رای شماره ۱۵۱۶ مورخ ۱۳۹۹/۱۰/۲۳ هیات عمومی دیوان عدالت اداری

بسم الله الرحمن الرحیم

شماره دادنامه: ۱۵۱۶

تاریخ دادنامه: ۲۳/۱۰/۱۳۹۹

شماره پرونده: ۹۷۰۲۲۱۸

مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: آقای یاسر مولوی

موضوع شکایت و خواسته: ابطال ۱- بند ۳ ماده ۳۰ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۴ شهرداری سرعین

۲- ماده ۵۵ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۴ شهرداری سرعین

۳- تبصره ۲ ماده ۵۶ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۴ شهرداری سرعین

۴- ماده ۵۹ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۴ شهرداری سرعین

۵- ماده ۲۸ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۵ شهرداری سرعین

۶- ماده ۴۸ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۵ شهرداری سرعین

۷- تبصره ۲ ماده ۴۹ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۵ شهرداری سرعین

گردش کار: ۱- شاکی به موجب دادخواستی ابطال مواد ۱۸، ۳۱، ۵۵، ۵۶، ۵۹ و بند ۳ ماده ۳۰ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۴ و همچنین مواد ۱۷، ۲۸، ۴۸ و ۴۹ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۵ همگی مصوب شورای اسلامی شهر سرعین را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که:

«شهرداری شهر سرعین به استناد مواد و بندهای مورد اعتراض، عوارض جداگانه ای علاوه بر جریمه کمیسیون ماده صد برای اینجانب در رابطه با تخلف ساختمانی در نظر گرفته است که این عوارض مازاد، به علت خروج شورای شهر و شهرداری از حدود اختیارات خلاف قانون و مغایر با مقررات می‌باشد. همچنین با آرای وحدت رویه و آرای هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز مغایرت دارد و مطابق ماده ۹۲ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب ۱۳۹۲ چنانچه مصوبه ای در هیات عمومی ابطال شود، رعایت مفاد رای هیات عمومی در مصوبات بعدی الزامی است. به عنوان مثال دادنامه شماره ۱۵۲۹-۲۴/۹/۱۳۹۳ در خصوص حذف عوارض کسری فضای آزاد علاوه بر کمیسیون ماده صد توسط شهرداری اردبیل و همچنین دادنامه شماره ۲۲۹-۲۲/۵/۱۳۹۳ (دریافت عوارض تغییر کاربری خلاف قانون می‌باشد. تعرفه عوارض شهری شورای کرج) و دادنامه شماره ۱۸۱۸-۶/۱۱/۱۳۹۳ نمونه هایی از آرای صادره از دیوان عدالت اداری در خصوص غیر قانونی بودن اخذ عوارض مازاد بر جریمه کمیسیون ماده صد می‌باشد. لذا نظر به مراتب مذکور تقاضای ابطال عوارض مازاد بر جریمه کمیسیون ماده صد شهرداری سرعین وفق خواسته مورد استدعاست.»

۲- متن تعرفه های مورد اعتراض به شرح زیر است:

«الف: بند ۳ ماده ۳۰ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۴ شهرداری سرعین

۳- در صورتی که مالک بعد از اخذ پروانه ساختمانی نسبت به افزایش بنا یا افزایش تعداد واحدها و تبدیل پارکینگ به غیر اقدام نماید و این امر سبب کسری پارکینگ گردد، موضوع ابتدا در کمیسیون ماده ۱۰۰ مطرح و در صورت رای بر ابقاء ضمن محاسبه و اخذ کلیه عوارض مربوطه، عوارض کسری پارکینگ نیز برای هر واحد ۰۰۰/۰۰۰/۲۵ ریال محاسبه و اخذ خواهد شد. در مواردی که مراتب تامین پارکینگ در پروانه های ساختمانی قید می‌گردد ولی مالک یا مالکین از احداث آن خودداری و یا کسر پارکینگ دارند یا پس از احداث آنها را به منظور استفاده غیر تبدیل می نمایند.

الف: موضوع در کمیسیون ماده صد قانون شهرداری مطرح و در صورتی که برابر تبصره ۵ ذیل ماده ۱۰۰ رای به اخذ جریمه ای بابت عدم یا کسری یا هر متر مربع فضای از بین رفته پارکینگ صادر شده باشد جریمه به شرح ذیل اخذ خواهد شد.

ب: اخذ عوارض مسکونی یا پذیره مساحت پارکینگ تبدیل شده به مسکونی یا تجاری و غیره برابر ضوابط

ج: اخذ عوارض پارکینگ حذف شده برابر ماده ۲۱

د: در صورت مواجه شدن با کسری فضای آزاد با اعلام دایره فنی، عوارض کسری فضای آزاد مطابق ماده ۵۹ تعرفه اعمال خواهد شد.

ب: ماده ۵۵ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۴ شهرداری سرعین

ماده ۵۵: بهای خدمات کسری فضای آزاد (انبوه سازی و مجتمع های مسکونی هتل و هتل آپارتمان و غیره) زمان صدور پروانه ساختمانی پس از موافقت کمیسیون ماده ۵ و یا بعد از صدور رای بر ابقاء توسط کمیسیون ماده ۱۰۰. برای هر متر مربع کسری فضای آزاد برای مسکونی (آپارتمانی) و هتل و هتل آپارتمان طبق فرمول های ذیل محاسبه و دریافت خواهد شد.

یک متر مربع کسری فضای آزاد= ۲ × (۳ ارزش منطقه ای + ۳ ارزش اعیانی)= هتل و هتل آپارتمان - آموزشی - صنعتی - فرهنگی

یک متر مربع کسری فضای آزاد= ۳ × (۳ برابر ارزش منطقه ای + ۳ برابر ارزش منطقه ای + ۳ برابر ارزش اعیانی)= مسکونی و آپارتمان تک واحدی

یک متر مربع کسری فضای آزاد= ۴ × (۴ برابر ارزش منطقه ای + ۴ برابر ارزش اعیانی)= مجتمع مسکونی

یک متر مربع کسری فضای آزاد= ۴ × (۴ برابر ارزش منطقه ای + ۴ برابر ارزش اعیانی)= مجتمع آبدرمانی

یک متر مربع کسری فضای آزاد= ۵ × (۵ برابر ارزش منطقه ای + ۵ برابر ارزش اعیانی)= تجاری - اداری و غیره

تبصره: حداقل فضای آزاد برای آپارتمان های تک واحده، مجتمع های مسکونی ۲۰ متر مربع و برای هتل، هتل

آپارتمان، مجتمع آبدرمانی، مجتمع تجاری و... برابر ضوابط طرح جامع می‌باشد.

چنانچه برای موارد بالا در طرح جامع حداقل فضای آزاد ذکر نگردیده باشد ملاک حداقل فضای باز مورد نیاز برای هر واحد ۲۰ متر مربع می‌باشد.

ج: تبصره ۲ ماده ۵۶ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۴ شهرداری سرعین

تبصره ۲: در صورتی که این تبدیل منجر به حذف پارکینگ و کسری فضای آزاد گردد عوارض و جرایم مربوطه برابر مواد ۳۱ و ۵۹ محاسبه و اخذ خواهد شد.

د: ماده ۵۹ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۴ شهرداری سرعین

ماده ۵۹: بهاء خدمات کارشناسی:

حق کارشناسی (معاینه محل) برای پاسخ به استعلام از شهرداری در ازای هر بازدید در حق شهرداری به شرح تعیین می‌شود که باید به حساب شهرداری واریز گردد.

۱- بهاء خدمات کارشناسی در داخل محدوده شهر ۰۰۰/۲۵۰ ریال

۲- بهاء خدمات کارشناسی در خارج از محدوده و داخل حریم شهری ۰۰۰/۵۰۰ ریال

۳- بهاء خدمات کارشناسی در خارج از حریم شهری ۰۰۰/۷۰۰ ریال

۴- هزینه نقشه برداری توسط واحد نقشه برداری شهرداری به شرح ذیل اخذ خواهد شد:

الف) تا مساحت ۱۰۰۰ متر مربع ۰۰۰/۲۰۰/۱ ریال

از بالای ۱۰۰۰ متر مربع تا یک هکتار به ازای هر ۱۰۰۰ متر مربع اضافی به بند الف ۰۰۰/۵۰۰ ریال از اراضی بالای یک هکتار به ازای هر هکتار اضافه شده به بند (ب) ۰۰۰/۱۵۰ ریال

ه-: ماده ۲۸ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۵ شهرداری سرعین

ماده ۲۸: تعرفه عوارض تامین پارکینگ

در خصوص تامین پارکینگ، شهرداری موظف به الزام مراجعه کنندگان برای دریافت پروانه ساختمانی به اجرای پارکینگ خواهد بود در صورتی که اجرای پارکینگ برابر موارد ذکر شده در طرح تفصیلی مقدور نباشد موضوع به کمیسیون ماده ۵ ارجاع و در صورت صدور مجوز توسط کمیسیون ماده ۵ عوارض آن به شرح ذیل اخذ خواهد شد.

