نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۳/۱۰۷۰ مورخ ۱۴۰۴/۰۴/۳۰

مطابق قسمت اخیر بند «ث» ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی در مقام اجرای مجازات اشد، ... آزادی مشروط، تعلیق اجرای مجازات و عفو در حکم اجرا است.» حال در محاسبه شرط اجرای یک سوم مجازات، جهت استفاده از مزایای آزادی مشروط و تعلیق،‌ آیا مدت زمان مشمول عفو نیز می‌بایست مد نظر قرار گیرد؟ برای مثال چنانچه شخصی به تحمل ۹ سال حبس تعزیری محکوم شده و سه سال آن مشمول عفو شده است، آیا در حال حاضر می‌تواند از مزایای آزادی مشروط یا تعلیق استفاده کند و به عبارتی شمول عفو به معنای اجرای مجازات می‌باشد؟

عبارت‌های «... پس از تحمل یک سوم مجازات ...» و «... پس از تحمل نصف و در سایر موارد پس از تحمل یک سوم مدت مجازات ...» که به ترتیب در مواد ۴۶ و ۵۸ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ به کار رفته است، دلالت بر آن دارد که محکوم به حبس باید به میزان مذکور در این مواد (حسب مورد) از محکومیت حبس خود را سپری نماید (گذرانده باشد) که بتواند تقاضای تعلیق اجرای مجازات یا صدور حکم آزادی مشروط را در صورت دارا بودن سایر شرایط مقرر در قانون، بنماید و پیش از تحمل این مدت از محکومیت خود امکان تقاضا و صدور حکم به قرار تعلیق اجرای مجازات یا صدور حکم به آزادی مشروط وجود ندارد و از عبارت قسمت اخیر بند «ث» ماده ۱۳۴ اصلاحی ۱۳۹۹ مبنی بر اینکه «... آزادی مشروط و تعلیق اجرای مجازات و عفو در حکم اجرا است» صرف نظر از اینکه این بند در خصوص «تعدد جرایم تعزیری و تشخیص مجازات اشد قابل اجرا» مقرر شده است، نمی‌توان استنباط نمود که مقنن، عبارت «در حکم اجرا است» را معادل عبارت «تحمل مجازات» تلقی کرده است؛ ضمناً بند «الف» ماده ۵۸ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ که خود یکی از شرایط لازم برای صدور حکم آزادی مشروط است بیان می‌دارد محکوم در مدت «اجرای مجازات» همواره از خود حسن اخلاق و رفتار نشان دهد و صراحتاً به «اجرای مجازات» اشاره کرده است و این امر، مؤید این نظر می‌باشد؛ لذا در فرض سؤال نیز تقاضای صدور حکم آزادی مشروط و یا تعلیق اجرای مجازات توسط محکوم به حبس و صدور حکم به آزادی مشروط یا قرار تعلیق اجرای مجازات منوط به تحمل (گذراندن) یک سوم مجازات تعلیق یافته پس از عفو و احراز سایر شرایط مقرر در قانون است.