رای شماره ۱۴۴۸ مورخ ۱۳۹۸/۰۷/۱۶ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
بسم الله الرحمن الرحیم
شماره دادنامه: ۱۴۴۸
تاریخ دادنامه: ۱۶؍۷؍۱۳۹۸
شماره پرونده: ۹۷؍۱۴۹۳
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقایان علیرضا فضل الهی، بهرام موحد، جهانبخش امیری، حجت امجدیان، حشمت اله صیدی، حمیدرضا گل بانگی، رضا رحیمی، مرتضی میری، مهدی شکاری
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند ۲ بخشنامه شماره ۴۵۴۳؍۲۰۹؍د-۱۳۹۲/۱۰/۲۴ مدیرکل دفتر منابع انسانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی
گردش کار: شاکیان به موجب شکایت نامه ای که به شماره ۳۶۷۴۷-۱۲؍۳؍۱۳۹۷ ثبت دفتر هیات عمومی و هیاتهای تخصصی دیوان عدالت اداری شده اعلام کرده اند که:
«ریاست محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری
موضوع: ابطال بخشنامه شماره ۴۵۴۳؍۲۰۹؍د-۲۴؍۱۰؍۱۳۹۲ صادره از وزارت بهداشت و درمان
سلام علیکم
احتراماً به استحضار می رساند اینجانبان امضا کنندگان ذیل کارکنان قراردادی تبصره ۳ ماده ۲ شاغل در دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه که دارای کارت ایثار و از رزمندگان ۸ سال دفاع مقدس می باشیم از بخشنامه مذکور که کپی آن نیز ضمیمه شکایت نامه میباشد گله مند بوده و خواستار ابطال آن از طرف هیات عمومی دیوان عدالت اداری می باشیم. چرا باید کارکنان رسمی دولت که دارای کارت ایثار و رزمنده بوده اند مثال ما در زمان جنگ حالا ۲۵% حقوق ایثارگری هر ماه دریافت نمایند و ما نیروهای قراردادی تبصره ۳ ماده ۲ از این قانون محروم باشیم در آن زمان رزمنده، رزمنده بود و همه در یک خط مقدم در جبهه برای حفظ ناموس و وطن می جنگیدیم نه بحث نیروی قراردادی در میان بود و نه بحث نیروی رسمی دولت و در کشوری که حکومت آن یک حکومت الهی و تمام کار آن با نام خداوند مهربان آغاز میشود و مردم آن پیرو رهبر و ولایت فقیه میباشند اینطور بخشنامه در ادارات غیر از اینکه باعث شود مردم از مسئولین فاصله گرفته و فاصله طبقاتی ایجاد نماید سودی نخواهد داشت ما مدیون خون شهدا هستیم و خداوند بر تمام اعمال و رفتار ما نظارت خواهد داشت و این چندین سال که حق ما دارد ناحق میشود آن هم به خاطر قراردادی بودنمان که این کار از لحاظ شرعی حق الناس میباشد مجدداً از ریاست هیات عمومی دیوان عدالت اداری کمال تشکر و قدردانی را داریم.»
همچنین آقای علیرضا فضل الهی به موجب لایحه ای که به شماره ۹۷-۱۴۹۳-۲ مورخ ۴؍۶؍۱۳۹۷ ثبت دفتر هیات عمومی شده اعلام کرده است که:
« حضور هیات عمومی محترم دیوان عدالت اداری
با سلام و احترام اینجانب علیرضا فضل الهی که به عنوان نماینده کارکنان رزمنده و ایثارگر دانشگاه علوم پزشکی معاونت فرهنگی و دانشجویی در رابطه با پرونده شماره ۹۷۰۱۴۹۳ معرفی شده ام در رابطه با پیامکی که توسط یکی از کارکنان دیوان برای بنده و دیگر همکاران ایثارگر ارسال گردیده خواسته شده که در اسرع وقت در رابطه با ابطال بخشنامه شماره ۱۲۶۹؍۲۰۹؍د-۲۹؍۴؍۱۳۹۲ که از طرف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اعمال گردید نظر خود را به هیات دیوان عدالت اداری اعلام می نمایم لذا کارکنان فوق الذکر از مسئولین دیوان عدالت اداری استدعا داریم بند ۲ بخشنامه مذکور را ابطال و قانونی را وضع نمایند که ما بتوانیم از امتیاز حق ایثارگری از زمان مصوبه قانون جامع ایثارگری بهره مند شویم و این قانون به صورت مکتوب و قانون در حکم کارگزینی و فیش حقوق مان اعمال شود و این تبعیض که بین کارمند رسمی و قراردادی تبصره ۳و ۴ در دانشگاه صورت میگیرد برداشته شود که این کار خداپسندانه نیزد ایزدمنان بدون اجر نخواهد ماند.»
