معنی سختگیری و نادیده انگاشتن حقوق انسانی زن نیست، با نگاهی بیطرفانه و عدالت محور و تصور حالات روحی زوجهای با شرایط اعلامی در شرح سوال هر شخصی مجوز تقاضای طلاق را به ایشان میدهد.
نظر اقلیت
قانونگذار در قانون مدنی به لحاظ کثرت حالات محتمل منتهی به عسر و حرج زوجه از احصاء موارد خودداری نموده است و به تماثیلی اکتفا نموده و تشخیص موضوع را به اختیار قاضی رسیدگی کننده نهاده است؛ اما با مداقه در موارد ذکر شده در متن ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی ملاحظه میشود منظور مقنن حالت سختی بوده که زوج در ایجاد آن نقش موثر داشته است. تقاضای صدور حکم طلاق از سوی زوجه یک استثناست و میبایست در حدود نص تفسیر شود و به لحاظ لزوم حمایت از کانون خانواده و جلوگیری از سوءاستفاده از موارد این چنینی، نباید موضوع را از موارد عسر و حرج زوجه دانست.