مصوبه وزارت نیرو در خصوص دستورالعمل توسعه مبادلات برق در بورس انرژی مصوب ۱۴۰۱/۱۲/۲۷

مقام تصویب کننده: وزیر نیرو
دریافت کنندگان سند جهت اجرا:
- معاونت های حوزه ستادی
- شرکت مادرتخصصی مدیریت تولید، انتقال و توزیع نیروی برق ایران (توانیر)
- شرکت مادرتخصصی تولید نیروی برق حرارتی
- سازمان انرژی های تجدید پذیر و بهره وری انرژی برق (ساتبا)
- هیات تنظیم بازار برق ایران
- شرکت مدیریت شبکه برق ایران
- شرکت های برق منطقه ای
- شرکت های توزیع نیروی برق
اسناد مرتبط:
- بند (ب) ماده (۴۴) قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه
- مصوبه شماره ۸۲۳۵۷/ت ۵۷۴۶۷ ه- مورخ ۱۳۹۹/۰۷/۲۰ هیات وزیران موضوع تکلیف مشترکین بالای ۵ مگاوات به تامین برق مورد نیاز خود از طریق قراردادهای دوجانبه و یا سایر روش های مورد متداول بورس انرژی
- مصوبه شماره ۸۳۲۹۴/۱۱-۵۱۰ مورخ ۱۴۰۱/۰۹/۰۱ مصوب مجلس شورای اسلامی، موضوع قانون مانع زدایی از صنعت برق
- مصوبه شماره ۷۸۲۵۰/ت ۵۱۹۰۴ ه- مورخ ۱۳۹۵/۰۶/۳۱ هیات وزیران، در خصوص تامین ۲۰ درصد برق مصرفی ساختمان وزارتخانه ها، موسسات، شرکت های دولتی و نهادهای عمومی غیردولتی از انرژی های تجدید پذیر
- مصوبه وزیر نیرو به شماره ۱۴۰۱/۱۹۵۰۰/۲۰/۱۰۰ مورخ ۱۴۰۱/۰۳/۰۳، موضوع بند (ط) تبصره (۱۵) قانون بودجه سال ۱۴۰۱ کل کشور
- مصوبه جلسه ۱۴۰۱/۰۵/۲۶ هیات وزیران در خصوص "آیین‌نامه اجرایی ماده ۱۶ قانون جهش تولید دانش بنیان

فهرست مطالب

مقدمه
به منظور فراهم سازی فضای شفاف و رقابتی مبادلات برق بین عرضه کنندگان و خریداران برق، ضروری است تا چارچوب و ساز و کار فعلی تعاملات بین بازیگران مختلف در صنعت برق مورد بازنگری قرار گیرد. بدیهی است بازنگری در چارچوب و ساز و کار مزبور باید با توجه به قوانین و مقررات موجود، ساختار درآمدی و هزینه ای صنعت برق، ساختار تعرفه ها و هزینه های ضروری در صنعت صورت پذیرد. دستورالعمل حاضر با توجه به لزوم تغییر فضای معاملات در صنعت برق و با لحاظ محدودیت‌های مزبور تدوین شده است.

۱ - اهداف
- اصلاح نحوه ایفای نقش دولت از واسط مبادلات بین تولید کنندگان و مصرف کنندگان برق به سیاستگذار و تنظیم گر
- بهره‌گیری حداکثری از مزایای بورس انرژی در تخصیص منابع در صنعت برق از جمله؛
- ارتقای امنیت و قابلیت اطمینان تامین برق با بهره گیری از ساز و کار بورس در انتقال سریع و کارای اطلاعات عرضه و تقاضا به منظور رفع سریع و کارای کمبودهای بالفعل و بالقوه
- کاهش ریسک ها و هزینه های معاملاتی بین تولید کنندگان و مصرف کنندگان

۲ - محدوده اجرا
این دستورالعمل برای:
- شرکت مادر‌تخصصی مدیریت تولید، انتقال و توزیع نیروی برق ایران (توانیر)
- شرکت مادر‌تخصصی تولید نیروی برق حرارتی
- شرکت مدیریت شبکه برق ایران
- سازمان انرژی های تجدید پذیر و بهره وری انرژی برق (ساتبا)
- هیات تنظیم بازار برق ایران
- شرکت های برق منطقه ای
- شرکت های توزیع نیروی برق
- شرکت های خرده فروشی
- شرکت های تولید نیروی برق
- مشترکین و متقاضیان برق یا نمایندگان آنها لازم الاجراست.

۳- مسئولیت ها
مسئولیت اجرای این دستورالعمل بر عهده بالاترین مقام اجرایی شرکت های مشمول است و مسئولیت نظارت بر حسن اجرای آن بر عهده معاون برق و انرژی وزارت نیرو می‌باشد.

۴- تعاریف

۴ - ۱ - خریداران برق: اشخاص مجاز (مشترکین برق، شرکت های برق منطقه ای، شرکت های توزیع نیروی برق و شرکتهای خرده ‎‌فروشی) که انرژی الکتریکی را با هدف مصرف نهایی و یا با هدف تامین برق مشترکین طرف قرارداد، از بورس انرژی خرید می نمایند.

۴ - ۲ - عرضه کنندگان برق: اشخاصی که با اخذ مجوزهای قانونی، مجاز به عرضه برق از طریق بازار عمده فروشی یا بورس انرژی هستند. از این حیث کلیه نیروگاه ها اعم از حرارتی و تولید پراکنده و تجدید پذیر متصل به شبکه (دولتی و خصوصی) جزء عرضه کنندگان برق هستند.

۴ - ۳ - متوسط نرخ بازار: عبارت است از حاصل تقسیم کل پرداختی به نیروگاههای حرارتی فعال در بازار در یک سال گذشته، بر کل انرژی فروخته شده آن ها در نقطه مرجع شبکه به بازار که توسط شرکت مدیریت شبکه در ابتدای هر سال اعلام می‌شود.

۴ - ۴ - دوره: منظور دوره معاملاتی است که طول آن از تاریخ گشایش نماد معاملاتی تا تاریخ بسته شدن نماد برای انجام عملیات تحویل برق می‌باشد.

۴ - ۵ - تعریف سایر واژه ها مطابق آخرین ابلاغیه های وزارت نیرو و یا هیات تنظیم بازار برق خواهد بود.

۵- شیوه مبادله و تامین برق و تسویه معاملات
از زمان ابلاغ این دستورالعمل، مبادلات تجاری "عرضه کنندگان برق" و "خریداران برق"، با محوریت بورس انرژی و وفق مقررات ناظر به معاملات برق در بورس انرژی و با رعایت چارچوب تعیین شده در این دستورالعمل صورت خواهد گرفت. برای این منظور معاملات برق از طریق دو تابلو در بورس انرژی صورت خواهد گرفت.

۵ - ۱ - تابلوی اول

۵ - ۱ - ۱ - کلیه "عرضه کنندگان برق" بایستی در سقف اعلام شده توسط شرکت مدیریت شبکه، انرژی الکتریکی تولیدی خود را در تابلوی اول عرضه کنند.

۵ - ۱ - ۲ - کلیه مشترکین بالای یک مگاوات، شرکت های برق منطقه ای، شرکت های توزیع نیروی برق و شرکتهای خرده فروشی بایستی برق مورد نیاز خود را در سقفی که توسط شرکت مدیریت شبکه برق به بورس انرژی اعلام می‌شود، در تابلوی اول خریداری نمایند.

تبصره ۱: رویه تعیین سقف مجاز ظرف مدت یک ماه پس از ابلاغ این دستورالعمل توسط معاونت برق و انرژی وزارت نیرو تهیه و ابلاغ می‌شود.