در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری برای شاکی ارسال شده بود، وی به موجب لایحه ای که به شماره ۹۷-۱۴۹۳-۱۲ مورخ ۲۱؍۶؍۱۳۹۷ ثبت دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری شده پاسخ داده است که:
« هیات عمومی دیوان عدالت اداری
با سلام واحترام اینجانب علیرضا فضل الهی که از طرف پرسنل ایثارگر قراردادی تبصره ۳ ماده ۲ به عنوان نماینده به هیات عمومی دیوان معرفی شدم در رابطه با اخطار رفع نقص پرونده کلاسه ۹۷۰۱۴۹۳ از قضات دیوان استدعا داریم این بند از بخشنامه را ابطال نمایند. متن مذکور به همین شرح (در خصوص کارکنان قراردادی تبصره ۳ ماده ۲ در دستورالعمل انعقاد قرارداد با این افراد موضوع برخورداری از مزایای ایثارگری پیش بینی نگردیده است. لازم به ذکر است که ما پرسنل ایثارگر معاونت دانشجویی دانشگاه علوم پزشکی به خاطر این بند از ۲۴؍۱۰؍۱۳۹۲ که از طرف رئیس جمهوری ابلاغ به وزارتخانه بهداشت و درمان شده و وزارتخانه این بخشنامه را جوری تنظیم نموده که شامل حال ما پرسنل ایثارگر قراردادی تبصره ۳ نشود و ما به همین خاطر خواهان ابطال این بند بخشنامه هستیم.»
متن مقرره مورد اعتراض به شرح زیر است:
« معاون محترم توسعه مدیریت و منابع دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کرمانشاه
موضوع: ایثارگری کارکنان قراردادی و قانون کار
سلام علیکم
احتراماً بازگشت به نامه شماره ۲۲۷۲۷؍ک-۴؍۹؍۱۳۹۲ و پیرو نامه های شماره ۱۷۳۶؍۲۰۹؍د-۶؍۶؍۱۳۹۲ و ۲۶۹۹؍۲۰۹؍د-۳۰؍۷؍۱۳۹۲ در خصوص نحوه اعطای امتیازات ایثارگری به کارکنان قراردادی تبصره ۳ و ۴ ماده ۲ به آگاهی می رساند:
...
۲- در خصوص کارکنان قراردادی تبصره ۳ ماده ۲ در دستورالعمل انعقاد قرارداد با این افراد موضوع برخورداری از مزایای ایثارگری پیش بینی نگردیده است. لیکن با توجه به بخشنامه شماره ۱۲۶۹؍۲۰۹؍د-۲۹؍۴؍۱۳۹۲ کارکنان قراردادی و جانباز و فرزند شهید بایستی به استناد ماده ۸ قانون تسهیلات استخدامی و اجتماعی جانبازان انقلاب اسلامی و بند الف ماده ۴۴ قانون برنامه پنجم توسعه تبدیل وضع گردند. بدیهی است این افراد پس از تبدیل وضعیت استخدامی مشمول کلیه مزایای پیش بینی شده برای جانبازان خواهد بود.»
