رای شماره ۱۸۶۴ مورخ ۱۳۹۹/۱۲/۰۲ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
بسم الله الرحمن الرحیم
شماره دادنامه: ۱۸۶۴
تاریخ دادنامه: ۲/۱۲/۱۳۹۹
شماره پرونده: ۹۸۰۴۰۵۱
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقای علی حسینی قاسم آباد سفلی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بندهای ۴ و ۵ تصمیم شماره ۵۶۴۶۹/۱۵-۱۳۹۷/۰۳/۲۰ وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بندهای ۴ و ۵ تصمیم شماره ۵۶۴۶۹/۱۵-۲۰/۳/۱۳۹۷ وزارت علوم، تحقیقات و فناوری را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
« با سلام و احترام به استحضار می رساند اینجانب رزمنده جنگ تحمیلی با ۳۲ سال سابقه در دانشگاه فنی و حرفهای مشغول به خدمت رسانی بوده لذا در مورخ ۵/۸/۱۳۹۴ طی صورتجلسه ای هیات امناء دانشگاه فنی و حرفه ای اقدام به تصویب دستورالعملی مبنی بر ارتقاء اعضای هیات علمی و با هدف ایجاد هماهنگی در ساختار آموزشی دانشگاه فنی و حرفه ای با سایر دانشگاه ها و همچنین ارتقاء شان و منزلت کادر آموزشی موجود دانشگاه فنی و حرفهای با توجه به ماده ۲۳ (قانون برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران) نمودند. شایان ذکر است که تمام کادر آموزشی دانشگاه مشمول این دستورالعمل قرار گرفتند به جز رشته های زبان انگلیسی، معارف اسلامی، زبان و ادبیات فارسی و تاریخ که مشخص بوده که به صورت تبعیض آمیز عمل شده است. حال لازم به قید است که هیات عمومی دیوان عدالت اداری با تصویب رایی به شماره دادنامه ۹۸۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۱۲۶۷۸-۲۴/۹/۱۳۹۸ اقدام به ابطال دستورالعمل فوق نمود مع الاسف این ابطال با یک قید به تصویب رسیده است (قید: در صورت احراز شرایط لازم) لذا با توجه به اینکه برای تمام کادر پرسنلی دانشگاه بدو تصویب دستورالعمل بدون هیچ گونه پیش شرطی حکم تطبیق وضعیت برای آنها به اجرا در آمده لذا برابر ماده ۲۳ قانون برنامه پنجم توسعه و بند ۹ اصل ۳ قانون اساسی نبایستی تبعیضی نسبت به پرسنل ایجاد شود و همین طور اقدام صورت گرفته خلاف انتظار مشروع بوده است. لازم به قید است که تمام اشخاصی که نسبت به آنها حکم تطبیق وضعیتشان اجرا نشده صرفاً حدود ۴۰ نفر بوده و با توجه به اینکه تعداد اولیه حدود ۶۰۰ نفر بوده کاملاً تبعض آمیز عمل شده و صرفاً برای حدود ۴۰ نفر اجرا نشده است.
همین طور بایستی ذکر کنم که ساعت کاری این ۴۰ نفر در این ۳ رشته مذکور بعد از تصویب صورتجلسه ۶ ساعت نیز افزایش یافته که این نیز گونه دیگر از تبعیض علیه اقلیت کادر دانشگاه بوده است. نکته قابل تامل در دلیل تصویب دستورالعمل بوده است. زیرا دلیل تصویب دستورالعمل ارتقاء شان و منزلت کادر آموزشی بوده در حالی که با اقدام صورت گرفته مشخص است شان برخی از کادر رعایت شده است. لذا با توجه به اینکه بابت دستورالعمل و تصمیم ۵۶۴۶۹/۱۵-۲۰/۳/۱۳۹۷ طرفین دایر بر احراز شرایط در خصوص تطبیق وضعیت بنده و اقلیتی از کادر دانشگاه دچار تضرر شده ایم و حقوقمان تضییع شده حسب مراتب معروضه و اسناد و مدارک پیوستی رسیدگی و صدور حکم مقتضی در این خصوص در جهت حصول و اجابت خواسته اینجانب با توجه به موارد معنونه و مستند به مواد ۱۰، ۱۱، ۶۳ و ۱۳ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری از ریاست و مقام عالی قضایی مورد استدعاست و از ریاست تقاضا میشود که اقدامات لازم را در جهت احقاق حقوق حقه و جلوگیری از تضییع حقوق اینجانب مبذول فرمایند.»
