رای شماره ۱۶۸۱ تا ۱۷۳۵ مورخ ۱۳۹۳/۱۰/۰۸ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
بسم الله الرحمن الرحیم
شماره دادنامه: ۱۶۸۱ الی ۱۷۳۵
تاریخ دادنامه: دوشنبه ۸ دی ۱۳۹۳
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
موضوع: ابطال عوارض کسب و پیشه مشاغل،عوارض سالیا نه،عوارض ماهانه،عوارض افتتاح و بهای خدمات برای بانکها و عابر بانک ها
ردیف
کلاسه پرونده
نام شاکی یا شکات
طرف شکایت
موضوع و مشخصات مصوبه مورد شکایت
صفحه
۱
۹۲/۱۱۳۷-۱۱۳۸-۱۲۳۴
۱- شرکت تعاونی اعتباری ثامن الائمه
۲- بانک صادرات استان مرکزی
۱- شورای اسلامی شهر کدکن
۲- شهرداری اراک
ابطال ردیف ۱ از تعرفه شماره (۱) از فصل (۴) عوارض سال ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ - عوارض خودپرداز
۲
۹۳/۹۲
بانک صادرات همدان
شورای اسلامی شهر قروه درجزین
۱- بند ۲ مصوبه شماره ۴۱-۴/۱۰/۱۳۸۶-
۲- ردیف ۴۳۹ تعرفه عوارض سال ۱۳۸۷
۳- بند ۲ مصوبه شماره ۱۰۰ -۱۱/۹/۱۳۸۷
۴- ردیف ۳۳۶ تعرفه عوارض سال ۱۳۸۸
۵- بند ۱ مصوبه شماره ۱۶۹-۸/۱۰/۱۳۸۸
۶- ردیف ۳۱ تعرفه عوارض سال ۱۳۸۹
۷- بند ۲ مصوبه شماره ۲۳۱-۲۲/۱۰/۱۳۸۹
۸- تعرفه صفحه ۳۰ دفترچه عوارض سال ۱۳۹۰
۹- بند ۱ مصوبه شماره ۲۹۱-۲۷/۱۰/۱۳۹۰
۱۰- ردیف ۲۱ و ۲۲ تعرفه عوارض سال ۹۱ - عوارض کسب و پیشه و سالیانه و افتتاح بانکها
۳
۹۲/۱۸۹
بانک صادرات همدان
شورای اسلامی شهر ملایر
ابطال مصوبات وضع عوارض کسب و پیشه و سالیانه بانکها از سال ۱۳۸۳ الی ۱۳۹۱ ماده ۲۱ باکد ۰۲۰۱۰۹۹ برای سال ۱۳۹۰ و ماده ۲۲ با کد ۰۲۰۱۰۹۹ برای سال ۱۳۹۰
۴
۹۲/۲۰۰
بانک صادرات همدان
شورای اسلامی شهر اسدآباد
ابطال کد ۰۰۲۳ از تعرفه عوارض سالهای ۱۳۸۸ الی ۱۳۹۱ بهای خدمات و افتتاح سالیانه
۵
۹۲/۱۱۴۸
بانک رفاه کارگران
شورای شهر فیروزآباد
۱- ابطال مصوبه شماره ۷۷- ۲۳/۴/۱۳۸۸
۲- ابطال مصوبه شماره ۱۸-۲۸/۱۰/۱۳۸۹
۳-ابطال مصوبه شماره ۸۰-۱۸/۱۱/۱۳۹۰ عوارض بهای خدمات
۶
۸۸/۷۲۵
بانک ملت
شورای اسلامی شهر همدان
ابطال مصوبه جلسه شماره ۱۵-۲۶/۳/۱۳۸۲- عوارض افتتاح بانکها
۷
۹۱/۸۶۸
بانک تجارت
شورای اسلامی شهر مشهد
ابطال مصوبه عوارض صنوف شهر مشهد بندهای ۱۲۱ و ۱۲۲ و ۱۲۳ عوارض بانکها سال ۱۳۸۳ {۱-شعب ۲- باجه ۳- سرپرستی بانکها}
۸
۹۲/۱۲۴۶
بانک ملی ایران
شورای اسلامی شهر بهار همدان
ابطال کد ۰۰۲۵ تعرفه عوارض نصب عابر بانکها و عوارض سالیانه
۹
۹۰/۸۵۱
بانک پارسیان
شورای اسلامی شهر قم
ابطال مصوبه شماره ۶۲۳۹/ش/ق-۱۴/۱۱/۱۳۸۷ ردیف مربوط به عوارض محلی ماهیانه شعب بانکها
۱۰
۹۰/۹۵۵
بانک پارسیان
شورای اسلامی شهر بابل
ابطال بند ۶ جلسه ۹۷-۱۴/۱/۱۳۸۶ در اخذ خصوص عوارض از عابر بانکها
۱۱
۹۰/۱۰۶۸
بانک ملی ایران
شورای اسلامی شهر اسدآباد
ابطال بند ۲۶ تعرفه عوارض برای سال ۱۳۹۰ با عنوان کسب و پیشه مشاغل
۱۲
۹۲/۴۳۸
بانک ملی ایران
شورای اسلامی شهر تیران اصفهان
ابطال تعرفه عوارض در قسمت عوارض سالیانه و کسب و پیشه و بهای خدمات در سالهای ۱۳۸۹، ۱۳۹۰، ۱۳۹۱ کد۱۴۰۳
۱۳
۹۰/۱۱۱۹
بانک ملی ایران
شورای اسلامی شهر ارومیه
ابطال بند ۲۵ در خصوص برقراری عوارض کسب و پیشه از بانکها - بند ۳ مصوبه ۴۳۸-۲۱/۴/۱۳۸۹، ۱۳۹۱ کد ۱۴۰۳
گردش کار: شکات به موجب دادخواستهای جداگانه ای ابطال بخشی از مصوبات شوراهای اسلامی شهرهای ذیل را در قسمت وضع عوارض کسب و پیشه مشاغل از بانکها، عوارض سالیانه، عوارض ماهانه، عوارض افتتاح و بهای خدمات برای بانکها و عابر بانکها درخواست کرده اند که مشخصات پرونده ها، شکات، شوراهای اسلامی و مشخصات مصوبه مورد شکایت به شرح فوق است. شکات به دلایل زیر خواهان ابطال مصوبات مذکور شده اند: ۱- به موجب اصل ۴۴ قانون اساسی بانکها دولتی هستند و مطابق اصل ۵۱ قانون اساسی هیچ نوع مالیاتی وضع نمی شود مگر به موجب قانون لذا طبق بند ب ماده ۳۰ قانون نحوه وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب سال ۱۳۷۳ وضع عوارض برای موسسات دولتی از جمله بانکها منوط به تصویب شورای اقتصاد است و شورای اسلامی شهرها بدون مجوز شورای اقتصاد مجاز به تصویب عوارض برای بانکهای دولتی نیست. ۲- طبق ماده ۲ قانون نظام صنفی مصوب سال ۱۳۸۲ فرد صنفی هر شخص حقیقی یا حقوقی است که در یکی از فعالیتهای صنفی اعم از تولید، تبدیل، خرید، فروش، توزیع خدمات و خدمات فنی سرمایه گذاری کند و به عنوان پیشه ور و صاحب حرفه و شغل آزاد، خواه به شخصه یا با مباشرت دیگران محل کسبی دایر یا وسیله کسبی فراهم آورد و طبق ماده ۳ واحد صنفی هر واحد اقتصادی که فعالیت آن در محل ثابت یا وسیله سیار باشد و توسط فرد یا افراد صنفی با اخذ پروانه کسب دایر شده باشد واحد صنفی شناخته میشود. لذا با توجه به تعریف فرد صنفی بانکها پیشه ور و صاحب حرفه نبوده بلکه مطابق بند الف ماده ۳۱ قانون پولی و بانکی کشور شرکت سهامی عام هستندو سرمایه بانکهای دولتی متعلق به دولت بوده و بر اساس لایحه قانونی اداره امور بانکها مصوب سال ۱۳۵۸ و سایر مقررات مربوط اداره میشوند، بنابراین اطلاق صنف بر بانکها و مطالبه عوارض حق کسب و پیشه مشاغل برخلاف قوانین و مقررات مذکور است. ۳- فعالیت بانکها و شعب مختلف آنها و قرض الحسنه های سراسری مثل (صندوق قرض الحسنه بسیجیان) در امور بانکی و پولی در نقاط مختلف کشور گسترده است و فعالیت آنها ملی است نه محلی در حالی که طبق تبصره ۱ ماده ۵ قانون اصلاح موادی از قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و چگونگی وصول و برقراری عوارض و سایر وجوه از تولیدکنندگان کالا، ارائه دهندگان خدمات وکالاهای وارداتی مصوب سال ۱۳۸۱و تبصره ۱ ماده ۵۰ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال ۱۳۸۷ شوراهای اسلامی تنها اختیار وضع عوارض محلی را دارند. ۴- آراء هیات عمومی دیوان عدالت اداری از جمله آراء ۳۳۴-۱۳۸۸/۰۴/۳۰، ۲-۱۳۸۹/۰۱/۱۶و ۷۲۴ الی ۷۵۹-۱۳۹۱/۱۰/۱۱ این گونه مصوبات را خلاف قانون و خارج از حدود اختیارات شورای اسلامی در وضع عوارض تشخیص داده و آنها را ابطال کرده است. شوراهای اسلامی شهرهای مذکور در پاسخ به شکایت بانکهای دولتی و خصوصی و قرض الحسنه ها توضیح داده اند: ۱- آنچه به موجب بند ب ماده ۳۰ قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب ۱۳۷۳ مشمول مقررات مالی و پولی میشود و باید با تصویب شورای اقتصاد باشد عملکرد پولی و مالی بانکهاست و ارتباطی به وضع عوارض به ساختمان ومحل استقرار بانک ندارد. ۲- هر چند فعالیت بانکها سراسری و ملی است لکن شوراهای اسلامی نسبت به فعالیت بانکها و درآمدهای آنها ادعایی نداشته و عوارضی در این خصوص تصویب نکرده اند. ۳- عوارض کسب و پیشه، افتتاح عوارض، سالیانه یا ماهانه یکی از عوارض محلی است که واحدهای تجاری بایستی بابت خدماتی که خود و مشتریانشان از شهرداری می گیرند و هزینه هایی که بر شهر تحمیل می کنند مثل: احداث خیابان، پارک، فضای سبز و غیره بایستی بپردازند و به موجب تبصره ۱ ماده ۳ قانون تجارت فعالیت بانکها از مصادیق واحدهای تجاری است. ۴- طبق تعرفه تنفیذی سال ۱۳۶۶ آیت الله موسوی اردبیلی به عنوان نماینده ولی فقیه و رئیس دیوانعالی کشور بانکها از سال ۱۳۶۶ موظف به پرداخت عوارض به ماخذ یک درصد سود خود به شهرداریها شده اند و ریاست جمهوری در اجرای ماده ۳۵ بند ۱ قانون تشکیلات و وظایف شوراهای اسلامی مصوب سال ۱۳۶۲ اخذ عوارض سالیانه از کلیه مشمولان قانون نظام صنفی و قوانین خاص و صاحبان حرفه، پیشه و