دیه و ارث بردن قاتل غیر عمد

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۴۰۱/۱۱/۱۳
برگزار شده توسط: استان مرکزی/ شهر محلات

موضوع

دیه و ارث بردن قاتل غیر عمد

پرسش

در حادثه تصادف رانندگی که شخص الف راننده مقصر حادثه بوده، دختر هشت ساله متهم در صحنه تصادف فوت و زن متهم نیز بر اثر صدمات وارده در تصادف بعد از دو هفته از فوت دخترش فوت می‌کند. متهم تقصیر خود را قبول داشته و دادگاه حکم به محکومیت متهم به پرداخت جزای نقدی جایگزین از حبس تعزیری و دیه در حق اولیا دم بر مبنای ماده ۴۵۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ صادر می‌نماید. با عنایت به اینکه مطابق ماده یاد شده قاتل در صورتی که از ورثه مقتول باشد در قتل غیر عمدی از دیه ارث نمی‌برد توضیح دهید که:
اولاً: آیا متهم از نصف دیه‌ای که اداره بیمه در اجرای قانون بیمه اجباری بدون رعایت جنسیت مازاد بر دیه شرعی دختر و همسرش پرداخت می‌کند ارث می‌برد؟
ثانیاً:آیا متهم از دیه دخترش که به همسرش به عنوان تنها وارث وی می‌رسد (به لحاظ تاخر فوت مادر بچه) ارث می‌برد؟

نظر هیات عالی

ما‌به‌التفاوت دیه شرعی (مازاد بر دیه) طبق ماده ۱۰ قانون بیمه اجباری ماهیت دیه ندارد و متهم می‌تواند از آن ارث ببرد. دیه دختر که به مادرش رسیده است، پس از فوت مادر جزو ماترک او محسوب شده و متهم به عنوان همسر مادر می‌تواند از آن ارث ببرد. در نتیجه نظر اتفاقی قضات محترم دادگستری شهر محلات استان مرکزی مورد تایید است.

نظر اتفاقی

اولاً: مطابق ماده ۱۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ دیه مالی است که در شرع مقدس برای ایراد جنایت تعیین شده است. دیه زن در شرع و ماده ۵۵۱ قانون مجازات اسلامی نصف دیه مرد می‌باشد. پرداخت مازاد ماهیتاً دیه نیست چرا که مسئول پرداخت آن نیز متهم نیست. مابه‌التفاوت پرداختی دیگر دیه شرعی محسوب نمی‌شود لذا شوهر از مابه‌التفاوت پرداختی دختر و همسرش ارث می‌برد. شایان ذکر است که ماده ۱۰ قانون بیمه شخص ثالث نیز از مابه‌التفاوت پرداختی به اناث به عنوان بیمه حوادث نامبرده و از موضوع دیه خروج موضوعی دارد. در ضمن مطابق قاعده اولیه و اصلی تمام ورثه از اموال و دیه متوفی ارث می‌برند و در موارد استثنا به قدر متیقن که همان دیه شرعی است، اکتفا نمود و نظریه مشورتی ۷/۹۹/۲۵۲ مورخ ۱۲/۰۳/۱۳۹ اداره حقوقی قوه قضائیه نیز موید این موضوع می‌باشد.
ثانیاً: ماده ۴۵۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ بیان داشته که قاتل غیر عمدی فقط از دیه ارث نمی‌برد واگر مالی جز ترک وی باشد از آن ارث می‌برد لذا قسمتی از دیه دختر بچه که به مادرش رسیده است جز ماترک همسر محسوب و متهم نیز به عنوان همسر وی از ماترک فقط ارث می‌برد و از دیه شرعی همسرش ارث نمی‌برد. ضمناً در ماده ۳۵۳ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ در به ارث نبردن حق قصاص زن و شوهر بیان داشته:((هرگاه صاحب حق قصاص فوت کند، حق قصاص به ورثه او می‌رسد حتی اگر مجنی‌علیه باشد))
بنابراین با وحدت ملاک این ماده نیز می‌توان بیان داشت که دیه دختر که به مادرش رسیده جز ماترک وی محسوب و همسر وی (قاتل غیر عمد) از آن ارث می‌برد.