در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری برای شاکی ارسال شده بود وی به موجب لایحه ای که به شماره ۹۸-۴۰۵۱-۳ مورخ ۱۱/۱۲/۱۳۹۸ ثبت دفتر هیات عمومی و هیاتهای تخصصی شده توضیح داده است که:
« احتراماً به استحضار می رساند اینجانب علی حسینی با توجه به اخطار رفع نقص با ارائه تصویر کامل نامه شماره ۵۶۴۶۹/۱۵-۲۰/۳/۱۳۹۷ پیوست میباشد. برای رفع تبعیض برای برقراری تطبیق وضعیت هیات علمی گروه علوم انسانی (رشته های زبان انگلیسی، ادبیات و معارف) خواهشمند است بندهای شماره ۴ و ۵ را ابطال نمایید. »
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
« بر اساس تصمیمات اتخاذ شده در جلسه مورخ ۸؍۳؍۱۳۹۷ متقاضیان تطبیق وضعیت به عضو هیات علمی فنی میبایست دارای شرایط لازم به شرح ذیل باشند:
...
۴- در تاریخ تطبیق وضعیت بر اساس ضوابط و مقررات مربوط به بازنشستگی اعضای هیات علمی، دارای حداقل ۵ سال ماندگاری در وضعیت هیات علمی فنی باشند.
۵- در مقاطع تحصیلی کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی، به ترتیب دارای معدل حداقل ۱۵-۱۶ و ۱۷ برای رشته های فنی و معدل حداقل ۱۶-۱۷ و ۱۸ برای رشته های علوم انسانی باشند. »
در پاسخ به شکایت مذکور مدیرکل دفتر حقوقی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به موجب لایحه شماره ۵۷۰۸/۷۵/۰۷-۲۵/۱/۱۳۹۹ توضیح داده است که:
« دانشگاه فنی و حرفه ای در ابتدا تحت عنوان « مجتمع آموزش عالی پیامبر اعظم» و از زیر مجموعه های وزارت آموزش و پرورش بود که در سال ۱۳۹۰ با مصوبه مجلس شورای اسلامی به « دانشگاه فنی و حرفه ای » تغییر نام داد و با تمام اختیارات و امکانات به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری واگذار شده است. از آنجا که دانشگاه فنی و حرفه ای دانشجویان خود را از بین دانش آموختگان دوره متوسطه هنرستان ها یا شاخه کار و دانش انتخاب مینماید. هیات امنای دانشگاه مذکور در سومین نشست از دوره دوم دانشگاه در تاریخ ۵/۸/۱۳۹۴ دستورالعمل اجرایی با موضوع تطبیق وضعیت کادر آموزشی با اعضای هیات علمی (با هدف ایجاد هماهنگی در ساختار آموزشی دانشگاه با سایر دانشگاه ها و همچنین ارتقای شان و منزلت کادر آموزشی موجود با توجه به ماده ۲۳ قانون برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران) راتدوین و در جلسه فوق الاشاره به تصویب رساند. بر اساس مفاد بند ۲ ماده ۱ دستورالعمل صدرالاشاره، منظور از « کادر آموزشی» مدرسان، هنر آموزان و دبیران...(به جز رشته های زبان و ادبیات فارسی، معارف اسلامی، زبان انگلیسی، تاریخ و موارد مشابه) میباشد که در زمان تاسیس دانشگاه مذکور (سال ۱۳۹۰) در دانشگاه اشتغال داشته اند. همچنین بر اساس مفاد بند ۳ از ماده ۱ دستورالعمل فوق الذکر، عضو هیات علمی فنی رسته ای از کادر آموزشی (و نه کلیه کادر آموزشی) است که در کنار اعضای هیات علمی آموزشی و پژوهشی سایر دانشگاه های کشور در دانشگاه فنی و حرفه ای به امر آموزش و پژوهش در حوزه های فنی و مهارتی و حرفه ای اشتغال دارند.
بنا به مراتب مذکور و با توجه به اینکه هدف اصلی از تاسیس دانشگاه فنی و حرفه ای (همان گونه که از عنوان این دانشگاه بر می آید) تربیت نیروهای فنی و حرفه ای صرفاً تخصصی میباشد که بر این اساس کادر آموزشی رشتههای مذکور در بند ۲ از ماده ۱ دستورالعمل مورد اشاره در سطور فوق، مشمول تطبیق به عنوان هیات علمی فنی قرار نمی گیرند و بر اساس مفاد مصوبه ۳۰ صورتجلسه کمیته منتخب هیات امناء در شرایط خاص درخواست کادر آموزشی رشته های علوم انسانی آن دانشگاه برای تطبیق وضعیت به عضو هیات علمی فنی صرفاً با رعایت شرایط به شرح ذیل قابل بررسی خواهد بود:
۱- متقاضی کادر آموزشی با عناوین مدرس، هنرآموز و یا دبیر باشد.
۲- تاریخ اخذ مدرک تحصیلی آنان قبل از تاریخ ۵/۸/۱۳۹۴ باشد.
۳- در تاریخ تطبیق وضعیت بر اساس ضوابط و مقررات مربوط به بازنشستگی اعضای هیات علمی، دارای حداقل ۵ سال ماندگاری در وضعیت هیات علمی فنی باشد.
۴- در مقاطع تحصیلی کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی، به ترتیب دارای معدل حداقل ۱۶-۱۷ و ۱۸ باشد.
۵- بین رشته تحصیلی مقاطع دانشگاهی متقاضی تجانس وجود داشته باشد.
بنابراین و با عنایت به اینکه طبق بند (ب) ماده ۲ قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب سال ۱۳۸۳ مجلس شورای اسلامی، نظارت بر فعالیت های دانشگاه ها... با رعایت اصول انصاف، پویایی، رقابت و نوآوری علمی از ماموریت های اصلی و حدود اختیارات وزارت متبوع است و شروط مرقوم در تصمیم شماره ۵۶۴۶۹/۱۵-۲۰/۲/۱۳۹۷ صرفاً به منظور برقراری عدالت در امر تطبیق وضعیت کادر آموزشی دانشگاه فنی و حرفهای است و تصمیم فوق هیچ گونه مغایرتی با شرع و قانون ندارد، لذا اتخاذ تصمیم شایسته بر رد شکایت مشارالیه مورد استدعاست. »
همچنین مدیرکل دفتر امور حقوقی، قراردادها و پاسخگویی به شکایات دانشگاه فنی و حرفه ای به موجب لایحه شماره ۲۹/۲۵-۱۷/۱/۱۳۹۹ توضیح داده است که:
« ۱- به موجب ماده ۳ آییننامه جامع مدیریت دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی، پژوهشی و فناوری مصوب جلسه ۶۸۴-۱۲/۱۰/۱۳۸۹ هیات امنا عالی ترین رکن موسسه است که وظایف و اختیارات آن در قانون تشکیل هیات های امنا دانشگاه ها و موسسات آموزش عالی و تحقیقاتی (مصوب ۱۸/۱۰/۱۳۶۹) مجلس شورای اسلامی تعیین شده است. لازم به ذکر است به موجب بند (ب) ماده ۷ قانون تشکیل هیات امنا دانشگاه ها مصوب جلسات ۱۸۱ و ۱۸۳-۲۲/۱۲/۱۳۶۷ شورای عالی انقلاب فرهنگی، تصویب سازمان اداری و نحوه به کارگیری نیرو از اختیارات هیات امنا میباشد.
۲- به موجب بند (ب) ماده ۲۰ قانون برنامه پنجم توسعه کشور و ماده ۱ قانون احکام دائمی دانشگاه ها، مراکز و موسسات آموزش عالی و پژوهشی که دارای مجوز از شورای گسترش آموزش عالی و از وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری، بهداشت، درمان و سایر مراجع قانونی ذیربط میباشند بدون الزام به رعایت قوانین و مقررات عمومی حاکم بر دستگاه های دولتی به ویژه قانون خدمات کشوری و قانون برگزاری مناقصات و اصلاحات و الحاقات بعدی آنها و فقط در چهارچوب مصوبات و آییننامه های مالی معاملاتی و اداری- استخدامی- تشکیلات مصوب هیات امنا عمل می نمایند. بر همین اساس آییننامه استخدامی اعضای هیات علمی این دانشگاه در تاریخ ۷/۸/۱۳۹۱ به تصویب هیات امنا دانشگاه فنی و حرفه ای و تایید وزیر علوم رسید و از تاریخ ۱/۱/۱۳۹۱ قابل اجرا گردید.