در پاسخ به شکایت مذکور، سرپرست دفتر امور حقوقی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (معاونت حقوقی و امور مجلس) به موجب لایحه شماره ۱۹۱۱؍۱۰۷-۱؍۱۱؍۱۳۹۷ توضیح داده است که:
« ریاست محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری
با اهدای سلام
احتراماً در خصوص پرونده شماره بایگانی ۷۰۳۳۶ موضوع شکایت آقای بهرام موحد، جهانبخش امیری، حجت امجدیان، حشمت اله صیدی، حمیدرضا گل بانگی، رضا رحیمی، علی رضا فضل الهی و مرتضی میری به خواسته ابطال بند ۲ بخشنامه شماره ۴۵۴۳؍۲۰۹؍د-۲۴؍۱۰؍۱۳۹۲ اداره کل منابع انسانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مراتب ذیل به استحضار میرسد:
۱- شکات طی دادخواست تقدیمی ادعا نمودهاند از رزمندگان ۸ سال دفاع مقدس و از کارکنان قراردادی تبصره ۳ ماده ۲ دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کرمانشاه و دارای کارت ایثار میباشند. نامبردگان مدعی میباشند، کارکنان مستخدم رسمی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کرمانشاه که دارای کارت ایثار میباشند هر ماه از ۲۵ درصد حقوق ایثارگری برخوردار میشوند معهذا ایشان نسبت به برخورداری از حق مزبور محروم میباشند، مشارالیهم بر این اساس متقاضی ابطال بخشنامه مذکور گردیده اند.
۲- در بند ۲ بخشنامه مورد اعتراض اعلام شده است: « در خصوص کارکنان قراردادی تبصره ۳ ماده ۲ آییننامه اداری استخدامی و تشکیلاتی اعضای غیر هیات علمی دانشگاه، در دستورالعمل انعقاد قرارداد با این افراد موضوع برخورداری از مزایای ایثارگری پیش بینی نگردیده است. لیکن با توجه به بخشنامه شماره ۱۲۶۹؍۲۰۹؍د-۲۹؍۴؍۱۳۹۲ معاونت توسعه مدیریت و منابع وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، کارکنان قراردای جانباز و فرزند شهید بایستی به استناد ماده ۸ قانون تسهیلات استخدامی و اجتماعی جانبازان انقلاب اسلامی و بند الف ماده ۴۴ قانون برنامه پنجم توسعه تبدیل وضع گردند. این افراد پس از تبدیل وضعیت استخدامی مشمول کلیه مزایای پیش بینی شده برای جانبازان خواهند بود.
۳- در ارتباط با شکایت مورد اشاره لازم به توضیح است:
اولاً: نامه مزبور صرفاً مکاتبه ای اداری و در پاسخ به استعلام صورت گرفته از سوی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کرمانشاه اداره کل منابع انسانی این وزارتخانه در خصوص نحوه اعطای امتیازات ایثارگری به کارکنان قراردادی دانشگاه مذکور میباشد و حاوی تصمیم کلی در قالب بخشنامه و آییننامه نمیباشد و صرفاً وضع موجود را در پاسخ به سوال مطروحه از سوی دانشگاه تبیین نموده است. بر این اساس به نظر میرسد قابل طرح در هیات عمومی دیوان عدالت اداری نخواهد بود.
ثانیاً: فرض ابطال بند مذکور نیز کارکنان قراردادی تبصره ۳ ماده ۲ آییننامه اداری و استخدامی و تشکیلاتی اعضاء غیر هیات علمی دانشگاه مشمول برخورداری از مزایای ایثارگری نمی شوند. زیرا برخورداری از مزایای مذکور مستلزم پیش بینی آن در ضوابط و مقررات مربوطه است.
ثالثاً: بند ۲ نامه مورد اعتراض در ارتباط با کارکنان قراردادی جانباز و فرزند شهید اعلام نظر شده است، در حالی که شکات دارای کارت ایثارگری و از رزمندگان دفاع مقدس میباشند و بدیهی است حتی در صورت ابطال نامه مذکور نیز تاثیری در وضعیت شکات ایجاد نخواهد داشت.
رابعاً: همان گونه که اشاره شد بند ۲ نامه مورد اعتراض در خصوص جانبازان و فرزندان شهید میباشد که در آن اعلام شده است، با توجه به بخشنامه شماره ۱۲۶۹؍۲۰۹؍د-۲۹؍۴؍۱۳۹۲ معاون توسعه مدیریت و منابع، کارکنان قراردادی جانباز و فرزند شهید بایستی به استناد ماده ۸ قانون تسهیلات استخدامی و اجتماعی جانبازان انقلاب اسلامی و بند الف ماده ۴۴ قانون برنامه پنجم توسعه تبدیل وضع گردیدند و این افراد پس از تبدیل وضعیت استخدامی مشمول کلیه مزایای پیش بینی شده برای جانبازان خواهند بود. لذا بند ۲ نامه مذکور در راستای حمایت از جانبازان و فرزندان شهید قراردادی میباشد بدیهی است درخواست ابطال آن از سوی کارمندان قراردادی رزمنده و یا هر شخص دیگری موجب تحمیل ضرر به این گروه از شاغلین میشود.