مشاغل را تنفیذ کرده است. بانکها از جمله موارد خاص بوده که در تعرفه تنفیذی شماره ۲۳۱۳۷/۳۴۱- ۱۳۶۶/۰۲/۰۵ وزارت کشور ابلاغ شده است. ۵- شوراهای اسلامی طبق بند ۱۶ ماده ۷۱ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی و انتخاب شهرداران مصوب سال ۱۳۷۵ و اصلاحیه های بعدی و تبصره ۱ ماده ۵ قانون اصلاح موادی از قانون برنامه سوم توسعه موسوم به تجمیع عوارض مصوب سال ۱۳۸۱ و تبصره ۱ ماده ۵۰ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال ۱۳۸۷، تصویب لوایح و برقراری یا لغو عوارض شهر و همچنین تغییر نوع ومیزان با در نظر گرفتن سیاست عمومی دولت که از سوی وزارت کشور اعلام میشود، دارند و سیاست عمومی اعلام از سوی وزارت کشور همان تعرفه تنفیذی است و بر این اساس تمامی مصوبات شوراهای اسلامی شهر از سوی فرمانداران در اجرای ماده ۸۰ قانون تشکیلات، وظایف و انتخاب شوراهای اسلامی و انتخاب شهرداران و اصلاحیه های بعدی تایید و تنفیذ شده و برای اجرا به شهرداران و شوراهای اسلامی ابلاغ شده است. ۶- هیات عمومی دیوان عدالت اداری طبق دادنامه شماره ۱۱۳- ۱۳۸۷/۰۲/۲۹ با استدلال به اینکه در نظر به تبصره ۱ ماده ۵ قانون اصلاح موادی از برنامه سوم توسعه موسوم به تجمیع عوارض مصوب سال ۱۳۸۱ در باب جواز عوارض محلی جدید و افزایش نرخ عوارض محلی با رعایت مقررات مربوط و عنایت به بند ۱۶ ماده ۷۱ قانون تشکیلات، وظایف و انتخاب شوراهای اسلامی و انتخاب شهرداران مصوب سال ۱۳۷۵ مصوبه شماره ۶۷۴۱-۱۳۸۳/۱۱/۱۲ شورای اسلامی شهر مشهد مبنی بر برقراری عوارض کسب و پیشه مشاغل از بانکهای دولتی، خصوصی، موسسات مالی و اعتباری و قرض الحسنه ها مغایرتی با قانون ندارد» وضع عوارض نسبت به بانکهای دولتی، خصوصی و قرض الحسنه ها را مطابق قانون ارزیابی و ابطال نکرده است. ۷- مطابق بند ج ماده ۱۷۴ قانون برنامه پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوب سال ۱۳۹۰ اخذ عوارض خدمات تجویز شده است و در رای شماره ۲۱۹-۱۳۹۱/۰۴/۲۶ هیات عمومی دیوان عدالت اداری برقراری عوارض تحت عنوان بهای خدمات از بانکها و قرض الحسنه ها به صراحت اعلام شده منع قانونی ندارد و رد شکایتها را تقاضا کرده اند. هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ یاد شده با حضور روسا، مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد. پس از بحث و بررسی، با اکثریت آراء به شرح آینده به صدور رای مبادرت می کند.
رای هیات عمومی
نظر به این که اولاً: ۱- مطابق بندهای ۱۶ و ۲۶ ماده ۷۱ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب سال ۱۳۷۵، تصویب لوایح برقراری یا لغو عوارض شهر و نیز تغییر نوع و میزان آن و نرخ خدمات ارائه شده توسط شهرداری و سازمانهای وابسته با رعایت مقررات مربوط از جمله وظایف شوراهای اسلامی شهر میباشد. همچنین به موجب تبصره ۱ ماده ۵ قانون اصلاح موادی از قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و چگونگی برقراری و وصول عوارض و سایر وجوه از تولیدکنندگان کالا، ارائه دهندگان خدمات و کالاهای وارداتی مصوب سال۱۳۸۱ که تا آغاز حاکمیت قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال۱۳۸۷اعتبار داشته، شوراهای اسلامی حق وضع عوارض محلی جدید و یا افزایش نرخ هر یک از عوارض محلی را داشته اند. ۲- مطابق تبصره ۱ ماده ۵۰ قانون مالیات بر ارزش افزوده که از ابتدای سال ۱۳۸۸ لازم الاجرا شده شوراهای اسلامی شهر موظفند جهت وضع عوارض محلی جدید که تکلیف آنها در این قانون مشخص نشده حداکثر تا ۱۵ بهمن هر سال برای اجرا در سال بعد تصویب و اعلام نمایند. ۳- مطابق ماده ۵ قانون اصلاح موادی از قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و چگونگی برقراری و وصول عوارض و سایر وجوه از تولیدکنندگان کالا، ارائه دهندگان خدمات و کالاهای وارداتی مصوب سال ۱۳۸۱ « برقراری هر گونه عوارض و سایر وجوه برای انواع کالاهای وارداتی و کالاهای تولیدی و همچنین آن دسته از خدمات که در ماده ۴ این قانون، تکلیف مالیات و عوارض آنها معین شده است، همچنین برقراری عوارض به درآمدهای ماخذ محاسبه مالیات سود سهام شرکتها، سود اوراق مشارکت، سود سپرده گذاری و سایر عملیات مالی اشخاص نزد بانکها و موسسات اعتباری غیر بانکی مجاز توسط شوراهای اسلامی و سایر مراجع ممنوع میباشد.» و در ماده ۱۰ آن قانون، کلیه قوانین و مقررات خاص و عام مغایر را لغو کرده است. ۴- به موجب ماده ۱ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب سال ۱۳۸۷، عرضه کالا و ارائه خدمات در آن و همچنین واردات و صادرات آنها از تاریخ لازم الاجرا شدن قانون از ابتدای سال ۱۳۸۸ مشمول مقررات این قانون قرار گرفته است. به موجب ماده ۵۲ همان قانون « از تاریخ لازم الاجرا شدن این قانون، قانون اصلاح موادی از قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و چگونگی برقراری و وصول عوارض و سایر وجوه از تولیدکنندگان کالا، ارائه دهندگان خدمات و کالاهای وارداتی و اصلاحیه های بعدی آن و سایر قوانین و مقررات خاص و عام مغایر، مربوط به دریافت هر گونه مالیات غیر مستقیم و عوارض بر واردات و تولید کالاها و ارائه خدمات، لغو گردیده و برقراری و دریافت هرگونه مالیات غیر مستقیم و عوارض دیگر از تولیدکنندگان و وارد کنندگان کالاها و ارائه دهندگان خدمات، ممنوع میباشد.» ثانیاً: شعب بانکها و موسسات مالی و اعتباری که در سراسر کشور مستقرند دارای شخصیت حقوقی واحدی بوده و ملی تلقی شده و غیر محلی میباشند و اختیارات شوراهای اسلامی شهر در وضع عوارض موضوع بندهای ۱۶ و ۲۶ ماده ۷۱ و ماده ۷۷ اصلاحی قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مقید به وضع عوارض محلی جدید، حسب شرایط زمانی با رعایت ممنوعیتهای مذکور در ماده ۵ قانون اصلاح موادی از قانون برنامه سوم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران و چگونگی برقراری و وصول عوارض و سایر وجوه از تولیدکنندگان کالا، ارائه دهندگان خدمات و کالاهای وارداتی مصوب سال ۱۳۸۱ و مواد ۵۰ و ۵۲ قانون مالیات بر ارزش افزوده میباشد. همان گونه که در آرای شماره ۲۲۰ - ۱۳۹۱/۰۴/۲۶، ۷۲۷-۱۳۹۱/۱۰/۱۱ و ۱۱۱-۱۳۹۲/۰۲/۲۳ هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز به غیر محلی بودن آنها تاکید شده است. بنابراین مصوبات شوراهای اسلامی شهر به شرح مندرج در گردش کار خلاف قانون و خارج از حدود اختیارات مراجع وضع کننده تشخیص و به استناد بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۳ به موجب این حکم ابطال میشوند.
محمدجعفر منتظری -رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری