شرط ضرب و شتم در تحقق عسر و حرج زوجه

رأی خلاصه جریان پرونده

خانم ر. ن. باوکالت آقای ج. م. دادخواستی به طرفیت د. د. بخواسته تقاضای صدور گواهی عدم امکان سازش به علت عسروحرج بلحاظ سوء رفتار و ضرب وشتم زوجه توسط زوج بانضمام هزینه دادرسی تقدیم دادگستری شهرستان زنجان نموده است وکیل خواهان در شرح دادخواست توضیح داده است که موکله اینجانب درتاریخ ۹۲/۰۳/۰۳ به استناد عقد نامه عادی به عقد دائم خوانده در آمده نظر به اینکه در خلال زندگی زناشوئی ، موکله متوجه شرایط مندرج در ماده ۱۱۳۰ ق - م بشرح خواسته گردیده اند بنحوی که دوام زوجیت موجب عسروحرج موکله می باشد واین موضوع باعنایت به دادنامه ۹۰۰۰۶۰ شعبه ۱۰۳ جزایی زنجان محرز می باشد لذا تقاضای صدور رأی شایسته طبق ستون خواسته را دارم رسیدگی به شعبه نهم دادگاه خانواده محول گردیده است خوانده طی لایحه ای که به شماره ۲۸۰۷ - ۹۳/۱۲/۱۷ ثبت شده است اعلام داشته خوانده وفق دادنامه ۱۶۱ آن دادگاه مهریه خود را مطالبه واجرائیه صادر شده وهم اکنون بصورت تقسیط در حال اجراء است واز طرفی خواهان وفق دادنامه ۲۷۰ آن دادگاه از بابت نفقه هر ماهه از حقوق بنده برداشت کرده وگذران می نماید و اینجانب هردووظیفه را به نحو احسن انجام داده و قصوری نداشته ام و این من هستم که در عسر و حرج هستم نه خواهان مضافاً اینکه هنوز دادنامه کیفری مورد استناد به مرحله قطعیت نرسیده و در دادگاه تجدیدنظر مطرح است در جلسه مورخ ۹۳/۱۲/۲۰ وکیل خواهان در معیت موکل خود حاضر شده خوانده حاضر نشده است وکیل خواهان اظهار داشته خواسته بشرح دادخواست تقدیمی است موکله از جانب همسرش مورد ضرب و جرح قرارگرفته و امنیت جانی ندارد وحکم محکومیت ، به پرداخت دیه صادر شده است دادگاه تجدیدنظر هم آن را تأیید کرده است خوانده مکتوب داشته من زندگی را ترک نکردم نفقه می دهم واین خانم است که تمکین ندارد ودر نتیجه بنده در عسر وحرج هستم نه خانم ر. ن. ، ضرب وشتم یاهرگونه سوءرفتار مستمر شوهر که عرفاًقابل تحمل نباشد و حداقل از یکبار بیشتر باشد تامستمر به حساب آید در حالی که بین من و این خانم یک بار دعوی صورت گرفته آن هم مقصر خود خانم ر. ن. بوده پس اگر قرار باشد بایکبار دعوا زن ادعای عسروحرج کند دیگر نظام خانواده متزلزل شده وطلاق واقع می شود واصرار دارد که همسر اولم را طلاق دهم . دادگاه موضوع را به داوری ارجاع زوجین هریک داور خود را معرفی ودادگاه ایشان راتوجیه و تفهیم نموده و درنهایت تلاش داوران درجهت سازش فیمابین زوجین مؤثر واقع نشده است در جلسه مورخ ۹۴/۰۴/۰۸ خواهان اظهارداشته در خصوص نفقه اجرائیه صادر شده است وزوج پرداخت می کند اجرت المثل وتانصف دارایی را می خواهم در بیمارستان کار می کردم بعداز ازدواج دیگر نرفتم ونگذاشت بروم زوجه دادنامه محکومیت قطعی زوج به پرداخت دیه تازیر خمس دیه را پیوست پرونده نموده است خواهان طی لایحه ای اعلام داشته در خانه شوهرم با وجود همسروفرزند دیگر امنیت کامل ندارم اینجانبه را از منزل بیرون کرده است و ... طی لایحه ای دیگر به شماره ۱۴۵۶ - ۹۴/۰۵/۳۱ ثبت شده است اعلام داشته که اجرت المثل و نصف دارایی خودرا به زوج می بخشم وطلاق میخواهم دادگاه ختم رسیدگی رااعلام وبشرح دادنامه ۹۸۵ مورخ ۹۴/۰۶/۰۵ ضمن احراز علقه زوجیت باتوجه به اینکه تلاش دادگاه وداوران درجهت صلح وسازش فیمابین زوجین مؤثر واقع نشده وزوجه همچنان اصرار بر طلاق دارد واینکه در رابطه با ایراد ضرب وجرح حکم محکومیت قطعی زوج صادر شده است که در وضعیت موجود عسروحرج زوجه را غیر قابل تحمل دانسته و دعوی خواهان را وارد تشخیص و به استناد تبصره ماده ۱۱۳۰ و ۱۱۴۳ قانون مدنی وقاعده الحاکم ولی الممتنع حکم به الزام واجبار خوانده به مطلقه نمودن همسرش صادر نموده است درخصوص مهریه و نفقه در پرونده های جداگانه اتخاذ تصمیم شده است ودادگاه با تکلیفی مواجه نیست زوجه اجرت المثل وتا نصف دارایی را به زوجه بذل نموده و جهیزیه ای وجود ندارد ، زوجین اولاد مشترک ندارند وزوجه حامله نمی باشد ونوع طلاق بائن خلعی است رأی صادره در تاریخ ۹۴/۰۶/۱۷ - ابلاغ قانونی شده است ودرتاریخ ۹۴/۰۷/۱۳ پس از سپری شدن فرجه تجدیدنظر خواهی آقای د. د. نسبت به رأی صادره فرجامخواهی نموده است وباعنوان نمودن مطالب ابرازی در مرحله رسیدگی بدوی نقض دادنامه صادره را خواستار شده است که پس از تبادل لوایح وارسال پرونده به دیوان عالی کشور جهت رسیدگی به این شعبه ( ۲۳) ارجاع گردیده است . هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش آقای احمدی عضو ممیز و دقت در اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رأی میدهد:

