نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۲/۱۰۷۷ مورخ ۱۴۰۴/۰۶/۱۱

چنانچه شخصی عادی یا کارمند دولت در راستای وظایف خود، گواهینامه رانندگی جعلی بسازد؛ از آن‌جا که در ذیل گواهینامه، امضای رئیس پلیس راه کشور از حیث مقام رسمی ایشان نیز جعل می‌شود و یا این‌که سند رسمی‌ای که حاوی اطلاعاتی است را جعل و امضای کارمند دولت ار از حیث مقام رسمی او نیز در ذیل آن جعل ‌کند، آیا رفتار رخ داده از مصادیق مواد ۵۳۲ و ۵۳۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵ می‌باشد و یا این‌که از مصادیق بند یک ماده ۵۲۵ این قانون است و یا این‌که تعدد بزه است؛ بدین توضیح که، متون نوشته شده و جعل کارت با محتویات آن از مصادیق مواد ۵۳۲ و ۵۳۳ قانون مذکور می‌باشد و امضای درج شده ذیل آن، از مصادیق ماده ۵۲۵ آن قانون؟ به طور کلی، جعل امضای کارمند و مسؤولین دولتی از حیث مقام رسمی آنان چه زمانی محقق می‌شود؟ توضیح آنکه، صرف جعل یک امضای خالی اساساً قابلیت ضرر رساندن ندارد و جعل امضا زمانی چنین قابلیتی را دارا می‌شود که ذیل یک نامه یا نوشته یا گزارشی باشد. حال چنانچه از مصادیق ماده ۵۲۵ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات مصوب ۱۳۷۵) باشد، اولاً، آیا آن متون نوشته شده یا محتویات جعل شده، جعل سند رسمی تلقی می‌شود و جعل امضای ذیل آن، جعلی دیگر؟ توضیح آنکه، چنانچه کل متن نوشته شده و امضا را یک جعل بدانیم، مصادیق مواد ۵۳۲ و ۵۳۳ قانون یادشده ضیق می‌شود و فقط شامل مواردی می‌شود که جعل صورت گرفته مربوط به امضای کارمند و مسؤول دولتی از حیث مقام رسمی او نباشد؛ یعنی در حقیقت ماده ۵۲۵ مذکور مخصص مواد ۵۳۲ و ۵۳۳ آن قانون می‌شود؛ بر این اساس، در صورتی که جعل امضای کارمند یا مسؤول دولتی از حیث مقام رسمی او صورت بگیرد، صرفاً مشمول ماده ۵۲۵ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵ می‌شود. خواهشمند است در این خصوص اعلام نظر فرمایید.

در مواردی که جاعل در مقام جعل اسنادی مانند گذرنامه، گواهینامه، شناسنامه، مدرک تحصیلی و مانند آن امضای مقام مجاز صادر کننده آن سند را نیز ذیل سند مجعول جعل می‌کند، موضوع از شمول بند یک ماده ۵۲۵ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵ خروج موضوعی دارد؛ زیرا در این موارد، قصد واقعی جاعل، جعل همان سند است و نه جعل امضای مقام ذی‌صلاحی که سند با امضای او سندیت می‌یابد؛ اما در مواردی که امضا، موضوعیت دارد؛ همانند معرفی‌نامه و مکاتبات رسمی اداری، موضوع مشمول بند یک ماده ۵۲۵ یادشده است.