ماده ۱۶

صندوق توسعه ملی که در این ماده «صندوق» نامیده می‌ شود با هدف تبدیل بخشی از عواید ناشی از فروش نفت و گاز و میعانات گازی و فرآورده ‌های نفتی به ثروتهای ماندگار، مولد و سرمایه‌ های زاینده اقتصادی و نیز حفظ سهم نسلهای آینده از منابع نفت و گاز و فرآورده ‌های نفتی تشکیل می ‌شود.
صندوق در تهران مستقر است و در تهران و سایر نقاط کشور شعبه ‌ای نخواهد داشت. اموال و دارایی ‌های این صندوق متعلق به دولت جمهوری اسلامی ایران می ‌باشد. این ماده در حکم اساسنامه صندوق است.
الف - ارکان صندوق عبارتند از:
۱- هیات امنا
۲- هیات عامل
۳- هیات نظارت
ب - هیات امنا به ‌عنوان بالاترین رکن صندوق، دارای وظایف و اختیارات زیر است:
۱- راهبری، تعیین سیاست‌ ها و خط مشی‌ ها
۲- تصویب شرایط و نحوه اعطای تسهیلات برای تولید و سرمایه‌ گذاری به بخشهای خصوصی، تعاونی و عمومی غیردولتی
۳- تصویب نظامنامه‌ ها، برنامه‌ های راهبردی، بودجه سالانه، صورتهای مالی و گزارش عملکرد صندوق
۴- انتخاب رئیس و سایر اعضای هیات عامل مطابق بندهای (ت) و (ث)
۵- عزل رئیس و اعضای هیات عامل با پیشنهاد هریک از اعضای هیات امنا و تصویب هیات امنا
۶- اتخاذ تصمیم درباره ارجاع دعاوی به داوری و صلح دعاوی با رعایت اصل یکصد و سی و نهم (۱۳۹) قانون اساسی
۷- تعیین انواع فعالیت ‌های مورد قبول و واجد اولویت پرداخت تسهیلات در بخشها و زیربخشهای تولیدی و خدماتی زاینده و با بازده مناسب اقتصادی
۸- تعیین حداقل نرخ بازده مورد انتظار از منابع صندوق و همچنین نرخ بازده مورد قبول طرحهای تولیدی و سرمایه‌ گذاری برای پرداخت تسهیلات و تعیین نرخ سهم مشارکت در طرحهای سرمایه‌ گذاری به ‌نحوی که میانگین این نرخها کمتر از متوسط نرخ بازده سپرده‌ های بانک مرکزی در بازارهای خارجی نباشد.
پ - هیات امنا
ترکیب اعضای هیات امنا به ‌شرح زیر است:
۱- رئیس جمهور (رئیس هیات امنا)
۲- رئیس سازمان برنامه و بودجه کشور (دبیر هیات امنا)
۳- وزیر امور اقتصادی و دارایی
۴- وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی
۵- وزیر نفت
۶- رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران
۷- رئیس اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران به عنوان عضو ناظر و بدون حق رای
۸- رئیس اتاق تعاون ایران به عنوان عضو ناظر و بدون حق رای
۹- دو نفر نماینده از کمیسیون‌ های اقتصادی و برنامه و بودجه و محاسبات به انتخاب مجلس شورای اسلامی
۱۰- دادستان کل کشور
تبصره ۱ - جلسات هیات امنا حداقل سالی دو بار تشکیل می ‌شود.
تبصره ۲ - جلسات هیات امنا با حداقل دو سوم اعضای صاحب رای رسمیت یافته و تصمیمات آن با حداقل پنج رای اتخاذ می ‌گردد.
تبصره ۳ - روسای هیات عامل و هیات نظارت بدون حق رای می ‌توانند در جلسات هیات امنا شرکت نمایند.
تبصره ۴ - هرگونه تصمیم هیات امنا در مورد تصویب ترازنامه و صورتهای مالی صندوق و نیز انتصاب رئیس و اعضای هیات عامل در روزنامه رسمی کشور و نیز یکی از روزنامه ‌های کثیرالانتشار به انتخاب هیات امنا، درج می ‌گردد.
