رای شماره ۲۸۴۷ مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۱۶ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
بسم الله الرحمن الرحیم
شماره دادنامه: ۱۴۰۱۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۲۸۴۷
تاریخ دادنامه: ۱۶؍۱۲؍۱۴۰۱
شماره پرونده: ۹۹۰۰۶۲۹
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقای سینا صحرایی
طرف شکایت: دانشگاه گیلان
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند ۷ صورتجلسه شماره ۱۱-۹۴ مورخ۲۲؍۶؍۱۳۹۴ شورای آموزشی دانشگاه گیلان
گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بند ۷ صورتجلسه شماره ۱۱-۹۴ مورخ۲۲؍۶؍۱۳۹۴ شورای آموزشی دانشگاه گیلان را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
" اینجانب دانشجوی ورودی سال ۱۳۹۲ مقطع کارشناسی رشته مهندسی عمران دانشگاه گیلان با توجه به تبصره ۱ ماده ۱۸ آییننامه آموزشی کاردانی و کارشناسی مصوب جلسه ۸۵۹-۱۶؍۱۲؍۱۳۹۳ شورای عالی برنامه ریزی آموزشی وزارت علوم که مقرر می دارد: «دانشجویی که در هر نیمسال در یک یا چند درس نمره قبولی را کسب نکند چنانچه در نیمسال های بعدی، درس یا دروس مذکور را با نمره قبولی بگذراند، نمره یا تمام نمره های مردودی قبلی در ریز نمرات تحصیلی دانشجو، فقط ثبت و باقی می ماند اما این نمره ها در محاسبه میانگین کل دوره بی اثر و صرفاً آخرین نمره قبولی در آن درس، ملاک محاسبه میانگین کل دوره خواهد بود.نظر به صراحت ماده ۳۳ آییننامه مزبور که «تمام دانشجویانی را که در زمان ابلاغ این آییننامه شاغل به تحصیل هستند» مشمول آییننامه میداند و همچنین «کلیه بخشنامه های مغایر با این آییننامه را لغو و بلااثر می داند»، جهت استفاده از مزایای این آییننامه، درس «سازه های فولادی۱» را که در نیمسال اول سال تحصیلی ۱۳۹۶-۱۳۹۵ نمره ۵؍۸ اخذ کرده بودم، در نیمسال دوم سال ۱۳۹۶-۱۳۹۵ مجدداً اخذ و این بار با نمره ۱۳ موفق به گذراندن آن شدم. مطابق با تبصره فوق الذکر ملاک محاسبه معدل کل، نمره اخیر است. لکن دانشگاه گیلان برخلاف صریح ماده ۳۳ آییننامه مذکور در نامه شماره ۱۳؍۱۲۹۲۵آ-۱۶؍۲؍۱۳۹۴ این آییننامه را صرفاً شامل ورودی های سال ۱۳۹۳ به بعد دانسته و از اعمال تبصره ۱ ماده ۱۸ آییننامه ۸۵۹ در خصوص اینجانب امتناع مینماید. مع الاسف با توجه به درخواست های مکرر اینجانب از مسئولین دانشگاه مبنی بر در اختیار گذاشتن یک نسخه از نامه مبحوث عنه، از ارائه آن امتناع می نمایند و به مطلب درج شده در سایت دانشگاه در این خصوص ارجاع می دهند که تصویر سایت دانشگاه به پیوست محضر دادگاه ارائه شده است. لذا امیدوار است دادگاه با استفاده از اختیارات قانونی خود، اینجانب را برای استیفای حق در خصوص الزام دانشگاه مزبور به اعمال تبصره ۱ ماده ۱۸ آییننامه ۸۵۹ و اصلاح نمره درس خواسته شده یاری نماید. "
در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیات عمومی دیوان عدالت اداری برای شاکی ارسال شده بود، وی به موجب لایحه ای که به شماره ۹۹-۶۲۹-۷ مورخ ۲۴؍۳؍۱۳۹۹ ثبت دفتر هیات عمومی و هیات های تخصصی دیوان عدالت اداری شده به طور خلاصه توضیح داده است که:
" مشخصات مصوبه مورد اعتراض: بند ۷ مصوبه مورخ ۲۲؍۶؍۱۳۹۴ شورای آموزشی دانشگاه گیلان میباشد.
دلایل تخلف از قانون: ۱- عدم صلاحیت مرجع وضع کننده و مخالفت با قوانین و مقررات بالادستی ۲- تبعیض ناروا و مغایرت با قاعده شرعی (عدل و انصاف) و (منع ترجیح بلامرجح)
۱ - به استناد مقررات بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده ۱۵ برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران و نیز مقررات بند ۳ جزء (ب) و بند ۱ جزء (ج) ماده ۲ و ماده ۶ قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (مصوب ۱۸؍۵؍۱۳۸۳) و همچنین ماده ۲ و بند ۱۲ ماده ۳ آییننامه شورای عالی برنامه ریزی آموزشی تصویب آییننامه آموزشی از وظایف شورای عالی برنامه ریزی آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری بوده و همه مراکز آموزشی و پژوهشی و فناوری مکلفند فعالیت خود را در چهار چوب آن انجام دهند.همان طور که در ابتدای نامه اشاره شد دانشگاه گیلان در مصوبه خود بر خلاف صریح مقررات بالادستی، در خصوص ماده ۳۳ آییننامه آموزشی مصوب جلسه ۸۵۹-۱۶؍۱۲؍۱۳۹۳ شورای عالی برنامه ریزی که تمام دانشجویان شاغل به تحصیل را مشمول آییننامه می داند و همچنین بخشنامه های مغایر را لغو و بلااثر می داند، آییننامه فوق الذکر را صرفا برای دانشجویان ورودی ۱۳۹۳ به بعد لازم الاجرا دانسته و نه تنها دیگر آییننامه ها را لغو و بلا اثر نمی داند بلکه برای ورودی های گذشته قبل از (۱۳۹۳) لازم الاجرا می داند. که این امر خارج از صلاحیت مرجع تصویب کننده و خلاف مقررات بالادستی و نقض کننده قوانین ذکر شده میباشد. که در موردی مشابه هیات عمومی دیوان عدالت اداری در دادنامه شماره ۹۸۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۱۲۶۲۲ مورخ ۵؍۹؍۱۳۹۸ در خصوص محاسبه نمرات مردودی مقطع کارشناسی ارشد در معدل کل رای به ابطال مصوبه اصفهان داده است.
۲- به تبع بند ۷ مصوبه ۲۲؍۶؍۱۳۹۴ شورای آموزشی دانشگاه گیلان، تبصره ۱ ماده ۱۸ آییننامه ۸۵۹-۱۶؍۱۲؍۱۳۹۳ شورای عالی برنامه ریزی آموزشی که مقرر می دارد:
«دانشجویی که در هر نیمسال در یک یا چند درس نمره قبولی کسب نکند چنانچه در نیمسال های بعدی درس یا دروس مذکور را با نمره قبولی بگذراند نمره یا تمام نمره های مردودی قبلی در ریز نمرات تحصیلی دانشجو، فقط ثبت و باقی می ماند اما این نمره ها در محاسبه میانگین کل دوره بی اثر و صرفاً آخرین نمره قبولی در آن درس ملاک محاسبه میانگین کل دوره خواهد بود.» صرفا برای دانشجویان ورودی ۱۳۹۳ به بعد دانشگاه گیلان اعمال شده و در نتیجه برای دیگر دانشجویان در حال تحصیل از جمله ورودی ۱۳۹۲) که بنده نیز جزء آنان بوده ام (اعمال نشده است و این دانشجویان از مزایای آن محروم شده اند این امر موجب اختلاف معدل بین ورودی های ۱۳۹۳ و دیگر دانشجویان در حال تحصیل دانشگاه گیلان شده، لذا از مصادیق تبعیض ناروا و مغایر بند ۹ اصل ۳ قانون اساسی میباشد و با قاعده شرعی «عدل و انصاف» و «منع ترجیح بلا مرجح» مغایرت دارد."
متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:
صورتجلسه شماره ۱۱-۹۴ مورخ ۲۲؍۶؍۱۳۹۴ شورای آموزشی دانشگاه گیلان
...........