۳- به موجب بند ۲ ماده ۱ دستورالعمل اجرایی تطبیق وضعیت کادر آموزشی دانشگاه به اعضای هیات علمی موضوع مصوبه چهارم از صورتجلسه سومین نشست از دوره دوم هیات امنا دانشگاه مصوب ۵/۸/۱۳۹۴ که به تایید وزیر علوم، تحقیقات و فناوری رسیده است کادر آموزشی دانشگاه شامل کادر پیمانی، رسمی آزمایشی و رسمی قطعی باعناوین مدرس، هنرآموز و دبیر میشود که در زمان تاسیس دانشگاه فنی و حرفه ای به عنوان کادر آموزشی به جز رشته های زبان و ادبیات فارسی، معارف اسلامی، زبان انگلیسی، تاریخ و موارد مشابه در دانشگاه فنی و حرفه ای اشتغال دارند و با احراز سایر شرایط قانونی مشمول اعمال این مصوبه میشوند و همچنین به موجب بند سوم ماده مذکور مراد از هیات علمی فنی رسته ای از کادر آموزشی است که در کنار اعضای هیات علمی آموزشی و پژوهشی سایر دانشگاه های کشور در دانشگاه فنی و حرفه ای به امر آموزش و پژوهشی در حوزه های فنی و مهارتی اشتغال دارند لذا همان گونه که صراحتاً در مصوبه فوق الاشاره بیان گردیده است یکی از شرایط اساسی و مهم تطبیق وضعیت به هیات علمی فنی همان گونه که از عنوان آن (هیات علمی فنی) مشخص و محرز میباشد دارا بودن مدارک تحصیلی در رشته های فنی و مهندسی میباشد و رشته های علوم انسانی با توجه به اینکه فنی نمیباشدو از شمول این مصوبه هیات امنا خارج گردیده است. با امعان نظر به اینکه رسالت اصلی دانشگاه امر آموزش و تربیت نیروی کارآفرین و تکنسین ماهر فنی در رشته های فنی میباشد و نیاز اصلی و مبرم دانشگاه عضو هیات علمی در حوزه های فنی مهارتی و حرفه ای میباشد اولویت اصلی دانشگاه نیروهایی با مدارک فنی و مهندسی با شرایط خاص میباشد به همین منظور مصوبه دانشگاه فنی و حرفه ای با موضوع تطبیق وضعیت نیز در راستای نیل به این هدف تدوین و وضع گردیده است.
۴- متعاقباً در راستای اعطا تسهیلات به دارندگان مدارک علوم انسانی در پنجمین نشست از دوره دوم هیات امنا دانشگاه فنی و حرفه ای مورخ ۲/۱۲/۱۳۹۵ دستور سی ام مصوبه در خصوص تطبیق وضعیت کادر آموزشی رشتههای علوم انسانی و عمومی به عضو هیات علمی رسمی با دارا بودن شرایط خاص و ویژه ای تصویب گردید که به موجب این مصوبه مقرر گردید به استناد بند (ب ماده ۲۰ قانون برنامه پنجم توسعه، موضوع حذف رشته های محدود شده در بند ۲ ماده ۱ دستورالعمل اجرایی تطبیق، موضوع مصوبه چهارم هیات امنا مورخ ۵/۸/۱۳۹۴ و برخورداری کلیه رشته ها از شرایط این دستورالعمل مطرح و با کلیات آن موافقت به عمل آمد و مقرر شد کمیتهای متشکل از آقایان دکتر باقری، میلی منفرد، ظهور و ریاست دانشگاه ابعاد موضوع را بررسی و تصمیم کمیته مذکور به منزله مصوبه هیات امنا خواهد بود.
۵- در راستای اجرای موضوع مانحن فیه با کسب مجوز از رئیس هیات های امنا و هیات های ممیزه وزارت علوم به موجب نامه شماره ۵۶۴۶۹/۱۵-۲۰/۲/۱۳۹۷ جلسه ای با موضوع مصوبات ۲۱، ۲۲ و ۳۰ هیات امنا مورخ ۲/۱۲/۱۳۹۵ با حضور اعضای فوق الاشاره برگزار و مقرر گردید نسبت به پرسنلی که دارای مدارک تحصیلی علوم انسانی باشد در صورت احراز شرایط لازم برای صدور حکم تطبیق وضعیت آنها اقدام به عمل می آید و کلیه این مصوبات در صورتجلسه پنجمین نشست از دور اول هیات امنا دانشگاه های جامع علمی و کاربردی و فنی و حرفه ای مورخ ۱/۱۱/۱۳۹۸ مورد تایید و تصویب هیات امنا در تاریخ قرار گرفت.
۱- متقاضی کادر آموزشی با عناوین مدرس، هنرآموز و یا دبیر باشد.
۲- تاریخ اخذ مدرک تحصیلی آنان قبل از تاریخ ۵/۸/۱۳۹۴ باشد.
۳- در تاریخ تطبیق وضعیت بر اساس ضوابط و مقررات مربوط به بازنشستگی اعضای هیات علمی، دارای حداقل ۵ سال ماندگاری در وضعیت هیات علمی فنی باشد.
۴- در مقاطع تحصیلی کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی، به ترتیب دارای معدل حداقل ۱۶-۱۷ و ۱۸ باشد.
۵- بین رشته تحصیلی مقاطع دانشگاهی آنان تجانس وجود داشته باشد.
در خصوص نامبرده ایشان دارای شرط ضروری و اساسی حداقل ۵ سال ماندگاری در وضعیت هیات علمی فنی نمیباشد زیرا در صورتی مشمول این مقررات می گردید که دارای حداقل ۲۵ سال سابقه کاری باشد در حالی که سنوات خدمت ایشان بیش از ۳۲ سال است لذا با عنایت به مصوبه هیات امنا در خصوص دارندگان مدارک تحصیلی علوم انسانی در تاریخ ۸/۳/۱۳۹۷ ایشان در زمان تصویب این مصوبه نیز ۲۸ روز ۸ ماه و ۳۱ سال سابقه داشته اند و مشمول شرط اصلی ماندگاری نمی شود. شایان ذکر است به موجب مصوبات هیات امناء تطبیق وضعیت اعضا از غیر هیات علمی به هیات علمی به موجب تبصره ۵ صورتجلسه سومین نشست از دور دوم هیات امنا مورخ ۵/۸/۱۳۹۴ در صورتی که کادر آموزشی پس از تطبیق با وضعیت هیات علمی مشمول بازنشستگی شود، آییننامه استخدامی اعضای هیات علمی به لحاظ سنوات برای آنان اعمال میشود. به موجب ماده ۹۶ آییننامه استخدامی اعضای هیات علمی، دانشگاه مکلف است اعضای خود را با توجه به مرتبه علمی آنان و بدون نیاز به وصول درخواست عضو ذینفع بازنشسته نماید:
اعضای دارای ۱- مرتبه مربی آموزشی/ پژوهشی با ۶۵ سال سن یا ۳۰ سال سابقه ۲- مرتبه استادیار آموزشی/ پژوهشی با ۶۵ سال سن یا ۳۰ سال سابقه خدمت... در خصوص خواهان با عنایت به اینکه دارای مرتبه مربی هستند لذا با ۳۰ سال سابقه خدمت مشمول بازنشستگی می گردند.
مع الوصف مشارالیه تحت هیچ شرایطی مشمول تطبیق وضعیت به هیات علمی فنی نمی شود زیرا اگر تطبیق میشد میبایست مشمول آییننامه اعضای هیات علمی شود و به موجب ماده ۹۶ آییننامه مذکور با توجه به سنوات خدمتی ایشان بازنشسته محسوب می شدند. لذا با امعان نظر به مراتب فوق الاشاره امکان تطبیق وضعیت ایشان به موجب مقررات وجود ندارد. نکته در خور توجه اینکه برخلاف ادعای خواهان نسبت به دستورالعمل ۵۶۴۶۹/۱۵-۲۰/۲/۱۳۹۷ شایان ذکر است مورد ادعایی صرفاً یک نامه اداری از سوی وزارت علوم در پاسخ به نامه شماره ۹۷۱/۱۰۰/۲۵-۹/۲/۱۳۹۷ صادره از سوی دانشگاه فنی و حرفه ای میباشد و کلیه شرایط دارای مصوبه هیات امنا است. در خاتمه با عنایت به مراتب معنونه و با توجه به اینکه خواسته خواهان مطابق قوانین ومقررات نمیباشد تقاضای رد دعوای خواهان از آن مرجع قضایی مورد استدعاست.»
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۲/۱۲/۱۳۹۹ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
هر چند بندهای ۴ و ۵ نامه ۵۶۴۶۹/۱۵-۲۰/۳/۱۳۹۷ بر اساس تفویض اختیار موضوع دستور سی ام مصوبه مورخ ۲/۱۲/۱۳۹۵ هیات امناء دانشگاه فنی و حرفه ای وضع شده است و تفویض اختیار موصوف با توجه به عدم تصریح در قوانین حاکم و مستنبط از رای شماره ۱۸۸۱-۲۷/۹/۱۳۹۷ هیات عمومی دیوان عدالت اداری فاقد وجاهت قانونی است، اما نظر به اینکه مفاد مقرره مورد شکایت متعاقباً در نشست مورخ ۱/۱۱/۱۳۹۸ هیات امنای دانشگاه به تصویب رسیده است، با لحاظ تنفیذ مصوبه مورد شکایت توسط هیات امناء، قابل ابطال تشخیص نشد.
محمدکاظم بهرامی - رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری