ضم امین برای اداره اموال شخصی که از اداره اموال خود عاجز است

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۳/۰۴/۰۷
برگزار شده توسط: استان آذربایجان شرقی/ شهر تبریز

موضوع

ضم امین برای اداره اموال شخصی که از اداره اموال خود عاجز است

پرسش

با توجه به ماده ۱۰۴ قانون امور حسبی آیا درخواست ضم امین فقط از شخص عاجز قابل قبول است یا از سایر بستگان وی نیز با عنایت به این که شخص به علت کبر سن و ناتوانی و عدم قدرت به حرکت و تکلم و ناتوانی عملی عاجز از اداره امور خود می باشد قابل قبول است؟

نظر هیئت عالی

علی رغم متن سوال در ماده ۱۰۴ قانون امور حسبی موضوع ضم امین مطرح نیست بلکه ماده مزبور ناظر به تعیین امین است. به موجب ماده فوق کسی که در اثر کبر سن یا بیماری و امثال آن از اداره تمام یا بعضی اموال خود عاجز شده می تواند از دادگاه بخواهد که برای اداره اموال او امین تعیین شود. آنچه که از ظاهر ماده قانون استظهار می شود این است که خود شخص واقف می شود بر این که در اثر کبر سن یا بیماری قادر به اداره کردن تمام یا بعض اموالش نیست و به این جهت از دادگاه تقاضا می کند برای اداره اموالش امین تعیین نماید و ظاهرا دخالت اشخاص دیگر در این مورد جایز نیست و این چنین دخالتی ممکن است موجب سواستفاده اشخاص و محدودیت آزادی شخص مذکور در امور مالی شود. لکن اگر چنین شخصی آنچنان عاجز باشد که نتواند شخصا در این زمینه از دادگاه تقاضا نماید ممکن است اشخاص دیگر آن هم از طریق رییس حوزه قضایی (در حال حاضر دادستان) موضوع را مطرح کند و دادگاه پس از رسیدگی و احراز عجز شخص از تقاضا در نهایت احراز عدم توانایی او در اداره اموال با موافقت خود شخص برای اداره اموال او تعیین امین می کند. اضافه می شود موضوع ضم امین با لحاظ قسمت دوم ماده ۱۱۸۴ قانون مدنی ناظر به موردی است که ولی قهری به واسطه کبر سن و یا بیماری و امثال آن قادر به اداره اموال مولی علیه نباشد و شخصی را هم برای اداره اموال تعیین نکند که در چنین صورتی طبق مقررات ماده ۱۱۸۴ فردی به عنوان امین به ولی قهری منضم می گردد زیرا کبر سن و بیماری و امثال آن موجب زوال سمت ولایت ولی قهری نخواهد بود. اگر به علت یا علل مذکور ولی قهری توانایی اداره اموال مولی علیه را نداشته باشد و برحسب وکالت هم شخصی را برای اداره اموال مولی علیه تعیین نکند وفق ذیل ماده ۱۱۸۴ ضم امین می شود در موارد دیگر قانونی مثل قسمت اول ماده ۱۱۸۴ و ماده ۱۱۸۷ قانون مدنی و مواد ۱۰۳ و ۱۰۵ و ۱۳۰ قانون امور حسبی تعیین امین می شود و در هر حال ولو این که موضوع از جانب شخص دیگر هم در دادگاه مطرح شود مادام که خود شخص در باب تعیین امین تقاضا و موافقت نداشته باشد دادگاه با توجه به قاعده تسلیط و اصل بیست و دوم قانون اساسی نمی تواند برای او تعیین امین کند. اضافه می شود ماده ۷۹ قانون مدنی ضم امین را به متولی مخصوص وقف تجویز کرده است.

نظر اکثریت

با توجه به این که ماده ۱۰۴ قانون امور حسبی به صراحت اعلام می نماید که درخواست نصب امین از خود عاجز قابل قبول است. لهذا این ماده ظهور در حصر دارد و درخواست از اشخاص دیگر نیز قابل قبول نیست و طبق نظریه اداره حقوقی به شماره ۴/۷ مورخ ۱۰/۱/۱۳۶۰ تعیین امین ناظر به موردی است که خود شخصا چنین درخواستی بکند و نمی توان به تقاضای اقربای شخصی عاجز و همسایگان ترتیب اثر داد.

نظر اقلیت

نظر به این که امور حسبی اموری است که متولی حقوق عمومی یا مدعی العموم ملزم به دخالت است. لهذا دادگاه از باب حسبه به محض اطلاع مکلف به ضم امین است.