نظریه مشورتی شماره ۷/۱۴۰۵/۱۴۴ مورخ ۱۴۰۵/۰۵/۲۴

شماره نظریه : ۷/۱۴۰۵/۱۴۴

شماره پرونده : ۱۴۰۵-۳/۱-۱۴۴ح

تاریخ نظریه : ۱۴۰۵/۰۵/۲۴

استعلام :

محکومیت محکوم‌علیه با پذیرش اعسار به کیفیت تقسیط در واحد اجرای احکام مدنی در حال اجراست اگر محکوم‌علیه در پرداخت اقساط سررسید شده کوتاهی نماید آیا اجرای احکام مدنی به طور خودکار هر قسط عقب افتاده را به همراه خسارت تأخیر تأدیه آن وصول خواهد کرد یا خسارت تأخیر تأدیه اقساط عقب افتاده محاسبه و به تعداد اقساط افزوده خواهد شد؟ آیا تعلق خسارت تأخیر تأدیه به اقساط عقب افتاده محاسبه و به تعداد اقساط افزوده خواهد شد؟ آیا تعلق خسارت تأخیر تأدیه به اقساط عقب افتاده مستلزم وجود محکومیت محکوم‌علیه به پرداخت خسارت تأخیر تأدیه نسبت به اصل بدهی در اجراییه اولیه است؟ یا اگر خسارت تأخیر تأدیه در اجراییه اولیه از محکومیت‌های محکوم‌علیه نباشد اقساط عقب افتاده هم فاقد خسارت تأخیر تأدیه خواهد بود؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه :

اولاً، در موارد مطالبه طلب و نیز خسارت تأخیر تأدیه وفق ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹، مرجع قضایی در رأی خود دو مبلغ را تعیین نمی‌کند؛ بلکه حکم به پرداخت اصل طلب به همراه خسارت تأخیر تأدیه آن که باید طبق ضابطه مندرج در این ماده در زمان اجرا محاسبه و وصول شود، صادر می‌کند؛ بنابراین، در فرضی که محکوم‌علیه بخشی از محکوم‌به را پرداخت کرده است، مکلف به پرداخت باقیمانده محکوم‌به بر اساس شاخص تورم اعلامی از سوی بانک مرکزی خواهد بود؛ یعنی خسارت تأخیر تأدیه موضوع ماده ۵۲۲ یادشده که به منظور جبران کاهش ارزش پول مقرر شده است، به آن بخش از محکوم‌به که پرداخت نشده است، نیز تعلق می گیرد و این فرض منصرف از مبحث خسارت مرکب است. بنا به مراتب پیش‌گفته، در فرض سؤال با لحاظ اصل محکوم‌به و خسارت تأخیر تأدیه در زمان هر یک از پرداخت‌ها و بر مبنای مبلغ پرداختی در هر مرحله، کسری از اصل محکوم‌به و خسارت متعلقه، محاسبه و از میزان محکوم‌به کسر می‌شود. ثانیاً، در فرض معوق شدن اقساط و پرداخت مبالغی از سوی محکوم‌علیه،‌ از محل مبالغ پرداختی ابتدا پیش‌قسط و اقساط معوق گذشته به ترتیب محاسبه می‌شود و باقی‌مانده در ذمه محکوم‌علیه باقی می‌ماند و مطابق رأی وحدت رویه شماره ۸۲۴ مورخ ۱/۶/۱۴۰۱ هیأت عمومی دیوان عالی کشور، در فرض تأخیر در پرداخت پیش‌پرداخت و یا هر یک از اقساط محکوم‌به، خسارت تأخیر تأدیه محاسبه می‌شود. ثالثاً، در فرضی که خسارت تأخیر تأدیه جزء محکوم‌به نبوده و در اجراییه ذکر نشده باشد، نظر به اینکه اساساً اجرای احکام مکلف به اجرای مفاد اجراییه است، لذا تکلیفی به محاسبه و وصول خسارت تأخیر تأدیه اقساط معوق در پرونده اجرایی راجع به اصل محکوم‌به ندارد؛ بلکه وصول و محاسبه خسارت تأخیر تأدیه مستلزم اقامه دعوا و صدور حکم و اجراییه جداگانه است.