تبصره ۵ - دستور جلسه، تاریخ و محل جلسات هیات امنا توسط دبیر هیات امنا تعیین و حداقل پانزده روز قبل از تشکیل جلسه برای اعضای هیات ارسال می ‌شود.
تبصره ۶ - بودجه ستاد صندوق به تصویب هیات امنا می‌ رسد.
ت - به ‌منظور اداره امور صندوق در چهارچوب مفاد اساسنامه و مصوبات هیات‌ امنا، هیات عامل مرکب از پنج نفر از افراد صاحب‌ نظر، با تجربه و خوشنام در امور اقتصادی، حقوقی،‌ مالی، بانکی و برنامه ‌ریزی با حداقل ده سال سابقه مرتبط و مدرک تحصیلی کارشناسی ارشد توسط هیات امنا انتخاب و با حکم رئیس جمهور منصوب می ‌شوند و دارای وظایف و اختیارات زیر می ‌باشند:
۱- پیشنهاد فعالیت‌ های مورد قبول و واجد اولویت پرداخت تسهیلات در بخشها و زیربخشهای تولیدی و خدماتی زاینده و با بازده مناسب اقتصادی به هیات امنا
۲- پیشنهاد موارد سرمایه‌ گذاری در بازارهای پولی و مالی بین ‌المللی و داخلی به هیات امنا
۳- تعیین چهارچوب قراردادهای عاملیت با بانک‌های عامل و تعیین مسئولیت ‌ها و اختیارات بانک عامل در چهارچوب این قراردادها
۴- برقراری نظام حسابرسی داخلی و استقرار نظام کنترل ‌های داخلی مناسب
۵- تایید صورتهای مالی ارزی و ریالی و ارائه آن به هیات امنا
۶- ارائه پیشنهاد به هیات امنا در خصوص نظامنامه‌ ها و شرایط و نحوه اعطای تسهیلات
۷- اتخاذ تصمیم نسبت به هرگونه اقدامی به‌ نام صندوق در محدوده وظایف و اهداف مندرج در اساسنامه به‌ جز آنچه تصمیم درباره آنها به‌ صراحت در حوزه صلاحیت هیات امنا یا رئیس هیات عامل است مگر اینکه به هیات عامل تفویض شده باشد.
۸- اتخاذ تصمیم راجع به کلیه اموری که توسط رئیس هیات عامل در محدوده اختیارات خود در دستور کار هیات عامل قرار می ‌گیرد.
۹- اجرای مصوبات هیات امنا
۱۰- پیشنهاد ارجاع دعاوی به داوری، تعیین داور و صلح دعاوی به هیات امنا
۱۱- افتتاح یا بستن حسابهای ارزی در نزد بانک مرکزی و معرفی صاحبان امضای مجاز از بین اعضای هیات عامل، رئیس و سایر مدیران صندوق
۱۲- انعقاد قرارداد با مشاور معتبر بین ‌المللی در امور سرمایه گذاری و مهندسی ‌مالی برای ارزیابی، بهبود و ارتقای عملکرد صندوق
۱۳- سایر موارد ارجاعی از سوی هیات امنا
تبصره ۱ - برکناری و قبول استعفای اعضای هیات عامل مشروط به تایید دو سوم اعضای صاحب رای هیات امنا خواهد بود.
تبصره ۲ - اعضای هیات عامل باید تمام‌ وقت بوده و هیچ‌ گونه فعالیت اقتصادی و شغل دیگری به استثنای تدریس نداشته باشند. اعضای هیات عامل مشمول حکم مندرج در اصل یکصد و چهل و دوم (۱۴۲) قانون اساسی می ‌باشند.
تبصره ۳ - دوره تصدی هیات عامل پنج سال بوده و انتخاب مجدد اعضاء بلامانع است.
تبصره ۴ - کلیه اوراق بهادار، چکها، سفته ‌ها، بروات، قراردادها و سایر اسناد تعهدآور با امضای دو عضو از سه عضو هیات عامل که توسط این هیات تعیین می ‌شوند همراه با مهر صندوق معتبر خواهد بود.
تبصره ۵ - تصمیمات هیات عامل با حداقل سه رای نافذ است.
ث - رئیس هیات عامل که بالاترین مقام اجرایی صندوق است از بین اعضای هیات عامل توسط هیات امنا انتخاب و با حکم رئیس جمهور منصوب می ‌شود. رئیس هیات عامل دارای وظایف و اختیارات زیر می ‌باشد:
۱- ابلاغ و صدور دستور اجرای تصمیمات هیات عامل و نظارت بر حسن اجرای آن
۲- تعیین دستور جلسه و اداره جلسات هیات عامل
۳- اداره صندوق در چهارچوب مصوبات هیات عامل و هیات امنا
۴- تهیه و تنظیم طرحها و برنامه‌ های اجرایی در حیطه فعالیت‌ های موضوع صندوق
۵ - تهیه و تنظیم برنامه، بودجه، صورتهای مالی صندوق و پیش‌ نویس گزارش هیات عامل به هیات امنا
۶ - اداره امور داخلی صندوق، به ‌کارگیری نیروی انسانی و انجام هزینه‌ های جاری و اداری صندوق
۷ - تهیه و تنظیم گزارش عملکرد صندوق برای ارائه به هیات عامل حداقل هر سه‌ ماه یک ‌بار
۸ - نمایندگی صندوق در برابر اشخاص ثالث و کلیه مراجع داخلی و خارجی اعم از قضائی، اداری، ثبتی و مشابه آنها با حق توکیل به غیر ولو به‌ طور مکرر
۹ - اقامه یا دفاع از دعاوی یا شکایات مربوط به امور صندوق اعم از حقوقی و کیفری با کلیه اختیارات مربوط به امور دادرسی به جز حق مصالحه و ارجاع امر به داوری
۱۰- سایر امور ارجاعی از سوی هیات عامل
ج - به‌ منظور حصول اطمینان از تحقق اهداف صندوق و نظارت مستمر بر عملیات جاری آن و جلوگیری از هرگونه انحراف احتمالی از مفاد اساسنامه، خط ‌مشی ‌ها و سیاست‌ ها، هیات نظارت با ترکیب رئیس دیوان محاسبات کشور، رئیس سازمان حسابرسی کشور، رئیس سازمان بازرسی کل کشور تشکیل می‌ شود.
تبصره ۱- نظارت این هیات نافی وظایف قانونی دستگاههای نظارتی نظیر دیوان محاسبات کشور و سازمان بازرسی کل کشور نخواهد بود.
تبصره ۲- هیات نظارت دارای رئیس،‌ نائب‌ رئیس و دبیر خواهد بود که در اولین جلسه هیات نظارت انتخاب خواهند شد.
چ - وظایف هیات نظارت:
۱ - رسیدگی به صورتها و گزارش‌ های مالی صندوق و تهیه گزارشهای موردی و ادواری‌ برای هیات امنا و مجلس شورای اسلامی؛
۲ - رسیدگی به‌ صورت ریز دارایی ‌ها، مطالبات، تعهدات و خلاصه حسابهای صندوق و گواهی آنها برای انتشار در روزنامه رسمی کشور؛
۳ - رسیدگی به عملکرد صندوق از لحاظ انطباق با موازین قانونی و اساسنامه و اهداف صندوق
این هیات در ایفای وظایف خود و بدون مداخله در امور جاری، کلیه اسناد و دارایی‌ ها و حسابهای صندوق را مورد رسیدگی قرار داده و می ‌تواند به اطلاعات و مدارک و مستندات صندوق که لازم می ‌داند دسترسی داشته باشد. این هیات موظف است گزارش‌ نظارتی خود را هر شش ماه یک‌ بار به هیات امنا و مجلس شورای اسلامی ارائه دهد.
تبصره - هیات نظارت می ‌تواند برای حسابرسی از عملکرد صندوق از خدمات اشخاص حقیقی و حقوقی صاحب صلاحیت استفاده نماید.