۱- در صورتی که کسری پارکینگ برابر رای کمیسیون ماده ۵ بوده و در موقع صدور پروانه ساختمانی در پروانه ساختمانی ذکر شده باشد، مبلغ ۰۰۰/۰۰۰/۲۵ ریال به عنوان عوارض تامین پارکینگ برای هر واحد، زمان صدور پروانه ساختمانی (هتل آپارتمان - مسکونی - اداری - تجاری - آبدرمانی و...) اخذ خواهد شد.

۲- با توجه به اینکه مساحت مورد نیاز پارکینگ در ساختان‌های (هتل آپارتمان - مسکونی - اداری - تجاری - آبدرمانی و...) برای هر واحد به متراژ ۲۵ متر مربع می‌باشد در صورتی که تامین پارکینگ در آرایش، (چیدمان) تامین گردد و این تامین کمتر از ۲۵ متر مربع باشد برای هر متر تامین پارکینگ ناشی از کسری متراژ در (هتل آپارتمان - مسکونی - اداری - تجاری - آبدرمانی و...) ۰۰۰/۶۰۰ ریال به عنوان عوارض تامین پارکینگ محاسبه و اخذ خواهد شد.

۳- در صورتی که مالک بعد از اخذ پروانه ساختمانی، نسبت به افزایش بنا یا افزایش تعداد واحدها و تبدیل پارکینگ به غیر اقدام نماید و این امر سبب کسری پارکینگ گردد. موضوع ابتدا در کمیسیون ماده ۱۰۰ مطرح و در صورت رای بر ابقاء ضمن محاسبه و اخذ کلیه عوارض و جرایم مربوطه برابر لایحه عوارض، عوارض تامین پارکینگ نیز برای هر واحد برابر بند ۱ این ماده محاسبه و اخذ خواهد شد.

۴- شهرداری موظف است، وجه دریافتی از بابت تامین پارکینگ را منحصرا جهت احداث پارکینگ های عمومی در حساب ویژه ای نگهداری و با نظارت شورای اسلامی شهر با رعایت آیین‌نامه مالی شهرداری و در قالب بودجه مصوب سالیانه جهت خرید محل پارکینگ مصرف برساند.

۵- ساختان‌هایی که قبل از شروع سال ۱۳۸۹ پروانه ساختمانی دریافت کرده اند و به دلیل افزایش بنا و تبدیل پارکینگ به مسکونی و غیره با کسر و حذف پارکینگ مواجه شده اند، عوارض تامین پارکینگ برای هر واحد ۰۰۰/۰۰۰/۵ ریال محاسبه و اخذ خواهد شد.

در مواردی که مراتب تامین پارکینگ در پروانه های ساختمانی قید می‌گردد ولی مالک یا مالکین از احداث آن خودداری و یا کسر پارکینگ دارند یا پس از احداث آنها را به منظور استفاده غیر تبدیل می نمایند.

الف: موضوع در کمیسیون ماده صد قانون شهرداری مطرح، و در صورتی که برابر تبصره ۵ ذیل ماده ۱۰۰ رای به اخذ جریمه ای بابت عدم یا کسری یا هر متر مربع فضای از بین رفته پارکینگ صادر شده باشد، جریمه به شرح ذیل اخذ خواهد شد.

ب: محاسبه عوارض مسکونی یا پذیره برای مساحت پارکینگ تبدیل شده به مسکونی یا تجاری و... برابر ضوابط لایحه عوارض

ج: اخذ عوارض تامین پارکینگ حذف شده برابر ماده ۲۹

د: در صورت مواجه شدن با کسری فضای آزاد با اعلام دایره فنی، عوارض کسری فضای آزاد مطابق ماده ۴۹ تعرفه اعمال خواهد شد.

و: ماده ۴۸ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۵ شهرداری سرعین

ماده ۴۸: بهای خدمات کسری فضای آزاد (انبوه سازی و مجتمع های مسکونی هتل و هتل آپارتمان و غیره) زمان صدور پروانه ساختمانی پس از موافقت کمیسیون ماده ۵ و یا بعد از صدور رای بر ابقاء توسط کمیسیون ماده ۱۰۰ برای هر متر مربع کسری فضای آزاد برای مسکونی (آپارتمانی) و هتل و هتل آپارتمان طبق فرمولهای ذیل محاسبه و دریافت خواهد شد.

یک متر مربع کسری فضای آزاد= ۲ × (۳ ارزش منطقه ای + ۳ ارزش اعیانی)= هتل و هتل آپارتمان - آموزشی - صنعتی - و غیره

یک متر مربع کسری فضای آزاد= ۳ × (۳ برابر ارزش منطقه ای + ۳ برابر ارزش منطقه ای + ۳ برابر ارزش اعیانی)= مسکونی و آپارتمان تک واحدی

یک متر مربع کسری فضای آزاد= ۴ × (۴ برابر ارزش منطقه ای + ۴ برابر ارزش اعیانی)= مجتمع مسکونی

یک متر مربع کسری فضای آزاد= ۴ × (۴ برابر ارزش منطقه ای + ۴ برابر ارزش اعیانی)= مجتمع آبدرمانی

یک متر مربع کسری فضای آزاد= ۵ × (۵ برابر ارزش منطقه ای + ۵ برابر ارزش اعیانی)= تجاری - اداری و غیره

تبصره: حداقل فضای آزاد برای آپارتمان های تک واحده، مجتمع های مسکونی ۲۰ متر مربع و برای هتل، هتل آپارتمان، مجتمع آبدرمانی، مجتمع تجاری و... برابر ضوابط طرح جامع می‌باشد.

چنانچه برای موارد بالا در طرح جامع طرح تفصیلی حداقل فضای آزاد ذکر نگردیده باشد ملاک حداقل فضای باز مورد نیاز برای هر واحد ۲۰ متر مربع می‌باشد.

ز: تبصره ۲ ماده ۴۹ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۵ شهرداری سرعین

تبصره ۲) در صورتی که این تبدیل منجر به حذف پارکینگ و کسری فضای آزاد گردد عوارض و جرایم مربوطه برابر مواد ۲۹ و ۴۹ محاسبه و اخذ خواهد شد.»

۳- در پاسخ به شکایت مذکور، رئیس شورای اسلامی شهر سرعین به موجب لایحه شماره ۱۰۳۲/۹۸-۲۸/۵/۱۳۹۸ توضیح داده است که:

«۱- ماهیت حقوقی شهرداریها به عنوان یک موسسه عمومی غیر دولتی بوده و به صورت خودگردان از طریق درآمد محلی اداره می‌شود و شهرداری سرعین عوارضی وفق تبصره ۱ ماده ۵۰ قانون مالیات بر ارزش افزوده، تحت عنوان بهای خدمات و عوارض محلی در بهمن ماه هر سال پس از طی مراحل قانونی به شورای اسلامی شهر پیشنهاد و پس از تصویب شورای اسلامی شهر سرعین و تایید فرمانداری که از طرف وزارت کشور به فرمانداریها تفویض شده است اقدام به اخذ عوارض می‌نماید و شهرداری در رابطه با موضوع وفق تعرفه عوارض اقدام کرده است.

۲- شورای شهر با بررسی پرونده ماده صد شهرداری اعلام می‌دارد مبنی بر اینکه خواهان اقدام به احداث بنای بدون پروانه به مساحت ۰۱۱/۳۲۹ متر مربع در همکف و به مساحت ۹۵/۲۵۱ متر مربع در طبقه اول تبدیل مهمانپذیر به تجاری و چهارده واحد کسری پارکینگ نموده تخلفات طی اخطاریه نامبرده ابلاغ و موضوع در کمیسیون ماده صد مطرح و به استناد تبصره یک ماده صد قانون شهرداری حکم بر محکومیت خواهان به مبلغ ۰۰۰/۴۰۲/۰۰۳/۲ ریال صادر گردیده است. رای صادره به خواهان ابلاغ و به حکم مذکور اعتراض ننمودند و طی چک های شماره ۵۴۲۵۶۷-۳۰/۶/۱۳۹۵ و ۵۴۲۵۶۶-۲۰/۴/۱۳۹۵ موضوع را حل و فصل نمودند و نیز آن هیات در آرای متعدد دریافت عوارض از بابت ارزش افزوده ملک ناشی از تغییر کاربری و عوارض مازاد بر تراکم و عوارض صدور پروانه ساختمانی را تجویز نموده است. علیهذا با عنایت به مراتب فوق تقاضای رسیدگی و صدور حکم مقتضی را با عنایت به آراء قبلی آن هیات در خصوص موارد مطروحه در دادخواست شاکی و اینکه آراء صادره کمیسیون ماده صد شهرداری سرعین با رعایت مقررات مربوطه صادر گردیده از محضر آن هیات استدعا می‌شود.»

۴- رسیدگی به موضوع از جمله مصادیق حکم ماده ۹۲ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری تشخیص نشد و پرونده در اجرای ماده ۸۴ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ به هیات تخصصی شوراهای اسلامی دیوان عدالت اداری ارجاع می‌شود و هیات مذکور به موجب دادنامه شماره ۱۱۱۷-۱۱/۸/۱۳۹۹، مواد ۱۸ و ۳۱ و ماده ۵۶ به استثناء تبصره ۲ آن از تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۴ شهرداری سرعین و مواد ۱۷ و ۴۹ به استثناء تبصره ۲ آن از تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۵ شهرداری سرعین را قابل ابطال تشخیص نداد و رای به رد شکایت صادر کرد. رای مذکور به علت عدم اعتراض از سوی رئیس دیوان عدالت اداری و یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافت.

«رسیدگی به مواد ۵۵، ۵۹، تبصره ۲ ماده ۵۶ و بند ۳ ماده ۳۰ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۴ و مواد ۲۸، ۴۸ و تبصره ۲ ماده ۴۹ تعرفه عوارض محلی سال ۱۳۹۵ همگی مصوب شورای اسلامی شهر سرعین در دستور کار هیات عمومی قرار گرفت.»

هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۲۳/۱۰/۱۳۹۹ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.

رای هیات عمومی

۱- با توجه به اینکه در آراء متعدد هیات عمومی دیوان عدالت اداری وضع عوارض برای کسری، حذف یا عدم تامین پارکینگ در مصوبات شوراهای اسلامی شهرها مغایر قانون و خارج از حدود اختیارات تشخیص و ابطال شده است، بنابراین بند ۳ ماده ۳۰ سال ۱۳۹۴ و ماده ۲۸ سال ۱۳۹۵ تحت عنوان تعرفه عوارض تامین پارکینگ و تبصره ۲ ماده ۴۹ سال ۱۳۹۵ و تبصره ۲ ماده ۵۶ سال ۱۳۹۴ مبنی بر حذف پارکینگ مصوب شورای اسلامی شهر سرعین به دلائل مندرج در رای شماره ۹۷ الی ۱۰۰-۱۶/۲/۱۳۹۲ و رای شماره ۵۷۳-۱۴/۶/۱۳۹۶ هیات عمومی دیوان عدالت اداری مغایر قانون و خارج از حدود اختیارات شورای اسلامی شهر است و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال می‌شود.

۲- با توجه به اینکه در آراء متعدد هیات عمومی دیوان عدالت اداری وضع عوارض برای کسری فضای باز در مصوبات شوراهای اسلامی شهرها مغایر قانون و خارج از حدود اختیارات تشخیص و ابطال شده است، بنابراین ماده ۵۵ سال ۱۳۹۴ و ماده ۴۸ سال ۱۳۹۵ تحت عنوان بهای خدمات کسری فضای آزاد و تبصره ۲ ماده ۴۹ سال ۱۳۹۵ مبنی بر کسری فضای آزاد به دلایل مندرج در رای شماره ۱۵۲۹-۲۴/۹/۱۳۹۳ هیات عمومی دیوان عدالت اداری مغایر قانون و خارج از حدود اختیارات شورای اسلامی شهر است و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال می‌شود.

۳- طبق بند ۲۶ ماده ۸۰ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب ۱۳۷۵ با اصلاحات بعدی، تصویب نرخ خدمات ارائه شده توسط شهرداری و سازمان های وابسته به آن با رعایت آیین‌نامه مالی و معاملات شهرداری از جمله وظایف و مسئولیت های شورای اسلامی شهرهاست و در تبصره یک ماده ۵۰ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال ۱۳۸۵، وضع عوارض محلی جدید با رعایت مقررات مربوطه تجویز شده است و در بند ۶ رای شماره ۱۸۹۴ الی ۱۸۹۶-۴/۱۰/۱۳۹۷ هیات عمومی دیوان عدالت اداری تعیین عوارض برای ارائه خدمات کارشناسی و بازدید مغایر قانون و خارج از حدود اختیارات قانونی تشخیص نشده است. بنابراین ماده ۵۹ تعرفه عوارض سال ۱۳۹۴ شورای اسلامی شهر سرعین تحت عنوان بهای خدمات کارشناسی با قانون مغایرت ندارد و ابطال نشد.

محمدکاظم بهرامی - رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری