نظریه مشورتی شماره ۷/۹۷/۲۴۵۶ مورخ ۱۳۹۷/۰۹/۱۰
تاریخ نظریه: ۱۳۹۷/۰۹/۱۰
شماره نظریه: ۷/۹۷/۲۴۵۶
شماره پرونده: ۹۶-۱۸۶/۱-۱۹۲۰
استعلام:
در خصوص ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی که اشعار میدارد در جرائم موجب تعزیر هر گاه جرائم ارتکابی بیش از سه جرم نباشد دادگاه برای هر یک از جرائم حداکثر مجازات مقرر را حکم میکند و.. مجازات اشد قابلیت اجرا را دارد و با توجه به تبصره ۴ همان قانون که بیان میدارد مقررات تعدد جرم در مورد جرائم تعزیری درجه های هفت و هشت اجرا نمیشود و این مجازاتها با هم و نیز با مجازاتهای تعزیری یک تا شش جمع میگردد و با عنایت به اینکه در ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی مجازاتهای تعزیری به هشت درجه تقسیم شده است و از سویی نیز تبصره ۴ ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی اشاره به مجازات نموده است و در بسیاری از مواد قانونی به طور مثال مواد ۶۰۸ و۵۳۳ و ۵۳۵ و ۶۹۷ قانون تعزیرات اشاره به تعیین دو یا سه مجازات به صورت تخییری گردیده است و بر این اساس نیز دادگاه مجاز به انتخاب هر یک از مجازاتها میباشد و یا در جرائم رانندگی بدون گواهینامه که از جمله درجه شش میباشد خواهشمند است ارشاد فرمائید چنانچه شخصی مرتکب یک فقره بزه توهین و یک فقره بزه تهدید گردد و دادگاه نیز در خصوص توهین وی را به پرداخت جزای نقدی و در خصوص تهدید به شلاق محکوم نماید آیا مقررات تعدد در مانحن فیه قابلیت اجرا را خواهد داشت یا خیر؟ و به عبارتی جزای نقدی با شلاق قابلیت جمع مجازات ها را در پی خواهد داشت یا خیر؟ ثانیاً منظور از مجازات اشد در ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی آیا حکم قضایی است که در رأی دادگاه به آن اشاره شده است یا اینکه مجازات اشد مجازات حداکثر در متن قانون میباشد.
۲- چنانچه شخصی فاقد گواهینامه رانندگی باشد و از سویی نیز مرتکب بزه جعل مدارک گردد با توجه به اینکه ماده ۷۲۳ قانون تعزیرات از جمله جرائم درجه شش محسوب میگردد و رعایت بند ۱ ماده ۳ قانون نحوه وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین الزامی میباشد و از جهتی نیز در خصوص بزه جعل مدارک دادگاه اقدام به تعیین جزای نقدی نماید نحوه اعمال ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی در مانحن فیه به چه صورتی میباشد.
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
در اعمال مقررات تعدد موضوع ماده ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ درجه جرایم تعزیری مدنظر است و ملاک تعیین درجه جرم مجازات قانونی آن جرم است و در مواردی که جرم واحد دارای مجازاتهای متعددی اعم از تخییری یا غیرتخییری است، باید هر یک از مجازاتهای قانونی (صرفنظر از اینکه چه مجازاتی توسط دادگاه در مقام صدور حکم تعیین میشود) با توجه به شاخصهای ماده ۱۹ قانون مذکور و تبصرههای آن مستقل از سایر مجازاتها درجهبندی شود، آنگاه بالاترین درجه مجازات که همان مجازات شدیدتر است، ملاک تعیین درجه جرم است. بنابراین در فرض سوال که فرد، مرتکب دو جرم توهین و تهدید شده است، با عنایت به مجازاتهای قانونی این جرایم طبق مواد ۶۰۸ و ۶۹۹ قانون مجازات اسلامی ۱۳۷۵ بر اساس شاخصهای ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ و تبصرههای آن هر دو جرم درجه شش محسوب میشود و با توجه به تبصره ۴ ماده ۱۳۴ قانون اخیرالذکر، مقررات تعدد، در تعدد جرایم تعزیری درجه ۱ تا ۶ باید اعمال شود، فرض سوال مشمول مقررات تعدد بوده و پس از تعیین مجازات هر یک از جرایم ارتکابی بر اساس قسمت اول ماده ۱۳۴ قانون اخیرالذکر، فقط مجازات اشد قابل اجرا است و در فرض سوال برای تعیین مجازات اشد (بین شلاق و جزای نقدی)، هر یک از آن مجازاتها که در درجه بالاتری بر اساس شاخصهای ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ قرار گیرد، مجازات اشد است و در مواردی که در یک درجه قرار گیرند، با اتخاذ ملاک از قسمت اخیر ماده ۲۷ قانون فوقالذکر، مجازات شلاق نسبت به جزای نقدی، اشد محسوب میشود.