ح - منابع صندوق:
۱- حداقل معادل سی ‌درصد (۳۰ %) از منابع حاصل از صادرات نفت (نفت‌ خام، میعانات گازی، گاز و فرآورده‌ های نفتی) در سالهای برنامه و تعیین مبلغ آن در قوانین بودجه سنواتی
۲- حداقل بیست ‌درصد (۲۰ %) ارزش صادرات تهاتری اقلام فوق‌ الذکر
۳ - افزایش سهم واریزی از منابع بندهای (۱) و (۲) هرسال به میزان سه واحد درصد
۴- پنجاه درصد (۵۰ %) مانده نقدی حساب ذخیره ارزی در پایان سال ۱۳۸۹ و سالهای بعد
۵ - منابع قابل تحصیل از بازارهای پولی بین ‌المللی با مجوز هیات امنا با رعایت قوانین مربوط
۶ - سود خالص صندوق طی سال مالی
۷ - درآمد حاصل از سود موجودی حساب صندوق در بانک مرکزی، معادل میانگین نرخ سود سپرده‌ های بانک مرکزی در بازارهای خارجی با محاسبه و پرداخت هر سه ماه یک ‌بار
۸ - بیست درصد (۲۰ %) منابع موضوع جزء (د) بند (۴) قانون بودجه سال ۱۳۸۹ کل کشور
تبصره ۱ - بازپرداخت اصل و سود تسهیلات پرداختی از محل صندوق توسعه ملی به حساب صندوق واریز و مجددا در جهت اهداف صندوق به‌ کار گرفته می ‌شود.
تبصره ۲ - حسابهای صندوق فقط نزد بانک مرکزی نگهداری خواهد شد.
خ - مصارف صندوق:
۱ - اعطای تسهیلات به بخشهای خصوصی، تعاونی و بنگاههای اقتصادی متعلق به موسسات عمومی غیردولتی برای تولید و توسعه سرمایه‌ گذاری‌ های دارای توجیه فنی، مالی و اقتصادی
۲ - اعطای تسهیلات صادرات خدمات فنی و مهندسی به شرکتهای خصوصی و تعاونی ایرانی که در مناقصه‌ های خارجی برنده می ‌شوند از طریق منابع خود یا تسهیلات اتحادیه ‌ای (سندیکایی)
۳ - اعطای تسهیلات خرید به طرفهای خریدار کالا و خدمات ایرانی در بازارهای هدف صادراتی کشور
۴ - سرمایه‌ گذاری در بازارهای پولی و مالی خارجی
۵ - اعطای تسهیلات به سرمایه‌ گذاران خارجی با در نظر گرفتن شرایط رقابتی و بازدهی مناسب اقتصادی به منظور جلب و حمایت از سرمایه‌ گذاری در ایران با رعایت اصل هشتادم (۸۰) قانون اساسی می ‌باشد.
۶ - تامین هزینه ‌های صندوق
تبصره ۱ - استفاده از منابع صندوق برای اعتبارات هزینه ‌ای و تملک دارایی‌ های سرمایه‌ ای و بازپرداخت بدهیهای دولت به هر شکل ممنوع است.
تبصره ۲ - اعطای تسهیلات موضوع این بند فقط به صورت ارزی است و سرمایه‌ گذاران استفاده کننده از این تسهیلات اجازه تبدیل ارز به ریال در بازار داخلی را ندارند.
تبصره ۳ - اعطای کلیه تسهیلات صندوق صرفا از طریق عاملیت بانک‌های دولتی و غیردولتی خواهد بود.
د - سایر مقررات:
۱ - سهم عاملیت بانک‌ها در شرایط رقابتی متناسب با نرخ کارمزد و توان تخصصی و کارشناسی بانک‌ها توسط هیات عامل تعیین می‌ شود.
۲ - سهم صندوق از منابع موضوع جزء (۱) و (۲) بند (ح) این ماده ماهانه توسط بانک مرکزی به حساب صندوق واریز و در پایان سال مالی با توجه به قطعی‌ شدن منابع تسویه می ‌شود.
۳ - پرداخت تسهیلات از محل منابع صندوق بدون تایید توجیه فنی، اقتصادی، مالی و اهلیت متقاضی توسط بانک عامل ممنوع است و در حکم تصرف غیرقانونی در اموال عمومی خواهد بود. ارزیابی گزارش‌ های توجیه فنی، اقتصادی و مالی و احراز کفایت بازدهی طرحهای سرمایه ‌گذاری با لحاظ عامل خطرپذیری، به میزانی که از نرخ سود تسهیلات مورد انتظار اعلام شده توسط هیات امنا کمتر نباشد به عهده بانک عامل و به مثابه تضمین بانک عامل در بازپرداخت اصل و سود تسهیلات به صندوق است.
صندوق، منابع مورد نیاز طرحهای سرمایه‌ گذاری بخش کشاورزی، آب و منابع طبیعی را از طریق بانک عامل یا صندوق حمایت از توسعه سرمایه‌ گذاری بخش کشاورزی به‌ صورت ارزی و با سود انتظاری کمتر در اختیار سرمایه‌ گذاران بخش قرار می ‌دهد.
۴ - مجموع تسهیلات اختصاص ‌یافته از منابع صندوق با عاملیت بانک‌ها به موسسات و نهادهای عمومی غیردولتی و شرکتهای تابعه و وابسته در هر حال نباید بیش از بیست درصد (۲۰ %) منابع صندوق باشد.
تبصره ۱ - از نظر این ماده موسسات و شرکتها در صورتی غیرعمومی محسوب می‌ شوند که حداقل هشتاد درصد (۸۰ %) سهام، یا سهم ‌الشرکه آنها مستقیم و یا با واسطه اشخاص حقوقی متعلق به اشخاص حقیقی باشد.
موسسات و شرکتهایی که اکثریت مطلق سهام آنها متعلق به موسسات عمومی و عام ‌المنفعه نظیر موقوفات، صندوق‌ های بیمه‌ ای و بازنشستگی و موسسات خیریه عمومی است از نظر این ماده در حکم موسسات و شرکتهای وابسته به نهادهای عمومی غیردولتی هستند.
تبصره ۲ - بنگاههای اقتصادی که صرف ‌نظر از نوع مالکیت، بیش از بیست‌ درصد (۲۰ %) اعضای هیات مدیره آنها توسط مقامات دولتی تعیین می ‌شوند از نظر این ماده، دولتی محسوب می ‌گردند و پرداخت از منابع صندوق به آنها ممنوع است.
تبصره ۳ - صندوق موظف است در توزیع منابع بین بخشهای اقتصادی و استان ‌ها، توازن منطقه‌ ای را مدنظر قرار دهد.
۵ - سال مالی صندوق از اول فروردین‌ ماه هر سال تا پایان اسفند ماه همان سال است.
۶ - صندوق در امور اداری، استخدامی، مالی و معاملاتی تابع این اساسنامه و قوانین موسسات و نهادهای عمومی غیردولتی و سیاست‌ های پولی و ارزی می‌ باشد. آیین ‌نامه‌ های لازم به پیشنهاد هیات امنای صندوق به تصویب هیات وزیران خواهد رسید و طبق اصل یکصد و سی و هشتم (۱۳۸)‌ قانون اساسی اقدام خواهد شد.
۷ - رئیس هیات عامل صندوق توسعه ملی موظف است هر شش ماه یک‌ بار میزان منابع و مصارف و محل مصارف صندوق را به هیات امنا، هیات نظارت و مجلس شورای اسلامی گزارش نماید.
۸ - هیات نظارت در صورت برخورد با تخلف و جرم در اجرای احکام این ماده حسب مورد مراتب را به مراجع صالحه اعلام می ‌دارد.
۹ - ترازنامه و حساب سود و زیان صندوق به همراه گزارش و اظهارنظر هیات نظارت باید حداقل پانزده روز قبل از تشکیل جلسه به هیات امنا تسلیم گردد.
۱۰ - صدور هرگونه ضمانتنامه و پرداخت هرگونه تسهیلات از محل منابع صندوق فقط از طریق بانک‌های عامل اعم از دولتی یا غیردولتی و صندوق حمایت از توسعه سرمایه ‌گذاری بخش کشاورزی انجام می ‌شود.