خامساً: شکات اعلام ننمودهاند منظور از مزایای ایثارگری چه مزایایی میباشد و صرفاً اعلام نمودهاند کارمندان رسمی مشمول بیست و پنج درصد حقوق ایثارگری میشوند و آنها شامل حقوق مذکور نمی شوند. معهذا اعلام ننموده اند، این بیست و پنج درصد اعلامی مربوط به کدام یک از قوانین و مقررات میباشد. همچنین در هیچ قسمتی از دادخواست اعلام نشده است، بخشنامه مورد اعتراض برخلاف کدام یک از قوانین و مقررات میباشد و شکات دلایل و استنادات قانونی خود، برای ابطال بند مورد اشاره را نیز اعلام ننموده اند. لذا به نظر میرسد شکات لازم بوده درخواستی دائر بر برخورداری از فوق العاده ایثارگری به صورت موردی در شعبات دیوان جهت رسیدگی مطرح می نمودند.
۴- صرف نظر از مراتب فوق الذکر لازم به توضیح است همان گونه که آن مقام مستحضر میباشند برابر بند الف ماده ۴۹ قانون برنامه چهارم توسعه و بند ب ماده ۲۰ قانون برنامه پنجم توسعه و در حال حاضر ماده ۱ قانون احکام دائمی برنامه های توسعه، دانشگاه ها، مراکز و موسسات آموزش عالی و پژوهشی و فرهنگستانها و پارکهای علم و فناوری که دارای مجوز از شورای گسترش آموزش عالی وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر مراجع قانونی ذی ربط میباشند، بدون رعایت قوانین و مقررات عمومی حاکم بر دستگاه های دولتی به ویژه قانون محاسبات عمومی کشور، قانون مدیریت خدمات کشوری، قانون برگزاری مناقصات و اصلاحات و الحاقات بعدی آنها و فقط در چهارچوب مصوبات و آییننامه های مالی، معاملاتی، اداری، استخدامی و تشکیلاتی مصوب هیات امنا که حسب مورد به تایید وزیران علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و در مورد فرهنگستانها به تایید رئیس جمهور و در مورد دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی و تحقیقاتی وابسته به نیروهای مسلح به تایید رئیس ستاد کل نیروهای مسلح میرسد، عمل می کنند.
۵- در ماده ۲ دستورالعمل قرارداد کارکنان تبصره ۳ ماده ۲ آییننامه اداری استخدامی و تشکیلاتی اعضاء غیر هیات علمی دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی، حقوق و مزایای این گروه از کارمندان قراردادی برابر کارمندان پیمانی و بر اساس قانون نظام هماهنگ پرداخت تعیین شده است با توجه به اینکه در احکام کارکنان پیمانی نیز فوق العاده ای با عنوان فوق العاده ایثارگری وجود ندارد برای این گروه از شاغلین نیز فوق العاده مذکور در قراردادهای مربوطه پیش بینی نشده است.
۶- اشاره مینماید وفق تبصره ۱ بند ۲ مصوبه شماره ۸۴۵۱۵؍ ت۳۴۶۱۳ه--۱۵؍۱۲؍۱۳۸۴ دستگاه ها می توانستند، در صورت عدم امکان استخدام افراد واجد شرایط بند ۱ مصوبه نسبت به بکارگیری افراد مذکور در چارچوب مقررات مندرج در آییننامه استخدام پیمانی و اصلاحات بعدی آن حداکثر به مدت یک سال برای هر دوره و افراد بند ۲ به صورت قرارداد انجام کار معین با تایید معاون اول رئیس جمهور اقدام نمایند.
