فرجامخواهی از رأی کمیسیون ماده واحده راجع به اراضی اختلافی

رأی خلاصه جریان پرونده

سازمان مسکن و شهرسازی استان خراسان رضوی در تاریخ ۲۲/۹/۸۹ ضمن تقدیم دادخواست به طرفیت آقایان ۱ـ م.پ. ۲ـ م.پ.، نسبت به رأی شماره ۷۹۱ ـ ۲۶/۱۲/۸۷ کمیسیون ماده واحده معترض گردیده، رسیدگی و نهایتاً صـدور حکم بر نقض آن را تقاضا دارد و توضیح داده است که ؛ به موجب ماده اوّل لایحه قانونی ملی کردن جنگل ها و مراتع مصوب ۲۷/۱۰/۴۱ جنگل ها و مراتع و بیشه های طبیعی و اراضی جنگلی ملی گردیده و نتیجتاً پلاک ۹۷۹۷ فرعی از ۱۸۷ اصلی بخش ۱۰ مشهد واقع در طرقبه خیابان پایداری ۳ از طریق کمیسیون ماده ۵۶ قانون حفاظت جنگل ها و مراتع توسط اداره منابع طبیعی ملی اعلام و در تصرف آن اداره قرار می گیرد و سپس اراضی مزبور به استناد ماده ۱۰ قانون زمین شهری، تحویل آن سازمان شده و با انجام تشریفات قانـونی بر وفق مقررات، سند مالکیت پلاک مزبور بنام دولت جمهوری اسلامی ایران و با قائم مقامی سازمان موصوف اصدار یافته است. و رأی شماره ۷۹۱ـ ۲۶/۱۲/۸۷ کمیسیون ماده واحده در خصوص پلاک فوق الذکر مغایر با مقررات قانونی و موازین شرعی است. پرونده به شعبه بیست و هشتم دادگاه عمومی حقوقی مشهد ارجاع و تحت کلاسه ۸۹۱۰۷۶ در جریان رسیدگی قرارگرفته است. حسب تصمیم مورخ ۲۴/۲/۹۰ دادگاه، دستور مطالبه پرونده موضوع دادنامه شماره ۷۹۱ـ ۲۶/۱۲/۸۷ کمیسیون ماده ۵۶ جهت ملاحظه صادر گردیده و برابر تصمیم مورخ ۹/۵/۹۰ دادگاه، قرار معاینه محل توأم با جلب نظر کارشناس صدور یافته است. وظیفه عضو مجری قرار، ملاحظه و انعکاس وضعیت محل، قدمت اشجار یا ابنیه (در صورت وجود آن ها) و وظیفه کارشناس، بررسی دقیق نقشه های هوایی و پرونده مطروحه در منابع طبیعی برای تعیین اینکه اراضی مورد اختلاف در زمان اجرای قانون ملی کردن اراضی مرتعی در سال ۱۳۴۱ و قبل از حاکمیت قانون یادشده از حیث قابلیت کشت و زرع و بافت خاک، تعیین گردیده است و همچنین کارشناس مکلف شده باملاحظه آثار احتمالی مربوط به احیاء ازجمله کاشت درخت، قدر متیقن عمر درختان احتمالی که در نظریه کارشناسان هیأت اجرایی موضوع ماده ۵۶ مرقوم به آن اشاره گردیده، اظهارنظر نماید و معلوم می سازد که آیا در سال ۱۳۴۱ درختان مورد ادعا در زمین موجود بوده؟ یا زمین سابقه احیاء داشته است؟. آقای ع.ب. خود را به وکالت از خواندگان معرفی کرده و سپس طی لایحه ای به وارده شماره ۱۰۶۴ـ۱۰/۸/۹۰ درخواست نموده است که موقعیت زمین در سال ۱۳۶۵ نیز در قرار کارشناسی مدنظر واقع شود در تاریخ ۱۰/۸/۹۰ قرار معاینه محلی به وسیله دادرس دادگاه به مرحله اجرا درآمده و گزارش کارشناسی به وارده شماره ۱۸۹۵ـ ۱۱/۱۰/۹۰ پیوست سابقه می باشد. نظریه اعلامی کارشناس مشعر بر آن است که: «۱ـ با توجه به نقشه برداری انجام شده، مساحت عرصه اختلافی محصور که هم اکنون در تصرف خواندگان است، حدود ۳۷۵۱۰ مترمربع است که حدوداً ۵۵۱۰ مترمربع بیشتر از ادّعای خواندگان و رأی کمیسیون ماده واحده در تصرف