تبصره ۲: در صورتی که بنا به ملاحظات فنی در زمان نزدیک به دوره تحویل (حداکثر ۵ روز کاری قبل از تحویل) سقف مجاز افزایش یابد، شرکت مدیریت شبکه مکلف است اطلاعات مربوط به سقف جدید را به بورس انرژی جهت اعمال اعلام نماید.

تبصره ۳: بورس انرژی با دریافت سقف جدید از شرکت مدیریت شبکه مکلف است شرایط لازم به منظور اصلاح خرید "خریداران برق"، متناسب با سقف جدید را فراهم آورده و در صورت لزوم جلسه معاملاتی در این خصوص برگزار نماید.

تبصره ۴: رویه ساز و کار تامین مالی (نقدینگی) شرکت های توزیع ظرف مدت یک ماه پس از ابلاغ این دستورالعمل توسط شرکت توانیر تهیه و ابلاغ می‌شود.

۵ - ۱ - ۴ - عرضه و تقاضای برق در بورس انرژی برای ۲۴ ساعت شبانه روز صورت خواهد گرفت.

تبصره -تا زمان راه اندازی ساز و کار ساعتی معاملات و زیرساخت های ثبت ساعتی، عرضه و تقاضای برق در سه نماد پرباری، کم باری و میان باری هر روز انجام می‌شود.

۵ - ۱ - ۵ - صورتحساب "خریداران برق"، به ازای مصرف مازاد بر مقدار خریداری شده در تابلو اول و قراردادهای دو جانبه، با شرط رعایت سقف مجاز اعلام شده توسط شرکت مدیریت شبکه، با ضریب ۱/۲ از حداکثر قیمت پذیرفته شده نیروگاه ها در بازار برق در آن ساعت صادر خواهد شد. ضریب فوق به تشخیص هیات تنظیم قابل تغییر هست.

۵ - ۱ - ۶ - در صورتی که "خریداران برق" در تابلو اول اقدام به خرید برق بر اساس شرایط اعلامی شرکت مدیریت شبکه (رعایت سقف اعلامی) نمایند و در زمان تحویل بنا به ملاحظات فنی و. ... برق آنها قطع شود، شرکت توانیر موظف است از طریق شرکت های برق منطقه ای/شرکت های توزیع، به ازای میزان برق تحویل نشده، ۱/۳ متوسط قیمت نماد مورد معامله در تابلو اول در آن "دوره" را به منظور جبران خسارت وارده به "خریداران برق" در صورتحساب آنها منظور کند. ضریب فوق به تشخیص هیات تنظیم قابل تغییر هست.

تبصره- رویه پرداخت خسارت توسط شرکت توانیر ظرف مدت یک ماه پس از ابلاغ این دستورالعمل تهیه و ابلاغ می‌شود.

۵ - ۱ - ۷ - در صورتی که "عرضه کننده برق" در زمان تحویل به علت شرایط فنی یا سایر شرایط پیش آمده امکان تحویل برق به مالک شبکه را نداشته باشد، به منظور جبران خسارت، مطابق رویه های جاری اقدام خواهد شد.

۵ - ۲ - تابلوی دوم: برق سبز

۵ - ۲ - ۱ - نیروگاه های تجدید پذیر مجاز می‌باشند برق خود را در تابلوی برق سبز عرضه نمایند. شرایط و ضوابط موضوع این بند مطابق دستورالعملی خواهد بود که توسط سازمان انرژی های تجدید پذیر و بهره وری انرژی برق (ساتبا) تهیه و ابلاغ می‌شود.

۵ - ۲ - ۲ - در راستای اجرای ماده (۱۶) قانون جهش تولید دانش بنیان، صنایع با قدرت مصرف بیشتر از یک مگاوات مجازند برق مورد نیاز خود را از طریق تابلوی برق سبز به صورت تبادل فیزیکی یا خرید گواهی تولید برق تجدید پذیر تامین نمایند.

تبصره ۱: ساتبا (به عنوان ناشر گواهی تولید برق تجدید پذیر) موظف است پس از اخذ مجوزهای قانونی مورد نیاز، مطابق تبصره (۵) ماده (۴) آیین‌نامه اجرایی ماده (۱۶) قانون جهش تولید دانش بنیان، نسبت به تهیه و ابلاغ دستورالعمل مربوطه، اقدام نماید.

تبصره ۲: سقف انتشار سالانه گواهی های تولید برق تجدید پذیر، در ابتدای هر سال توسط ساتبا با هماهنگی شرکت مدیریت شبکه تعیین و اعلام می‌شود.

تبصره ۳: شرکت توانیر مکلف به اعمال گواهی های تولید برق تجدید پذیر در قبوض "خریداران برق"، طبق مشخصات اعلامی به دارندگان گواهی ها می‌باشد. بر این اساس شرکت توانیر متعهد می‌گردد و تضمین می‌نماید که شرکت های مالک/ بهره بردار شبکه به میزان گواهی های ارائه شده توسط مصرف کنندگان موظف به تحویل برق به دارندگان این گواهی ها باشند و یا از میزان تعهدات صنایع موضوع ماده (۱۶) قانون جهش تولید دانش بنیان، دستگاه های اجرایی و سایر مشترکینی که موظف به تامین بخشی از برق خود از طریق انرژی های تجدید پذیر هستند، کسر نمایند.

۵ - ۲ - ۳ - در اجرای مصوبه شماره ۷۸۲۵۰/ت ۵۱۹۰۴ ه- مورخ ۱۳۹۵/۰۶/۳۱ هیات محترم وزیران، دستگاه های اجرایی و سایر مشترکین که موظف به تامین بخشی از برق خود از طریق انرژی های تجدید پذیر هستند، مجاز می‌باشند برق مصرفی مشمول خود را از طریق تابلوی برق سبز به صورت فیزیکی یا گواهی تولید برق تجدید پذیر خریداری نمایند. شرکت توانیر موظف است چنانچه مشترکین مشمول نسبت به خرید برق تجدید پذیر تکلیفی اقدام ننمایند، بهای برق آنها را به نرخ حداکثر قیمت نماد معامله تابلو برق سبز یا متوسط نرخ خرید برق از نیروگاههای تجدید پذیر هر کدام که بیشتر باشد، در آن "دوره" در صورتحساب ایشان اعمال نماید. ما به التفاوت درآمد حاصل از تعرفه اعمال شده مذکور با تعرفه ابلاغی وزارت نیرو برای مشترک مورد نظر، از طریق واریز به حساب درآمدهای اختصاصی ساتبا توسط شرکت توانیر، به موضوع بند (۵ - ۲ - ۶) اختصاص می یابد.

۵- ۲ - ۴ - شرکت های تولید رمزارز مجازند برق خود را از طریق تابلوی برق سبز خریداری نمایند.

۵ - ۲ - ۵ - چنانچه برق خریداری شده در تابلوی برق سبز به دلیل محدودیت های شبکه برق به آنان قابل تحویل نباشد، شرکت توانیر موظف است از طریق شرکت برق منطقه ای/ شرکت توزیع، به میزان برق تحویل نشده، ۱/۴ متوسط قیمت نماد مورد معامله در تابلو سبز در آن "دوره" را به منظور جبران خسارت وارده به "خریداران برق" در صورتحساب آنها منظور نماید. ضریب فوق به تشخیص هیات تنظیم قابل تغییر هست.

۵ - ۲ - ۶ - نیروگاه های تجدید پذیر موضوع بند (۱ -۲ - ۵) که دارنده گواهی های تولید برق تجدید پذیر می‌باشند، می‌توانند تا قبل از اتمام اعتبار "دوره" و در صورت عرضه و عدم فروش نسبت به اعاده این گواهی ها به ساتبا اقدام نمایند. ساتبا مکلف است مبلغی معادل ۷۰ % متوسط قیمت نماد مورد معامله تابلو برق سبز در دوره تولید را به ایشان پرداخت نماید. جزئیات و نحوه اجرای این بند در دستورالعمل موضوع بند(۵ -۲ - ۱) تعیین می‌گردد.

۵ - ۲ - ۷ - در صورت عدم فروش برق عرضه شده به صورت فیزیکی توسط نیروگاه های تجدید پذیر موضوع بند (۵ - ۲ - ۱) ساتبا مکلف است مبلغی معادل ۷۰ % متوسط قیمت نماد مورد معامله تابلو برق سبز در دوره تولید را، حسب درخواست به ایشان پرداخت نماید.

۵ -۲ - ۸ - شرکت مدیریت شبکه موظف است امکان عرضه برق توسط ساتبا را در تابلوی برق سبز در قالب نیروگاه مجازی فراهم آورد.

۵ - ۳- مقررات مدیریت مصرف

۵ - ۳ - ۱ - شرکت توانیر و شرکت مدیریت شبکه موظف هستند تامین برق "خریداران برق" را به میزانی که از طریق بورس انرژی خریداری کرده اند، تضمین کنند به نحوی که مشمول اعمال برنامه های مدیریت مصرف نشوند.

۵ - ۳ - ۲- شرکت توانیر و شرکت مدیریت شبکه موظف هستند تدابیر لازم (از جمله کنترل پذیری و قطع پذیری) جهت ممانعت از مصارف مازاد بر سرجمع سقف مجاز و برق خریداری شده از تابلوی سبز را فراهم نمایند. با این حال، چنانچه خریداری، مازاد بر مجموع سقف تعیین شده و برق خریداری شده تابلو سبز، از شبکه، برداشت (مصرف) نماید، بهای برق به ازای مصرف مازاد، با ضریب ۳/۱ حداکثر نرخ تابلوی سبز آن "دوره" در صورتحساب اعمال خواهد شد. ضریب فوق به تشخیص هیات تنظیم قابل تغییر هست.

۵ - ۴ - مقررات هزینه ترانزیت

۵ - ۴ - ۱ - از "خریداران برق" علاوه بر هزینه ترانزیت برق (مطابق رویه های جاری)، هزینه های مربوط به آبونمان، تجاوز از قدرت (حسب مورد)، بهای انرژی راکتیو(حسب مورد)، عوارض برق و مالیات بر ارزش افزوده و عوارض دریافت می‌شود. مالک شبکه متعهد است با دریافت هزینه ترانزیت، برق خریداری شده در بورس انرژی را بر اساس مقررات جاری در محل مصرف تحویل نماید.

۵ - ۵ - مقررات تعرفه های تنظیمی

۵ - ۵ - ۱ - از تمامی "خریداران برق" که تعرفه هر کیلووات ساعت برق مصرفی آنها بیشتر از "متوسط نرخ بازار" می‌باشد، مبلغی معادل ما به التفاوت تعرفه ابلاغی با "متوسط نرخ بازار" تحت عنوان «ما به التفاوت اجرای مقررات» به ازای هر کیلووات ساعت برق معامله شده در تابلو اول، دریافت و به حساب شرکت توانیر نزد بورس انرژی واریز می‌شود. رویه تعیین مبلغ «ما به التفاوت اجرای مقررات» و نحوه تسویه آن با هر یک از "خریداران برق" توسط معاونت برنامه ریزی و اقتصادی وزارت نیرو با همکاری معاونت برق و انرژی و شرکت توانیر حداکثر یک ماه پس از ابلاغ این دستورالعمل تهیه و ابلاغ خواهد شد.

۵ - ۵ - ۲ - نیروگاه دارای قرارداد خرید تضمینی برق مجاز به عرضه برق خود در بورس انرژی خواهد بود. در این صورت به ازای هر کیلووات ساعت برق معامله شده در بورس انرژی توسط این نیروگاهها، علاوه بر دریافت قیمت نماد معامله شده در تابلوی اول، مبلغی به عنوان مابه التفاوت نرخ قرارداد خرید تضمینی برای مدت زمان باقیمانده قرارداد، به نیروگاه پرداخت می‌شود.