رأی شعبه دیوان عالی کشور

دادنامه فرجامخواسته مألاً مخدوش است زیرا اولاً علت صدور حکم طلاق زوجه عسروحرج وی عنوان شده که بالحاظ سوء رفتار زوج ( ایراد ضرب وشتم ) ومحکومیت وی به پرداخت دیه درحق زوجه به استناد ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی اعلام گردیده است واین درحالی است که تبصره ذیل ماده مذکور عسروحرج موضوع این ماده را عبارت از وضعیتی دانسته که ادامه زندگی رابرای زوجه با مشقت همراه ساخته وتحمل آن مشکل باشد ومحکومیت زوج به علت ضرب وشتم آن هم یکبار در زندگی زناشوئی محقق سوء رفتار مستمر زوج که عرفاً بلحاظ وضعیت زوجه قابل تحمل نباشد نیست ثانیاً درحکم صادره نوع طلاق بائن خعلی توصیف شده که زوجه نصف دارایی زوج و اجرت المثل استحقاقی خود را در حق زوج بذل نموده است واین در حالی است که درباره استحقاق زوجه به تنصیف دارایی زوج وتعلق اجرت المثل به وی بررسی نشده است تادر صورت استحقاق بتواند آن را بذل نماید وبرفرض اثبات، میزان آنها هم مجهول است لذا بنابه مراتب فوق الاشاره رأی صادره نقض ورسیدگی مجدد را به همان شعبه صادر کننده رأی منقوض محول می گردد.
شعبه ۲۳ دیوان عالی کشور- مستشار و مستشار
موسی جعفری - ذکرالله احمدی