رای شماره ۱۹۵۴ مورخ ۱۳۹۹/۱۲/۱۹ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
بسم الله الرحمن الرحیم
شماره دادنامه: ۱۹۵۴
تاریخ دادنامه: ۱۹/۱۲/۱۳۹۹
شماره پرونده: ۹۸۰۳۹۴۷
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: خانم فاطمه کریمی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند ۲۳ آییننامه داخلی دانشگاه صنعتی امیرکبیر در خصوص الزام دانشجویان کارشناسی مشمول آموزش رایگان دولتی به پرداخت شهریه در صورت تمدید سنوات
گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بند ۲۳ آییننامه داخلی دانشگاه صنعتی امیرکبیر در خصوص الزام دانشجویان کارشناسی مشمول آموزش رایگان دولتی به پرداخت شهریه در صورت تمدید سنوات را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
« به استحضار می رساند هیات رئیسه دانشگاه صنعتی امیر کبیر رویه AUT-PR-۳۲۰۹ را بر اساس آییننامه مصوب جلسه شماره ۸۸۹-۳۰/۱۰/۱۳۹۶ شورای عالی برنامه ریزی آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در تاریخ ۲۷/۶/۱۳۹۷ به تصویب رسانده و این رویه برای کلیه دانشجویان این دانشگاه اجرا میشود. به موجب بند ۲۳ این رویه در صورت عدم اتمام تحصیلات و نیاز به تمدید سنوات بعد از نیم سال دهم، دانشجویان مشمول آموزش رایگان ملزم به پرداخت هزینه تحصیل، مطابق با مصوبات هیات رئیسه دانشگاه هستند. همچنین به استناد اطلاعیه درج شده در وب سایت مرکز آموزش های آزاد و الکترونیک دانشگاه صنعتی امیرکبیر (که متن بخشنامه ای که ترتیبات لازم برای درج این اطلاعیه را فراهم کرده است حصول نشده است)، دانشجویان ورودی سال ۱۳۹۵ و بعد از آن از نیمسال ۱۰ مشمول پرداخت جریمه اضافه سنوات شده و نیمسال های ۱۰ و ۱۱ باید معادل ۷۰% شهریه سایر دوره ها را پرداخت نموده و بعد از آن به صورت کامل پرداخت نمایند. با عنایت به اینکه مطابق بندهای (ح)، (ط) و (ی) ماده ۲۰ قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران مصوب سال ۱۳۸۹ مقرر شده تحصیل دانشجویان روزانه در دانشگاه های دولتی رایگان میباشد و این حکم مطلق بیان شده و دلیلی بر انصراف آن از سنوات تحصیلی ملاحظه نمی شود، از طرفی طبق ماده ۴ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب سال ۱۳۸۴ و نیز ماده ۶۰ قانون الحاق برخی مواد به قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت موسوم به الحاق ۲ دریافت هرگونه وجهی توسط دستگاه های اجرایی نیاز به حکم یا اذن قانونگذار دارد و این اذن از طرف قانونگذار به دانشگاه ها واگذار نشده، ضمن درخواست ابطال مقرره مذکور در رویه AUT-PR-۳۲۰۹ صدور حکم بر ورود شکایت به شرح مورد استدعاست.»
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
« رویه مقررات آموزشی مقطع کارشناسی
۲۳- تمدید سنوات آموزشی
در صورت عدم اتمام تحصیلات و نیاز به تمدید سنوات بعد از نیمسال دهم، درخواست دانشجو در کمیسیون موارد خاص دانشگاه بررسی میگردد. در صورت موافقت دانشجویان ذکور میبایست فرم تمدید سنوات ارفاقی را به تایید نظام وظیفه برسانند. در این صورت دانشجویان مشمول آموزش رایگان موظف به پرداخت هزینه تحصیل، مطابق با مصوبات هیات رئیسه دانشگاه میباشند. »
در پاسخ به شکایت مذکور، رئیس دانشگاه صنعتی امیرکبیر به موجب لایحه شماره ۲۲۸/۱۰-۲۳/۲/۱۳۹۹ توضیح داده است که:
« بر اساس ماده ۱۵ آییننامه آموزشی شماره ۲۴۴۷۵۹/۲-۲۴/۱۲/۱۳۹۳ دوره های کاردانی و کارشناسی (پیوسته و ناپیوسته) وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، مدت مجاز تحصیل در دوره های کاردانی (اعم از پیوسته و ناپیوسته) و کارشناسی ناپیوسته دو سال و در دوره های کارشناسی پیوسته چهار سال است. در تبصره ۱ ماده مذکور اعلام گردیده، دانشگاه اختیار دارد در شرایط خاص و با تصویب شورای آموزشی دانشگاه، حداکثر یک نیمسال برای دوره های کاردانی و کارشناسی ناپیوسته و حداکثر دو نیمسال برای دوره کارشناسی پیوسته، مدت مجاز تحصیل را افزایش دهد. چنانچه دانشجو در این مدت دانش آموخته نشود از ادامه تحصیل محروم خواهد شد. در تبصره ۲ ماده فوق اعلام شده است که هزینه افزایش سنوات تحصیلی طبق تعرفه مصوب هیات امناء دانشگاه از دانشجویان مشمول آموزش رایگان دریافت میشود. وزارت علوم، تحقیقات و فناوری طی نامه شماره ۴۳۰۶۹/۲-۱/۳/۱۳۹۷ آییننامه یکپارچه آموزشی دوره های تحصیلی ویژه دانشگاه های سطح ۱ و ۲ دولتی، را به دانشگاهها ابلاغ نموده و در بند ۲ این نامه اعلام شده است موضوعاتی که در آییننامه یکپارچه به آن اشاره ای نشده است به دانشگاه های سطح ۱ و ۲ دولتی، تفویض اختیار گردیده و تصمیم گیری در این موارد با حفظ مسئولیت پاسخگویی، بر عهده دانشگاه است. در ماده ۸ این آییننامه یکپارچه آموزشی اعلام شده است سقف مدت مجاز تحصیل در هر دوره محدود است و با اتمام سنوات مجاز، امکان تحصیل در آن دوره از دانشجو سلب میشود.
رویه مقررات آموزشی مقطع کارشناسی (AUT-PR-۳۲۰۹) برگرفته از آییننامه های مذکور بوده و در تاریخ ۲۷/۶/۱۳۹۷ به تصویب هیات رئیسه دانشگاه رسیده است. در بند ۱۱ این رویه مدت مجاز تحصیل دانشجو در دوره کارشناسی پیوسته ۴ سال (۸ نیمسال) است و این دوره حداکثر تا ۲ نیمسال بر اساس مصوبات و مقررات دانشگاه قابل افزایش است. بر اساس مصوبات مورخ ۲۶/۴/۱۳۹۷ هیات رئیسه دانشگاه، مقرر گردیده چنانچه دانشجویان روزانه ورودی ۱۳۹۵ و به بعد وارد نیمسال ۱۰ سنوات تحصیلی خود در دوره کارشناسی گردند، بابت هر نیمسال طبق ضوابط تعیین شده شهریه پرداخت نمایند. دانشجویان خودگردان ورودی ۱۳۹۲ و ۱۳۹۳ که طی مدت ۴ سال تحصیل خود شهریه ثابت پرداخت می نمودند، چنانچه وارد نیمسال ۹ سنوات خود و یا بالاتر گردیدند، بابت هر نیمسال معادل یک هشتم پرداخت شده طی ۴ سال تحصیل خود شهریه پرداخت نمایند و دانشجویان روزانه ورودی ماقبل ۱۳۹۵ چنانچه وارد نیمسال ۱۱ سنوات تحصیلی خود در دوره کارشناسی گردیدند، بابت هر نیمسال طبق ضوابط تعیین شده شهریه پرداخت نمایند. لازم به ذکر است دانشجویان ممتاز دو رشته ای از پرداخت شهریه اضافه سنوات (حداکثر ۲ نیمسال) معاف هستند. دانشجویان شاهد و ایثارگر هم نسبت به دانشجویان عادی یک سال سنوات مجاز، بیشتر دارند. با عنایت به مراتب معنونه فوق، از محضر عالی جنابان صدور قرار شایسته مبنی بر رد شکایت شاکی، مورد استدعا و انتظار میباشد.»
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۹/۱۲/۱۳۹۹ با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
از آنجا که مصوبه مورد شکایت ناظر به دریافت وجه از دانشجویان است و این امر حسب ماده ۴ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب سال ۱۳۸۴ شان قانونگذاری دارد و رای ۱۳۱۸-۲۵/۱۲/۱۳۹۲ هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز موید این مفهوم است، لذا هیات رئیسه دانشگاه راساً امکان تعیین آن را نداشته و مستندی مبنی بر تفویض اختیار از سوی هیات امناء دانشگاه نیز ارائه نشده است. بنابراین بند ۲۳ آییننامه داخلی دانشگاه صنعتی امیرکبیر ناظر بر رویه مقررات آموزشی مقطع کارشناسی خارج از حدود اختیارات مقام تصویب کننده است و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و مواد ۸۸ و ۱۳ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ از تاریخ تصویب ابطال میشود.
احمد درزی رامندی - هیات عمومی دیوان عدالت اداری - معاون قضایی دیوان عدالت اداری