قابلیت اسقاط حق عزل وکیل در ضمن عقد لازم
صورتجلسه نشست قضایی
کد نشست: ۱۳۹۸-۶۶۲۵
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۷/۰۳/۲۸
برگزار شده توسط: استان گیلان/ شهر رشت
موضوع
قابلیت اسقاط حق عزل وکیل در ضمن عقد لازم
پرسش
برابر ماده ۶۷۹ قانون مدنی موکل می تواند هر وقت بخواهد وکیل را عزل کند مگر اینکه وکالت وکیل یا عدم عزل وکیل در ضمن عقد لازمی شرط باشد.
نظر هیئت عالی
مطابق ماده ۶۷۹ قانون مدنی عقد لازم باید واقعا وجود داشته باشد نه این که صرفا عبارت " در ضمن عقد خارج لازم" درج شود؛ البته اگر این عبارت در سند رسمی (وکالتنامه رسمی) قید شود به منزله آن است که واقعا عقد لازمی وجود دارد چون در سند رسمی درج شده و نمی توان انکار و تکذیب کرد مگر این که ادعای جعل شود واگر در عقد جایز شرط عدم عزل وکیل درج شود تا زمانی که عقد جایز وجود دارد نمی توان وکیل را عزل کرد مگر این که عقد جایز فسخ شود. با عزل شدن وکیل عقد وکالت همچنان جایز باقی می ماند. ضمنا امکان ضم وکیل دیگر به وکیل سابق وجود دارد.
نظر اکثریت
مستفاد از مواد ۶۷۸ و ۶۷۹ قانون مدنی وکالت عقد جایز است. به موت جنون و سفه وکیل یا موکل وکالت منفسخ می شود. وکیل هر وقت بخواهد می تواند موکل را از سمت وکالت عزل کند و به استعفای وکیل نیز وکالت مرتفع می شود. لیکن قابلیت عزل وکیل از امور حقی بوده نه حکمی در نتیجه حق عزل وکیل بطور موردی قابل اسقاط می باشد. ماده ۶۷۹ قانون مدنی سقوط حق عزل را در دو فروض پیش بینی کرده است اول اینکه وکالت وکیل ضمن عقد لازمی بصورت شرط ضمن عقد محقق شده و دوم عدم عزل و اسقاط حق عزل بصورت شرط ضمن عقد لازم مقرر گردیده باشد. بر مبنای فروض مذکور در قانون فوق پیوستگی عقد وکالت و یا شرط عدم عزل وکیل بصورت شرط ضمن عقد در مقام ثبوت و ایجاد در جوف یک عقد لازم مانند بیع یا نکاح ضروری است. در قالب ماده ۶۷۹ چنانچه در مقام اثبات احراز شود که عقد لازم در مقام ثبوت محقق نگردیده به عنوان مثال وکیل اقرار نماید عقد لازمی در حقیقت واقع نگردیده است به حکم اصل علی رغم تصریح ظاهری در وکالت به وقوع عقد خارج لازم و تحقق وکالت ضمن آن یا شرط عدم عزل وکیل ضمن عقد لازم موکل حق عزل وکیل را خواهد داشت لیکن برابر نظر اکثریت اساتید حقوق مدنی از جمله دکتر کاتوزیان قلمرو ماده ۱۰ قانون مدنی شروط قراردادی را نیز که مخالف قوانین آمره و اخلاق حسنه و نظم عمومی نباشد نیز در بر می گیرد. لذا سقوط حق عزل وکیل محدود به موارد مذکور در ماده ۶۷۹ قانون مدنی نبوده و شرط ضمن عقد وکالت بر بلاعزل بودن وکیل نیز خلاف قوانین آمره نبوده و معتبر می باشد. در نتیجه علی فرض عدم تحقق واقعی عقد خارج لازم شرط بلاعزل بودن وکیل برابر ماده ۱۰ قانون مدنی معتبر است.
نظر اقلیت
با وجود ماده ۶۷۹ قانون مدنی سقوط حق موکل در خصوص عزل وکیل محدود به موارد منصوص در قانون فوق می باشد. لذا وقوع عقد لازم و تحقق وکالت به عنوان شرط ضمن آن عقد یا پیش بینی شرط عدم عزل وکیل به عنوان شرط ضمن عقد لازم موجبات منحصر اسقاط حق عزل برای موکل می باشد.