آقایان پ. می باشد ۲ـ بر اساس مشاهدات و بررسی عکس های هوایی وضعیت توپوگرافی و سنگلاخی بودن، تپه ای بودن، شیب دار بودن، عدم وجود خاک زراعی در دامنه ها و تپه ها، وجود انواع گیاهان مرتعی و عدم امکان آبیاری آن ها به صورت ثقلی، کم بودن سن درختان موجود در داخل کال، کالچه و دامنه ها، قدمت کم ساختمان ها و تأسیسات و مستحدثات احداث شده در محل اختلافی و همچنین مطالعه عکس هوایی سال ۱۳۴۵ {بلوک ۱۰۴ ـ عکس های شماره ۲ و۳ـ رن ۱۰} حکایت از آن دارد که تنها مقدار حدود ۳۷۶۵ مترمربع از قطعه زمین مورد اختلاف در زمان تصویب قانون ملی شدن جنگل ها و مراتع (سال ۱۳۴۱) دارای سابقه احیاء و تصرف بوده است و جزء مستثنیات قانونی اشخاص می باشد ولی مقدار حدود ۳۳۷۴۵ مترمربع دیگر از عرصه تصرفی در سال ۱۳۴۵ فاقد هرگونه سابقه احیاء و کشت و کار بوده است و تمامی ساختمان ها، تأسیسات و درختکاری های صورت گرفته در این مساحت بعد از سال ۱۳۴۵ بوده است لذا این مساحت در زمان تصویب قانون ملی شدن جنگل ها و مراتع به صورت اراضی مرتعی و ملی متعلق به دولت بوده است »;. نماینده خواهان و نیز وکیل خواندگان برابر لوایح ثبت شده به شماره های ۱۵۵۶ـ ۹/۱۱/۹۰ و ۱۵۷۳ـ ۱۲/۱۱/۹۰ نسبت به نظریه کارشناس معترض گردیده و مفاداً ارجاع امر به هیأت سه نفره کارشناسان را خواستار شده اند. دادگاه در وقت فوق العاده ختم رسیدگی اعلام و رأی شماره ۳۰۱۴۲۶ـ ۶/۱۲/۹۰ را به شرح آتی صادر نموده است: « در خصوص دعوی سازمان مسکن و شهرسازی به طرفیت آقای ۱ـ م.پ.۲ـ م.پ.با وکالت ع.ب.به خواسته اعتراض به رأی شماره ۷۹۱ـ ۲۶/۱۲/۸۷ کمیسیون ماده واحده و نقض آن به شرح دادخواست که بیان شده در اجرای لایحه قانونی ملی کردن جنگل ها و مراتع پلاک ۹۷۹۷ فرعی از ۱۸۷ اصلی بخش ۱۰ مشهد ملی اعلام و در اجرای ماده ۱۰ قانون زمین شهری تحویل سازمان خواهان شده، سند مالکیت آن طی تشریفات قانونی صادر چون رأی معترضٌ عنه برخلاف قانون صادرشده، تقاضای صدور حکم گردیده است، وکیل خواندگان به شرح لایحه اعلام داشته احیائی که بعد از سال ۴۲ و قبل از سال ۶۵ نیز صورت گرفته باشد موجب مالکیت موکلین وی بوده است. دادگاه به منظور رسیدگی به دعوی خواهان قرارهای معاینه محل و کارشناسی صادر که توسط دادرس دادگاه اجراشده، نظریه کارشناسی صورت گرفته که با استفاده از ابزارهای فنی و وضعیت توپوگرافی و بافت خاک و وضعیت اراضی مورد اختلاف صورت گرفته، حکایت از آن دارد که مقدار ۳۷۶۵ مترمربع اراضی مورد اختلاف طرفین دارای سابقه احیاء بوده، لذا در زمره مستثنیات خواندگان محسوب لیکن مقدار ۳۳۷۴۵ مترمربع از عرصه متصرفی خواندگان قطع نظر از اینکه فاقد سابقه احیاء و کشت و کار اعلام شده، قابلیت احیاء نیز توجهاً به وضعیت محل و سنگلاخی بودن نداشته تصرفات یاد شده خواندگان صـرفاً به منظور تجـاوز به اراضی ملی و تحریص بوده و لا غیر بنابراین دادگاه نظریه کارشناس منتخب را که با اوضاع واحوال مسلم قضیه انطباق داشته صائب دانسته ضمن ردّ اعتراض طرفین، دعوی خواهان را صرفاً نسبت به مقدار ۳۳۷۴۵ متر اراضی ملی متصرفی خواندگان وارد دانسته به استناد ماده ۵۶ ماده واحده حـکم به نقض قسمتی از رأی معترضٌ عنه نسبت به اراضی اخیرالذکر وفق نظریه کارشناس به نفع خواهان صادر و اعلام می نماید و نسبت به ۳۷۶۵ متر اراضی خواندگان توجهاً به نظریه کارشناس، دعوی خواهان را وارد ندانسته به استناد ماده ۱۲۵۷ قانون مدنی حکم به ردّ دعوی و تأیید دادنامه نسبت به اراضی اخیرالذکر صادر و اعلام می نماید.. »;. دادنامه مذکور در تاریخ ۱۳/۱۲/۱۳۹۰ به اداره خواهان ابلاغ شده و آن اداره در تاریخ ۲۳/۱/۱۳۹۱ با تقدیم دادخواست فرجامی مستدعی رسیدگی و نقض دادنامه شماره ۳۰۱۴۲۶ـ۶/۱۲/۹۰ می باشد. وکیل خواندگان نیز به مقام تجدیدنظرخواهی برآمده و شعبه دهم دادگاه تجدیدنظر استان خراسان رضوی برابر تصمیم مورخ ۳/۳/۹۱ قرار ارجاع امر به هیأت سه نفره کارشناسان صادر و پس از اجرای آن و بررسی های لازم، سرانجام به موجب دادنامه شماره ۳۰۰۱۶۴۸ـ ۱۹/۱۰/۹۱ چنین رأی می دهد: «در خصوص تجدیدنظرخواهی آقایان م. و م.پ. فرزندان الف. و م. با وکالت آقای ع.ب. به طرفیت س. از دادنامه شماره ۳۰۱۴۲۶ـ ۶/۱۲/۹۰ شعبه ۲۸ دادگاه عمومی حقوقی مشهد که طی آن اعتراض تجدیدنظر خوانده نسبت به رأی شماره ۷۹۱ـ ۲۶/۱۲/۸۷ کمیسیون ماده واحده راجع به تعداد ۳۷۶۵ مترمربع وارد ندانسته حکم به ردّ آن صادر امّا نسبت به مابقی اراضی با قبول اعتراض رأی معترضٌ عنه در مورد آن نقض شده است. با عنایت به نظر هیأت سه نفره کارشناسان و با تغییر میزان مستثنیات متراژ ۵۸۷۹ مترمربع به عنوان اراضی غیر ملی رأی نسبت به مابقی اراضی مطابق موازین قانونی صادرشده است لذا به استناد ماده ۳۵۸ قانون آیین دادرسی مدنی با ردّ اعتراض، رأی صادره با تغییر به عمل آمده تأیید می گـردد. رأی قطعی اسـت»;. پرونـده با اقـدامـات دفـتری به دیوان عالی کشور ارسال شده و با وصول و ارجاع آن به این شعبه تحت کلاسه بالا در دستور کار قرارگرفته است.
هیأت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید پس از قرائت گزارش عضو ممیّز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رأی می دهد:

رأی شعبه دیوان عالی کشور

خواسته دعوی سازمان مسکن و شهرسازی استان خراسان رضوی، اعتراض به رأی کمیسیون ماده واحده و صدور حکم بر نقض آن می باشد. گذشته از آنکه خواندگان هم نسبت به رأی شماره ۳۰۱۴۲۶ـ ۶/۱۲/۹۰ دادگاه بدوی معترض شده اند و در این خصوص رأی شماره ۳۰۰۱۶۴۸ـ ۱۹/۱۰/۹۱ شعبه دهم دادگاه تجدیدنظر استان خراسان رضوی صادر گردیده است، اساساً چون دعوی مطروحه غیرمالی بوده و از شمول مقررات بندهای «الف»; و «ب»; ماده ۳۶۷ قانون آیین دادرسی مدنی خارج است. بنا به مراتب و به لحاظ غیرقابل فرجام بودن دادنامه معترضٌ عنه ، این شعبه در قبال تقاضای سازمان فرجام خواه با تکلیفی مواجه نیست. مقرر می دارد دفتر پرونده را به مرجع ذی ربط اعاده نماید.
رئیس شعبه ۱۰ دیوان عالی کشور ـ مستشار
عبدالله پورـ میر مجیدی