شرط کافی جهت اجرای قصاص در فرض وجود اولیایدم صغیر و کبیر

رأی خلاصه جریان پرونده

پیرو گزارش قبلی و دادنامه شماره ۶/۷۹۷-۱۳۸۸/۱۱/۱۳ صادره از این مرجع اجمالاً این‌که دادگاه کیفری استان ... طی دادنامه شماره ۰۰۰۴۶-۱۳۸۸/۰۵/۳۱ آقای ف.الف. را به اتهام قتل عمدی مرحوم ح.ق. به قصاص نفس محکوم نموده و این مرجع حسب دادنامه صدرالاشاره، رأی صادره را ابرام نموده‌است. شعبه ۲ اجرای احکام کیفری استان ... اولیای‌دم را جهت نحوه تودیع سهم‌الدیه صغار احضار نموده‌است(صفحه ۳۱۵). دادیار اجرای احکام طی تصمیم مورخه ۱۳۹۰/۰۳/۰۲ مقرر داشته اولیای‌دم جهت تضمین سهم‌الدیه صغیر ملک زارعی را معرفی نموده‌اند، ولی علی‌رغم چند مرتبه ابلاغ جهت تودیع سهم صغیر به این شعبه حضور نیافته‌اند، لذا دفتر وقت احتیاطی تجدید مجدداً به اولیای‌دم اخطار گردد که حضور پیدا نمایند، والا پرونده جهت صدور دستور لازم و در صورت لزوم صدور قرار تأمین کیفری متناسب به نظر دادگاه خواهد رسید(صفحه ۳۲۹). دادیار اجرای احکام مجدد‌اً در تاریخ ۱۳۹۲/۰۷/۲۳ مقرر داشته دفتر وقت احتیاطی تجدید به اولیای‌دم جهت تودیع سهم صغیر اخطار تا اجرای قصاص ممکن باشد؛ در صورت عدم تودیع با اذن دادستان جهت اعمال ماده ۴۲۹ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ به نظر دادگاه صادرکننده حکم برسد(صفحه ۳۹۰). دادگاه اولیای‌دم را جهت تودیع سهم‌الدیه صغیر و فراهم شدن مقدمات اجرای حکم قصاص احضار نموده‌است(صفحه ۴۰۵ ، ۴۰۶). نهایتاً دادگاه طی دادنامه شماره ۰۰۰۰۹-۱۳۹۳/۰۱/۳۰ با اتفاق آراء به شرح آتی انشاء حکم نموده‌است:
حسب اوراق پرونده آقای ف.الف. به اتهام قتل عمدی مرحوم ح.ق. که تحت تعقیب واقع و سرانجام مطابق دادنامه شماره ۷۸۷۱۵۹۰۰۰۴۶-۱۳۸۸/۰۵/۳۱دادگاه کیفری استان ... به قصاص نفس محکوم شده‌است. ضمن همان دادنامه تصریح شده که اولیای‌دم پس از قطعیت حکم و تضمین سهم‌الدیه ولی دم صغیر و اذن ولی‌دم می‌توانند حکم را اجرا کنند. با تجدیدنظرخواهی محکومٌ‌علیه شعبه محترم ۶ دیوان‌عالی‌کشور با ردّ اعتراض، دادنامه تجدیدنظرخواسته را مورد تأیید قرار داده‌است. پس از قطعیت دادنامه، ‌اولیای‌دم کبیر نسبت به تضمین سهم صغیر با وصف ابلاغ اجرای احکام و انقضای مهلتی که پیش‌تر دادگاه کیفری استان معین کرده به عمل نیاورده‌اند. مطابق گواهی حصر وراثت به شماره ۲۱۰-۱۳۸۶/۰۴/۲۰ مندرج در برگ ۷۵ پرونده اولیای‌دم مقتول که حق قصاص دارند عبارتند از: آقای م. (‌پدر) خانم م.ن. (‌مادر) و آقای ن.ق. متولد ۱۳۸۴ (پسر). مطابق برگ ۳۴۶ پرونده نیز به اولیای‌دم کبیر مقتول ابلاغ شده نسبت به تعیین سهم صغیر اقدام کنند، لکن اقدامی به عمل نیامده است. هم‌چنین مطابق برگ ۳۷۰ پرونده مجدداً نیز به آقای م.ق. ضرورت تضمین سهم دیه صغیر ابلاغ شده مشارٌالیه اظهار کرده که توانایی آن را ندارد. واحد اجراء مراتب را جهت اجرای ماده ۴۲۹ قانون مجازات اسلامی به این مرجع گزارش کرده‌است. بنابه‌مراتب بالا اینک به تاریخ ۱۳۹۳/۰۱/۳۰ در وقت فوق‌العاده جلسه شعبه اول دادگاه کیفری استان به حکومت امضاءکنندگان زیر تشکیل است. نماینده محترم دادستان حاضر است اظهار می‌دارد: درخواست رأی قانونی را دارم.
رأی دادگاه
نظر به این‌که اولیای‌دم کبیر در مدت مدیدی (که از تاریخ صدور رأی عملاً در اختیار داشته‌اند از تضمین سهم صغیر امتناع کرده‌اند و با توجه به سن ولی‌دم صغیر نیز مدت زمان نسبتاً ‌طولانی تا رسیدن ولی‌دم صغیر به سن بلوغ باقی مانده است از این رو به استناد ماده ۴۲۹ قانون مجازات اسلامی مصوب ۹۲ و ماده ۶۱۲ قانون مجازات اسلامی ۱۳۷۵، آقای ف.الف. به تحمل ۸ سال حبس محکوم می‌شود. این رأی ظرف ۲۰ روز پس از ابلاغ قابل تجدیدنظرخواهی در دیوان‌ محترم عالی کشور است. یادآور می‌شود پس از انقضای مدت حبس، ‌بر اساس قسمت اخیر همان ماده با اخذ وثیقه و موافقت رئیس محترم دادگستری استان، محکومٌ­ علیه آزاد خواهد شد.
دادنامه صادره در مورخه ۱۳۹۳/۰۲/۱۳ به اولیای‌دم ابلاغ که به شرح لایحه تقدیمی به تاریخ ۱۳۹۳/۰۲/۲۷ درخواست تجدیدنظر نموده‌ است متقاضی در لایحه تقدیمی اجمالاً عنوان نموده: اینجانبان اولیای‌دم مقتول شدیداً به رأی صادره اعتراض داریم. اینجانب م.ق. (پدر مقتول) به جز یک خانه محقر در منطقه فقیرنشین سنندج که تنها سر پناه همسر و فرزندانم می‌باشد هیچ‌گونه پشتوانه و درآمدی ندارم و از طریق کمیته امداد برای بنده و همسرم ماهی ۴۵ هزار تومان پرداخت می‌نمایند .... پس از ارسال پرونده به دیوان‌عالی‌کشور جهت رسیدگی پیرو سابقه به این شعبه (۶) ارجاع شده‌است.
هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی دادیار دیوان‌عالی‌کشور اجمالاً مبنی بر: «نقض به لحاظ رأی وحدت رویه هیئت محترم عمومی دیوان‌عالی‌کشور» در خصوص دادنامه شماره ۰۰۰۰۹-۱۳۹۳/۰۱/۳۰ تجدیدنظرخواسته مشاوره نموده، چنین رأی می‌دهد:

رأی شعبه دیوان عالی کشور

با توجه به محتویات پرونده حسب تصریح دادیار محترم اجرای احکام، اولیای‌دم در تاریخ ۱۳۹۰/۰۳/۰۲ ملک زراعی جهت تضمین سهم‌الدیه صغیر مرحوم ح.ق. معرفی نموده‌اند؛ ولی جهت تودیع سهم صغیر حضور نیافته‌اند و ظاهراً عجز آن‌ها از تودیع بوده نه تضمین و بنابر مقررات رأی وحدت رویه شماره ۳۱-۱۳۶۵/۰۸/۲۰ هیئت محترم عمومی دیوان‌عالی‌کشور، صرف تضمین کافی بوده لذا اعتراض وارد است. با استناد به بند ۲ قسمت (ب) ماده ۲۶۵ قانون آئین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور کیفری رأی معترضٌ ­علیه نقض و رسیدگی مجدد به همان شعبه محترم ارجاع می‌گردد.
شعبه ۶ دیوان‌عالی‌کشور - ریس و عضو معاون
رحمت اله عروجی - رحمت اله احمدی