نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۲/۷۷۶ مورخ ۱۴۰۲/۱۱/۱۶
تاریخ نظریه: ۱۴۰۲/۱۱/۱۶
شماره نظریه: ۷/۱۴۰۲/۷۷۶
شماره پرونده: ۱۴۰۲-۱۸۶/۱-۷۷۶ک
استعلام:
در پروندهای، متهم بابت قتل عمدی و جنایت بر میت به قصاص و پرداخت دیه محکوم شده است و در مرحله اجرای حکم، شکات رضایت خود را نسبت به متهم اعلام نموده و سپس با تعیین مجازات از سوی دادگاه، مجازات جنبه عمومی حبس مستهلک شده است. با عنایت به مفاد ماده ۷۲۲ قانون مجازات اسلامی و تبصره یک آن که مقرر داشته: «دیه جنایت بر میت متعلق به خود میت است که در صورت مدیون بودن وی و عدم کفایت ترکه، صرف پرداخت بدهی او میگردد و در غیر این صورت برای او در امور خیر صرف میشود»: الف- ذینفع و محکومله این دیه چه افرادی میباشند؟ به عبارتی آیا این دیه باید طبق قانون ارث به ورثه پرداخت شود و حکم مقرر در ذیل تبصره (محل مصرف) صرفاً در مقام بیان حکم شرعی شیوه مصرف آن از سوی وراث میباشد یا اینکه ذیل تبصره در مقام بیان حکم و تکلیف قانونی در موضوع بوده و این دیه باید در اختیار حاکم شرع قرار گیرد؟ب- در فرض رضایت شکات بالاطلاق (هم بابت قتل و هم دیه) فرآیند صحیح اجرای حکم در چه قالبی خواهد بود؟ (قرار موقوفی اجرا یا عدم ذیسمت بودن وراث و ادامه اجرای حکم و در صورت شق دوم به چه شکل؟ ج- وضعیت تامین کیفری در مرحله تفهیم اتهام و اجرای حکم و همچنین اعمال ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی در این خصوص به چه شکل میباشد؟د- در فرض اعلام رضایت شکات در مرحله تعقیب و تحقیق در خصوص دیه، تکلیف دادسرا چه خواهد بود؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
الف- طبق تبصره ماده ۷۲۲ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، دیه جنایت بر میت به ارث نمیرسد؛ بلکه متعلق به خود میت است که در صورت مدیون بودن وی و عدم کفایت ترکه، صرف پرداخت بدهی او میشود و در غیر اینصورت برای او در امور خیر صرف میشود؛ بنابراین دیه جنایت بر میت به ورثه پرداخت نمیشود و باید به ترتیب مقرر در تبصره مذکور صرف گردد. در واقع دیه مذکور در حکم اموال بلاوارث است که با عنایت به بخشنامه شماره ۱۰۰/۱۵۶۵۸/۹۰۰۰ مورخ ۱۳۹۲/۰۳/۲۷ ریاست محترم قوه قضاییه باید تحویل ستاد اجرای فرمان حضرت امام (ره) شود و تشخیص نحوه هزینه و صرف آن در امور خیریه با ستاد مذکور است.ب- در صورت اعلام رضایت اولیای دم نسبت به قصاص در مرحله اجرای حکم، قصاص ساقط و مجازات تعزیری موضوع ماده ۶۱۲ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۵ در خصوص محکوم، توسط دادگاه تعیین و اجرا میشود؛ لکن رضایت آنها در خصوص جنایت بر میت تاثیری ندارد؛ زیرا در این خصوص اولیای دم (که همان ورثه مقتولند) فاقد سمت میباشند و قاضی اجرای احکام بدون توجه به گذشت وراث، نسبت به اجرای حکم اقدام میکند.ج- تفهیم اتهام و اخذ تامین کیفری در خصوص متهم به ارتکاب جنایت بر میت، تفاوتی با سایر جرایم ندارد و در این خصوص مطابق عمومات مقرر در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ باید عمل شود و طبق ماده ۷۲۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۷۵ دیه جنایت بر میت حال است؛ لذا در صورت دستگیری و امتناع وی از پرداخت و عدم دسترسی به اموال وی به درخواست دادستان در اجرای ماده ۳۵۶ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، چون ولی مجنیعلیه (میت) مقام رهبری است و با موافقت دادگاه مبنی بر اعمال ماده ۳ قانون نحوه اجرای محکومیتهای مالی مصوب ۱۳۹۴، محکومعلیه تا پرداخت محکومبه یا صدور حکم اعسار یا تقسیط بازداشت میشود.د- همانطور که در بند یک نیز بیان شد، با لحاظ تبصره ماده ۷۲۲ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، در خصوص دیه جنایت بر میت، ورثه فاقد سمت میباشند و رضایت آنها در مرحله تعقیب و تحقیق تاثیری در قضیه ندارد و دادسرا با انجام تحقیقات مقدماتی و در صورت لزوم صدور کیفرخواست پرونده را به دادگاه کیفری ارسال میکند.