نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۴/۳۳۸ مورخ ۱۴۰۴/۰۸/۱۲

به موجب ذیل ماده ۳۰۳ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، چنانچه فردی با اعتقاد به مهدورالدم بودن دیگری مبادرت به قتل وی نماید و در نهایت مهدورالدم بودن مقتول به اثبات نرسد، مرتکب به پرداخت دیه و نیز مجازات حبس مقرر در ماده ۶۱۲ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵ محکوم می‌شود؛ خواهشمند است در این خصوص اعلام فرمایید آیا این مقرره صرفاً شامل جنایات عمدی با سبق تصمیم (بند «الف» ماده ۲۹۰ قانون مجازات اسلامی) می‌شود و یا آنکه در خصوص جنایات مشمول بند «ب» ماده یادشده (ارتکاب فعل نوعاً کشنده) نیز قابل اعمال است؟ به عنوان مثال، فرد (الف) اطلاع پیدا می‌کند که فرد (ب) (از اقارب سببی) مدتی پیش اقدام به تجاوز به همسرش (همسر شخص الف) نموده است. (الف) پس از اطلاع از این قضیه و با این اعتقاد که (ب) مهدورالدم است، در صدد انتقام از وی برآمده است. در نهایت بنا به جهاتی از قتل (ب) منصرف شده و صرفاً قصد تأدیب وی را داشته است؛ بر این اساس، وی را به جای خلوتی کشانده و پس از مطرح کردن موضوع، با سنگ ضربه‌ای بر سر او وارد می‌کند که در اثر همان ضربه، نامبرده به قتل می‌رسد. در مثال حاضر، فرد (الف) با اعتقاد به مهدورالدم بودن فرد (ب) و بدون داشتن قصد قتل، مرتکب جنایت عمدی شده است و در نهایت از آنجا که فعل ارتکابی نوعاً کشنده بوده است، رفتار ارتکابی مشمول تعریف قتل عمدی می‌شود؛ چنانچه اثبات شود فرد (الف) با اعتقاد به مهدورالدم بودن مقتول، مرتکب این جنایت شده است؛ اما در نهایت مهدورالدم بودن مقتول در دادگاه به اثبات نرسد، آیا موضوع مشمول قسمت ذیل ماده ۳۰۳ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ می‌شود؟

حکم موضوع قسمت اخیر ماده ۳۰۳ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ (ناظر بر صدور حکم به پرداخت دیه و تعزیر) با عنایت به اطلاق واژه «جنایت» مذکور در این ماده، شامل بند «ب» ماده ۲۹۰ قانون یادشده می‌شود که از مصادیق جنایت عمدی مقرر در این ماده است و در فرض سؤال، وجود یا فقدان سبق تصمیم که از تقسیمات قتل عمدی از نظر رکن روانی است، مؤثر در مقام نیست؛ ‌شایسته ذکر است تشخیص مصداق و امور موضوعی مربوط به پرونده، با مرجع قضایی مربوط است.