مطالبه خسارت مدت سپری شده از زمان وقوع عقد تا زمان ابطال آن

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۸۶/۱۲/۰۹
برگزار شده توسط: استان قم/ شهر قم

موضوع

مطالبه خسارت مدت سپری شده از زمان وقوع عقد تا زمان ابطال آن

پرسش

اگر معامله ای به هر دلیل باطل شود و از زمان وقوع عقد تا زمان ابطال مدت زمانی فاصله بیفتد آیا صرفا ثمن پرداخت شده قابل مطالبه است یا باید از خریدار جبران خسارت شود؟ در صورت اخیر نحوه جبران خسارت چگونه است؟

نظر هیئت عالی

در صورت مستحق للغیر برآمدن کل یا بعض از مبیع بایع باید ثمن مبیع را مسترد دارد و در صورت جهل مشتری به وجود فساد بایع باید از عهده غرامات وارده به مشتری نیز برآید.

نظر اکثریت

برهم خوردن معامله به مشتری حق می دهد که برای دریافت آنچه به عنوان ثمن به بایع داده است به او رجوع کند اعم از این که ثمن عین باشد یا وجه رایج. ماهیت پول ارزش اسمی آن است. بنابراین اگر مشتری در مقام تادیه ثمن وجه رایج را به بایع داده باشد فقط مستحق دریافت همان مبلغ است مگر این که قانون خاصی مانند مهر به نرخ روز وضع و مدیون را مکلف کند دین را متناسب با ارزش قدرت خرید آن بپردازد.

نظر اقلیت

مسیولیت بایع در استرداد ثمنی که معامله آن به لحاظ مستحق للغیر درآمدن یا به هر دلیل دیگری باطل شده است تابع قواعد کلی راجع به ماهیت پول است. ماده ۳۰۷ قانون مدنی موجبات ضمان قهری را احصا کرده است و ماده ۳۲۵ به مشتری حق داده که برای ثمن و خسارات به بایع رجوع کند. وقوع خسارت تشخیص عرفی دارد. بنابراین اگر عرفا گفته شود که در اثر بطلان معامله مشتری متضرر شده است او می تواند خسارت آن را یعنی ارزش مالیت چیزی را که در زمان بطلان از ملکیت او خارج شده از طرف قرارداد مطالبه کند زیرا قوام ماهیت پول به قدرت خرید آن است و با کاهش آن قسمتی از ماهیت پول هم از بین می رود و پرداخت ارزش اسمی ثمن موجب خسارت مشتری است و از لحاظ فقهی باید خسارت وارده به او جبران شود.