" ۷- در ارتباط با تسری مفاد ماده ۳۳ آییننامه آموزشی مصوب جلسه ۸۵۹ شورای برنامه ریزی آموزش عالی برای دانشجویان شاغل به تحصیل مواردی مطرح و پس از تبادل نظر مقرر شد آییننامه های ورودی های مختلف دانشگاه برای مقطع کارشناسی برای همان ورودی قابل اعمال باشد. بدین معنی که آییننامه مصوب ۳۳۹ شورای عالی برنامه ریزی آموزشی برای ورودی های ۱۳۹۰ و ماقبل، آییننامه مصوب ۸۰۳ شورای عالی برنامهریزی وزارت برای ورودی های ۱۳۹۱ و ۱۳۹۲ و آییننامه مصوب ۸۵۹ شورای عالی برنامه ریزی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری برای ورودی های سال ۱۳۹۳ و بعد از آن اعمال گردد. در ضمن تایید گردید که موضوع مصوب شورای آموزشی دانشگاه به دلیل اهمیت آن، در دانشکده ها و سایت دانشگاه اطلاع رسانی گسترده ای صورت گیرد. "
در پاسخ به شکایت مذکور، مشاور حقوقی و مدیر امور حقوقی، قراردادها، رسیدگی به شکایات دانشگاه گیلان به موجب لایحه شماره ۳۷۵۶۴؍۲۱م-۲۹؍۴؍۱۳۹۹ توضیح داده است که:
" ۱ - نظر به اینکه موضوع شکایت خواهان در خصوص نحوه اجرای آییننامه آموزشی دوره کارشناسی است نظر آن مقام را به ماده واحده مصوب جلسه ۶۳۰-۱۲؍۶؍۱۳۸۷ شورای عالی انقلاب فرهنگی جلب مینماید که صراحتاً بیان میدارد آن دسته از تصمیمات و آراء نهایی و قطعی صادره در هیات ها و کمیته های تخصصی فعال در وزارتخانه های علوم تحقیقات و فناوری و بهداشت درمان و آموزش پزشکی و دانشگاه ها و سایر مراکز آموزشی و پژوهشی مصوب از جمله تصمیمات و آراء نهایی هیات های امنا ممیزه و انتظامی اساتید و کمیته انضباطی دانشجویان و همچنین تصمیمات و آراء نهایی در خصوص بازنشستگی، ارتقاء، ارزیابی و پذیرش علمی، بورس دانشجویان و فرصت مطالعاتی که صرفا در رابطه با امور تخصصی علمی، آموزشی و پژوهشی صادر شده باشد قابل شکایت و رسیدگی در دیوان عدالت اداری و سایر مراجع قضایی نخواهد بود. »
۲- آییننامه مورد نظر مصوب شورای عالی برنامه ریزی آموزش عالی وزارت علوم تحقیقات فناوری میباشد و در مورخ ۲۴؍۱۲؍۱۳۹۳ به دانشگاه ها ابلاغ شده است.
۳- معاونت آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با اختیار حاصل از نص صریح ماده ۳۲ آییننامه فوق الذکر که مشعر می دارد: مسئولیت حسن اجرای این آییننامه و هرگونه پاسخگویی قانونی مترتب بر آن بر عهده دانشگاه است و نظارت بر اجرا و تفسیر مفاد آن بر عهده معاون آموزشی وزارت است طی نامه ای به شماره ۲۵۴۵۲؍۲۱؍۲-۱۴؍۲؍۱۳۹۵ به امضای مدیرکل دفتر برنامه ریزی آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در خصوص اجرای آن نظر تفسیری خویش را ابلاغ کرده است.
۴- طبق نامه فوق الذکر که براساس مجوز قانونی ابراز شده صادر شده است صراحتاً اعلام شده است که اجرای ماده ۳۳ آییننامه مذکور مبنی بر چگونگی شمول مفاد آییننامه به دانشجویانی که در هنگام ابلاغ آییننامه شاغل به تحصیل بودند طبق شیوه نامه اجرایی مصوب شورای آموزشی دانشگاه انجام میشود.»
۵- شورای آموزشی دانشگاه گیلان در جلسه شماره ۱۱-۹۴ مورخ ۲۲؍۶؍۱۳۹۴ در بند ۷ مصوبات خود در خصوص ماده ۳۳ آییننامه مذکور مقرر نموده است که در ارتباط با تسری مفاد ماده ۳۳ آییننامه مصوب جلسه ۸۵۹ شورای برنامه ریزی آموزش عالی برای دانشجویان شاغل به تحصیل مواردی مطرح و پس از تبادل نظر مقرر شد آییننامه های ورودی های مختلف دانشگاه برای مقطع کارشناسی برای همان ورودی قابل اعمال باشد بدین معنی که آییننامه مصوب ۳۳۹ شورای عالی برنامه ریزی آموزشی برای ورودی های ۱۳۹۰ و ماقبل آییننامه مصوب ۸۰۳ شورای عالی برنامه ریزی وزارت برای ورودی های ۱۳۹۲ و ۱۳۹۱ و آییننامه مصوب ۸۵۹ شورای عالی برنامه ریزی وزارت علوم تحقیقات و فناوری برای ورودی های ۱۳۹۳ و بعد از آن اعمال گردد.»
النهایه با توجه به موارد بالا عملکرد دانشگاه وفق قوانین و مقررات آموزشی مصوب وزارت علوم تحقیقات و فناوری و بخشنامه های ابلاغی بوده و تصمیم مغایر مقررات یا تصمیمی که موجبات تبعیض بین دانشجویان را فراهم کند اتخاذ نشده است. "
در خصوص ادعای شاکی مبنی بر مغایرت مقرره مورد اعتراض با موازین شرعی، قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره ۲۷۲۶۸؍۱۰۲-۲؍۶؍۱۴۰۰ اعلام کرده است که:
" موضوع بند ۷ مصوبه مورخ ۲۲؍۶؍۱۳۹۴ شورای اسلامی آموزشی دانشگاه گیلان در خصوص زمان بندی اعمال آییننامه های مصوب دانشگاه، در جلسه مورخ ۱۶؍۵؍۱۴۰۰ فقهای معظم شورای نگهبان مورد بحث و بررسی قرار گرفت که به شرح ذیل اعلام نظر میگردد: در صورت رعایت مصالح در تصویب مقررات ذی ربط، مصوبه مورد شکایت فی نفسه خلاف شرع شناخته نشد. "
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۶؍۱۲؍۱۴۰۱ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
اولاً قائم مقام دبیر شورای نگهبان به موجب نامه شماره ۲۷۲۶۸؍۱۰۲ مورخ ۲؍۶؍۱۴۰۰ و در رابطه با جنبه شرعی مقرره مورد شکایت اعلام کرده است که: «در صورت رعایت مصالح در تصویب مقررات ذیربط، مصوبه مورد شکایت فینفسه خلاف شرع شناخته نشد» و بر همین اساس مستند به حکم مقرر در تبصره ۲ ماده ۸۴ و ماده ۸۷ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ مبنی بر لزوم تبعیت هیات عمومی دیوان عدالت اداری از نظر فقهای شورای نگهبان در خصوص جنبه شرعی مقررات اجرایی، بند ۷ صورتجلسه شماره ۱۱-۹۴ مورخ ۲۲؍۶؍۱۳۹۴ شورای آموزشی دانشگاه گیلان خلاف شرع نیست و از این حیث ابطال نمی شود. ثانیاً بر اساس بند ۱ ماده ۷ آییننامه شورای عالی برنامهریزی آموزشی مصوب ۲۸؍۷؍۱۳۹۳ سرپرست وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، بازنگری در مفاد آییننامههای آموزشی به پیشنهاد کمیسیون برنامهریزی آموزشی و تصویب شورای عالی برنامهریزی آموزشی بوده و عبارت مندرج در قسمت اخیر ماده ۳۲ آییننامه آموزشی دورههای کاردانی و کارشناسی (پیوسته و ناپیوسته) دایر بر اینکه: «...تفسیر مفاد این آییننامه برعهده معاون آموزشی وزارت است»، بر وجود صلاحیت برای معاون آموزشی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در تفویض اختیار به دانشگاهها در اجرا یا عدم اجرای مفاد آییننامه پیشگفته در خصوص دانشجویانی که در هنگام ابلاغ آییننامه شاغل به تحصیل بودهاند، دلالتی ندارد و این اقدام اساساً منصرف از مفهوم تفسیر مقرر در ماده ۳۲ آییننامه آموزشی دورههای کاردانی و کارشناسی(پیوسته و ناپیوسته) است و از این رو نامه شماره ۲۵۴۵۲؍۲۱؍۲ مورخ ۱۴؍۲؍۱۳۹۵ مدیرکل دفتر برنامهریزی آموزش عالی قابل ترتیب اثر نیست. بنا به مراتب فوق، بند ۷ صورتجلسه شماره ۱۱-۹۴ مورخ ۲۲؍۶؍۱۳۹۴ شورای آموزشی دانشگاه گیلان خارج از حدود اختیار مرجع وضع آن بوده و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال میشود./
حکمتعلی مظفری
رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری