رای شماره ۲۱۷۷ مورخ ۱۴۰۰/۰۷/۲۷ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
بسم الله الرحمن الرحیم
شماره دادنامه: ۲۱۷۷
تاریخ دادنامه: ۲۷/۷/۱۴۰۰
شماره پرونده: ۹۹۰۱۱۰۰
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: دانشگاه آزاد اسلامی
موضوع شکایت و خواسته: ابطال مواد ۴، ۷ و ۸ آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد به شماره سند عتف - آ- ۲۲۰۳ مصوب جلسه شماره ۶۹- ۱/۱۰/۱۳۹۸ شورای هدایت استعدادهای درخشان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال و نقض آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد به شماره سند عتف - آ- ۲۲۰۳ مصوب جلسه شماره ۶۹- ۱/۱۰/۱۳۹۸ شورای هدایت استعدادهای درخشان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
" ۱- به استناد جزء ۱ بند (ب) قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری مصوب سال ۱۳۸۳ به طور کلی وزارت علوم و شوراهای زیر مجموعه یا وابسته به آن اختیاری برای تصویب ضوابط پذیرش دانشجو در مقاطع رسمی تحصیلی اعم از کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری نداشته و صرفاً میتواند ضوابط و معیارهای مورد نظر خود را برای تصویب نهایی به مراجع ذیصلاح (مجلس شورای اسلامی و شورای عالی انقلاب فرهنگی) ارائه نمایند. در حال حاضر، طبق قوانین مورد عمل به خصوص مواد ۵ و ۴ قانون سنجش و پذیرش دانشجو در دوره های تحصیلات تکمیلی در دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی کشور مصوب سال ۱۳۹۴، پذیرش دانشجویان در دوره های کارشناسی ارشد و دکتری منوط به شرکت در آزمون متمرکز بوده و طبق ماده ۶ قانون مذکور و تبصره ذیل آن، صرفاً سهمیهها و معافیت های شرکت در آزمون که به تصویب مجلس شورای اسلامی یا شورای عالی انقلاب فرهنگی رسیده اند معتبر و ملاک عمل خواهد بود.
۲- در ماده ۶۴ قانون برنامه ششم توسعه و مصوبات مورخ ۲۲/۳/۱۳۷۷ و ۲۲/۵/۱۳۸۱ شورای عالی انقلاب فرهنگی، وضع مقررات و آییننامه های خاص حمایتی برای استعدادهای درخشان پیش بینی گردیده و بدیهی است که تصویب این قبیل آییننامه ها در چهارچوب قوانین مصوب بوده و نبایستی مغایر قانون باشند.
۳- در بندهای ۹ گانه وظایف و اختیارات شورای هدایت استعدادهای درخشان به شرح ماده ۲ آییننامه مورخ ۲۲/۵/۱۳۸۱ مصوب شورای عالی انقلاب فرهنگی، تصویب ضوابط پذیرش دانشجو (بدون آزمون) در مقاطع تحصیلات تکمیلی از جمله اختیارات این شورا تلقی نشده و مقررات آییننامه های مصوب نمی تواند مغایر قوانین باشد.
۴- مواد ۸ و ۷ و ۲ آییننامه تهیه شده مشتمل بر تبعیض ناروا بین دانشگاه ها مغایر بند ۹ اصل ۳ قانون اساسی بوده و برای فارغ التحصیلان این دانشگاه ایجاد نارضایتی کرده است.
از سویی دیگر مطابق قانون سنجش و پذیرش تحصیلات تکمیلی هرگونه سهمیه بندی منوط به تصویب مجلس شورای اسلامی و یا شورای عالی انقلاب فرهنگی میباشد و شورای هدایت استعدادهای درخشان که زیر مجموعه وزارت علوم است، اختیاری در خصوص تعیین سهمیه برای پذیرش دانشجو را ندارد. بر همین اساس، آییننامه معترض عنه بر خلاف قانون سنجش و پذیرش دانشجو در تحصیلات تکمیلی است. "
در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی و هیات های تخصصی دیوان عدالت اداری برای دانشگاه آزاد اسلامی ارسال شده بود، این دانشگاه به موجب لایحه شماره ۱۳۶۳۷/۱۳- ۲۵/۵/۱۳۹۹ توضیح داده است که:
" بازگشت به اخطاریه رفع نقص از کلاسه پرونده ۹۹۰۱۱۰۰- ۴/۵/۱۳۹۹ در خصوص شماره پرونده ۹۹۰۹۹۸۰۹۰۵۸۰۰۳۷۳ با موضوع شکایت این دانشگاه از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و شورای هدایت استعدادهای درخشان به استحضار می رساند: مستنداً به مفاد دادخواست تقدیمی به ان مرجع تقاضای نقض و ابطال کل آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره کارشناسی ارشد مصوب جلسه مورخ ۱/۱۰/۱۳۹۸ شورای هدایت استعدادهای درخشان وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به شماره ۳۰۱۰۴۱/۱۱- ۶/۱۱/۱۳۹۸ که برای اجرا به کلیه دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی ابلاغ گردیده است، مورد استدعا میباشد."
متن مقرره های مورد اعتراض به شرح زیر است:
" « آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد»
ماده ۴- تغییر رشته یا محل تحصیل افراد پذیرفته شده بر اساس این آییننامه، مجاز نیست.
ماده ۷- دانش آموختگان دوره های مجازی، فراگیر پیام نور، پذیرفته شدگان آزمون اختصاصی (داخلی)، پذیرفته شدگان کارشناسی با سوابق تحصیلی و دارندگان مدرک حوزوی معادل کارشناسی مشمول این آییننامه نمیباشند.
ماده ۸- دانشگاه پیام نور، آزاد اسلامی، علمی- کاربردی، فنی و حرفه ای و پردیس های خودگردان مجاز به استفاده از این آییننامه برای پذیرش استعداد درخشان نمیباشند."
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل دفتر حقوقی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری به موجب لایحه شماره ۱۳۸۵۶۴/۷۵/۰۷- ۷/۷/۱۳۹۹، نامه شماره ۱۳۵۴۶۳/۲۱/۰۲- ۵/۷/۱۳۹۹ مدیرکل دفتر برنامه ریزی آموزش عالی این وزارت را ارسال کرده است که متن آن به طور خلاصه به قرار زیر است:
" ۱- بر اساس ماده ۲ آییننامه تشکیل شورای هدایت استعدادهای درخشان وزارت علوم مصوب سال ۱۳۸۱ شورای عالی انقلاب فرهنگی، از وظایف و اختیارات شورا، تصویب طرح ها، آییننامه ها و برنامه های آموزشی خاص استعدادهای درخشان، تعیین ضوابط و مقررات مورد نیاز برای اجرای برنامه های مصوب و صدور مجوز اجرای برنامههای خاص استعدادهای درخشان به دانشگاه و مراکز واجد شرایط است، بنابراین تصویب آییننامه مورد شکایت و تعیین مشمولین استفاده از تسهیلات، در چارچوب اختیارات شوراست.
۲- بر اساس ماده ۸ آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد، برخی دانشگاه ها امکان پذیرش دانشجوی استعداد درخشان را ندارند اما در تبصره آن ماده به دانش آموختگان همان دانشگاه ها، در صورت موافقت دانشگاه پذیرنده، مجوز بهره مندی از تسهیلات داده شده است که مشمول این تبصره دانش آموختگان دانشگاه آزاد اسلامی را در بر میگیرد.
۳- موضوع عدم امکان پذیرش دانشجوی استعداد درخشان در دانشگاه آزاد اسلامی از سال ۱۳۹۳ در شورای هدایت وزارت متبوع مصوب و از آن تاریخ اجرا شده است. "
در اجرای ماده ۸۴ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری پرونده به هیات تخصصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری ارجاع میشود و هیات مذکور به موجب دادنامه شماره ۸۲۹- ۲۰/۶/۱۴۰۰، آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد وزارت علوم، تحقیقات و فناوری را به جز مواد ۴، ۷ و ۸ را قابل ابطال تشخیص نداد و رای به رد شکایت صادر کرد. رای مذکور به علت عدم اعتراض از سوی رئیس دیوان و یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافت.
« رسیدگی به بندهای ۴، ۷ و ۸ آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در دستورکار هیات عمومی قرار گرفت.»
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۲۷/۷/۱۴۰۰ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
الف- با توجه به اینکه براساس ماده ۴ آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد مصوب جلسه شماره ۶۹ مورخ ۱/۱۰/۱۳۹۸ شورای هدایت استعدادهای درخشان حق تغییر رشته یا محل تحصیل افراد پذیرفتهشده در چهارچوب مقررات بدون مبنای قانونی سلب شده و منجر به ایجاد تبعیض ناروا میان متقاضیان پذیرش بدون آزمون و سایر دانشجویان شده است، بنابراین مقرره مذکور مغایر با قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال میشود.
ب- ماده ۷ آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد مصوب جلسه شماره ۶۹ مورخ ۱/۱۰/۱۳۹۸ شورای هدایت استعدادهای درخشان که دانشآموختگان دورههای مجازی، فراگیر پیام نور، پذیرفتهشدگان آزمون اختصاصی (داخلی)، پذیرفتهشدگان کارشناسی با سوابق تحصیلی و دارندگان مدرک حوزوی معادل کارشناسی را بدون ذکر مبانی قانونی از شرکت در پذیرش بدون آزمون دوره کارشناسی ارشد منع کرده، در حالی که امکان وجود افرادی مستعد در میان فارغالتحصیلان دورههای مذکور وجود دارد، مصداق تبعیض ناروا بوده و با بند (۹) اصل سوم قانون اساسی مغایرت دارد و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال میشود.
ج- ماده ۸ آییننامه پذیرش بدون آزمون استعدادهای درخشان در دوره تحصیلی کارشناسی ارشد مصوب جلسه شماره ۶۹ مورخ ۱/۱۰/۱۳۹۸ شورای هدایت استعدادهای درخشان که دانشگاههای پیام نور، آزاد اسلامی، جامع علمی - کاربردی و فنی و حرفهای را از پذیرش دانشجوی استعداد درخشان (بدون آزمون) محروم کرده در حالی که ایجاد چنین محدودیتی برای دانشگاههای اشاره شده مستند و مبنای قانونی ندارد و لذا مقرره مزبور مغایر با بند (۹) اصل سوم قانون اساسی است و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال میشود./
حکمتعلی مظفری
رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری