محکومیت معاون در جرم قطع درخت جنگلی به خسارت وارده به منابع طبیعی
صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۴۰۲/۰۱/۱۷
برگزار شده توسط: استان گلستان/ شهر بندر گز
موضوع
محکومیت معاون در جرم قطع درخت جنگلی به خسارت وارده به منابع طبیعی
پرسش
چنانچه (الف) و (ب) به اتهام مشارکت در قطع درخت جنگلی و (ج) به اتهام معاونت در وقوع جرم مذکور از طریق تسهیل وقوع و تشویق (الف) و (ب)، در پروندهی کیفری محکوم شوند. امکان محکومیت (ج) به عنوان معاون در جرم، به خسارت وارده به منابع طبیعی؛ به همراه (الف) و (ب) به عنوان مباشرین وقوع آن، در پروندهی حقوقی ممکن است؟ چرا؟ اگر ممکن است آیا باید محکومیت به تضامن باشد یا تساوی؟
نظر هیات عالی
با توجه به اینکه مسئولیت مدنی وقوع خسارت مستلزم تقصیر یا قابلیت استناد به فرد ضرر زننده میباشد و در فرض سوال معاون نمیتواند به عنوان مقصر در وقوع خسارت قلمداد شود و یا اینکه وقوع خسارت به معاونت قابلیت استناد ندارد؛ مع الوصف نظریه اکثریت مورد تایید هیات عالی است.
نظر اکثریت
در خصوص حالتهای اجتماع سبب و مباشر، مباشرین متعدد و اسباب متعدد (سه حالت)، در قانون مدنی تنها موضوع اجتماع سبب و مباشر مورد تصریح قرار گرفته اما نه با رویکرد مسئولیت بر مبنای میزان تقصیر.
پس قاعدهای در قانون مدنی در باب تجویز مسئولیت توامان سبب و مباشر به اندازه و میزان تقصیر وجود ندارد و ماده ۳۳۲ قانون مدنی در فرض مزبور (جمع مباشر و سبب)، فقط مباشر یا سبب اقوی را مسئول میداند، پس در فرض سوال امکان محکومیت حقوقی معاون به جبران خسارت ممکن نیست (هرچند که حسب مورد و در صورت وجود ادله مقتضی، مباشر میتواند در دعوای علیحده و در قالب غرور از معاون یا سبب مطالبه خسارت نماید).
نظر اقلیت
نکتهای که حائز اهمیت میباشد این است که نباید رویکرد مواجهه با جرم قطع درخت را لزوما با دعوای مطالبهی خسارت وارده به منابع طبیعی ناشی از قطع درخت یکی دانست.
هرچند (الف) و (ب) مشارکت در قطع درخت و (ج) معاونت در قطع درخت داشتهاند اما حیث مسئولیت مدنی عرفاً هر سه نفر موجب خسارت به منابع طبیعی شدهاند. ماده ۵۲۶ قانون مجازات اسلامی مصوب ۹۲ هم که بیان کرده: «هرگاه دو یا چند عامل، برخی به مباشرت و بعضی به تسبیب در وقوع جنایتی، تاثیر داشته باشند، عاملی که جنایت مستند به اوست ضامن است و چنانچه جنایت مستند به تمام عوامل باشد به طور مساوی ضامن میباشند مگر تاثیر رفتار مرتکبان متفاوت باشد که در این صورت هریک به میزان تاثیر رفتارشان مسئول هستند.» این ماده مختص به ارتکاب جرایم نبوده و به طور کلی در بحث موارد ضمان میباشد و مورد سوال را هم شامل میگردد؛ لذا، در مورد سوال مورد بحث، هم مباشرین (شرکا) و هم معاون عرفاً سبب در ورود خسارت به منابع طبیعی و زیست بوم محسوب میشوند (توجه شود که خواسته خواهان مطالبه خسارت وارده به منابع طبیعی ناشی از قطع درخت است نه مطالبه قیمت درخت قطع شده) و این خسارت عرفاً منتسب به (الف) و (ب) و (ج) میباشد و چه بسا ممکن است نقش معاون پررنگ تر از مباشرین نیز باشد.
در مورد قسمت دوم سوال در صورت احراز رابطه سببیت عرفی، محکومیت به تساوی وفق ماده ۵۲۶ قانون مجازات اسلامی مصوب ۹۲ مطلوب است.