۵ - ۵ - ۳ - کلیه سرمایه گذاران جدید نیروگاهی، مجازند برق خود را در بورس انرژی عرضه نمایند. در این صورت به ازای هر کیلووات ساعت برق معامله شده در بورس انرژی توسط این نیروگاهها، علاوه بر قیمت نماد معامله شده در تابلوی اول، مبلغی به عنوان جبران هزینه های سرمایه ای برای مدت زمان معلوم به آنها پرداخت می‌شود.

تبصره: رویه تعیین نرخ و مدت زمان پرداخت آن موضوع بند‌‎های(۲ - ۵ - ۵) و (۵ - ۵ - ۳)، حداکثر دو ماه پس از ابلاغ این دستورالعمل، توسط شرکت توانیر و شرکت برق حرارتی تدوین و به تصویب هیات تنظیم بازار برق می‌رسد.

۵ - ۵ - ۴ - با توجه به اثرات اتصال مولدهای تولید پراکنده به شبکه برق، به ازای هر کیلووات ساعت برق معامله شده در بورس انرژی توسط این مولدها، علاوه بر قیمت نماد معامله شده در تابلوی اول، مبلغی بابت تاثیر مولدهای تولید پراکنده بر هزینه های اجتناب شده سرمایه گذاری شبکه برق، از حساب شرکت توانیر در بورس انرژی به آنها پرداخت می‌شود. رویه تعیین نرخ مذکور حداکثر یک ماه پس از ابلاغ این دستورالعمل توسط شرکت توانیر تدوین و به تصویب هیات تنظیم بازار برق می‌رسد.

۵ - ۵ - ۵ - معاونت برنامه ریزی و اقتصادی وزارت نیرو با همکاری معاونت برق و انرژی و شرکت توانیر موظف است حداکثر یک ماه پس از ابلاغ این دستورالعمل، رویه مربوط به نحوه و میزان تخصیص حساب شرکت توانیر در بورس انرژی موضوع مبالغ تعیین شده در (۲ - ۵ - ۵) و (۳ -۵ - ۵) و (۵ - ۵ - ۴) را تدوین و ابلاغ نماید.

۵ - ۵ - ۶ - بورس انرژی ایران بایستی زیرساخت های لازم به منظور دریافت و واریز مبالغ ثابت مربوط به برق خریداری شده توسط "خریداران برق" (از جمله نرخ های ثابت اشاره شده و. ..) به حساب اعلامی شرکت توانیر نزد بورس انرژی را فراهم نماید. همچنین زیر ساخت های لازم مربوط به پرداخت به "عرضه کنندگان برق" از حساب مذکور مطابق رویه اشاره شده در بند (۵ -۵ - ۵) را ایجاد نماید.

۶- سایر مقررات و بازنگری

۶ - ۱ - معاونت برنامه ریزی و اقتصادی وزارت نیرو با همکاری معاونت برق و انرژی موظف است ظرف مدت شش ماه پس از تصویب این دستورالعمل ساز و کارهای لازم را جهت ایجاد استقلال مالی در شرکت های توزیع نیروی برق تدوین و به شرکت توانیر جهت اجرا ابلاغ کند.

۶ - ۲ - سایر مقررات تکمیلی و رویه های اجرایی مورد نیاز، حداکثر یک ماه پس از تصویب این دستورالعمل با همکاری معاونت برنامه ریزی و اقتصادی، معاونت برق و انرژی وزارت نیرو، ساتبا، شرکت توانیر، شرکت مدیریت شبکه و بورس انرژی تهیه و ابلاغ خواهند شد.

۶ - ۳ - بازنگری این دستورالعمل بنا به پیشنهاد مشترک معاونت برنامه ریزی و اقتصادی و معاونت برق و انرژی وزارت نیرو صورت خواهد گرفت.

۷- کنترل سند

۱ - صدور سند

۲ - دریافت سند و کنترل‌های لازم

۳ - بهره برداری

۴ - ابطال سند

۸ - گردآورندگان سند