۷- صرف نظر از مراتب فوق الذکر چنانچه منظور شکات از ۲۰ درصد حقوق ایثارگری، فوق العاده مندرج در ماده ۵۱ قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران باشد نیز لازم به توضیح است برابر ماده مورد اشاره کلیه دستگاه های اجرایی مشمول این قانون موظفند به شهدا و جانبازان بیست و پنج درصد (۲۵%) و بالاتر و آزادگان شاغل مبلغی معادل بیست و پنج درصد (۲۵%) حداقل حقوق کارکنان دولت را که هر سال توسط دولت تعیین میشود، به عنوان فوق العاده ایثارگری به طور ماهانه پرداخت نماید. وفق تبصره ماده مذکور به افراد موضوع ماده مذکور که در استخدام دولت نیستند مبلغ یاد شده توسط بنیاد تامین و پرداخت میگردد. بر این اساس همان گونه که ملاحظه می فرمایید اولاً: وفق قانون، بیست و پنج درصد مورد ادعایی شکات صرفاً برای شهدا و جانبازان بیست و پنج درصد و بالاتر و آزادگان شاغل پیش بینی شده است در حالی که شکات از رزمندگان دارای کارت ایثار میباشند. ثانیاً: در صورتی که شاغلان مذکور در ماده ۵۱ در استخدام دولت نباشند مبلغ مورد اشاره توسط بنیاد تامین و پرداخت میشود. لذا دانشگاه ها الزامی به پرداخت فوق العاده مذکور به کارکنان قراردادی نخواهند داشت. بر این اساس با توجه به اینکه بند ۲ بخشنامه مورد اعتراض هیچ گونه مغایرتی با قوانین و مقررات ندارد رد دعوای بی وجه شکات از آن مقام مورد تقاضا میباشد.»
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۶؍۷؍۱۳۹۸ با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
با توجه به اینکه اولاً: به موجب بند ح ماده ۸۷ قانون برنامه پنجساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مقرر شده است: «ایثارگران و فرزندان شهدا مشمول قوانین، مقررات و ضوابط استخدامی خاص مربوط به خود بوده و کلیه دستگاه های مشمول ماده (۲) قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران مکلف به انجام آن هستند.» ثانیاً: به موجب ماده ۲ قانون جامع خدمت رسانی به ایثارگران:کلیه وزارتخانه ها، سازمانها و دستگاه های اجرایی، موسسات و شرکتهای دولتی و ملی شده تحت پوشش و یا مدیریت دولتی اعم از اینکه دارای قوانین و مقررات خاص باشند و یا نباشنداز جمله دانشگاه مشمول قانون مذکور میباشند. ثالثاً: ماده ۱ قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور دانشگاه ها، مراکز و موسسات آموزش عالی و پژوهشی را صرفاً از رعایت قوانین و مقررات عمومی حاکم بر دستگاه های دولتی مستثنی کرده است و نه قوانین خاص و یا بالادستی. رابعاً: در برخی مواد قانون جامع خدمات رسانی به ایثارگران، مزایایی برای برخی اقشار ایثارگران اعم از اینکه دارای وضعیت رسمی، پیمانی یا قراردادی باشند پیش بینی شده است. به عنوان مثال در ماده ۵۱ قانون مذکور مقرر شده: « کلیه دستگاه های اجرایی مشمول این قانون موظفند به شهدا و جانبازان بیست و پنج درصد (۲۵%) و بالاتر و آزادگان شاغل مبلغی معادل بیست و پنج درصد (۲۵%) حداقل حقوق کارکنان دولت را که هر سال توسط دولت تعیین میشود. به عنوان فوق العاده ایثارگری به طور ماهانه پرداخت نماید.» و یا ماده ۵۶ قانون مذکورمقرر داشته: «صد در صد (۱۰۰%) حقوق و فوق العاده شغل و سایر فوق العاده ها اعم از مستمر و غیرمستمر شاهد، جانبازان و آزادگان از پرداخت مالیات معاف میباشد» که شامل ایثارگران دارای وضعیت قراردادی نیز میشود. بنابراین مفهوم مخالف فراز پایانی مقرره مورد شکایت از این جهت که پرداخت این گونه مزایای ایثارگری به ایثارگران دارای وضعیت قراردادی را به تبدیل وضعیت استخدامی آنها منوط کرده است به علت مغایرت با قانون مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال میشود.
مرتضی علی اشراقیمعاون قضایی دیوان عدالت اداری