نظریه مشورتی شماره ۷/۹۸/۱۴۰۵ مورخ ۱۳۹۸/۰۹/۱۰

تاریخ نظریه: ۱۳۹۸/۰۹/۱۰
شماره نظریه: ۷/۹۸/۱۴۰۵
شماره پرونده: ک ۵۰۴۱-۸۶۱-۸۹

استعلام:

سوال ۵۲:
۱- نظر به اینکه در ماده ۱ قانون مجازات استفاده کنندگان غیر مجاز از آب، برق، تلفن، فاضلاب و گاز، مصوب ۱۳۹۶/۳/۱۰ آمده است مرتکب علاوه بر الزام به پرداخت بهای خدمات مصرفی و جبران خسارت و سایر حقوق مربوطه به شرح زیر جریمه می‌شود و نیز در ماده ۲ از قانون فوق بیان شده مرتکب علاوه بر الزام به اعاده وضع به حال سابق به پرداخت بهای خدمات مصرفی و جبران خسارت و جزای نقدی درجه شش موضوع ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲/۲/۱ محکوم می‌گردد آیا دادگاه کیفری بدون دادخواست ملزم به صدور رای بر محکومیت مرتکب به پرداخت بهای خدمات مصرفی و نیز خسارت وارده به دستگاه یا تاسیسات مربوط (نظیر کنتور و...) می‌باشد؟
۲- آیا در هر موردی که در قوانین کیفری قید گردیده مرتکب علاوه بر الزام به جبران خسارت به... محکوم می‌شود دادگاه کیفری بدون دادخواست ملزم به صدور حکم به پرداخت خسارت است؟ از نظایر این مواد می‌توان به مواد ۵۵۸- ۵۶۰- ۵۶۴- ۵۶۶- ۵۵۹- ۶۰۴ از قانون مجازات اسلامی تعزیرات مصوب ۱۳۷۵ اشاره کرد./ع

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:

۱- نظر به این‌که ضرر و زیان ناشی از جرم و صدور حکم به جبران آن، از حیث ماهیت مجازات محسوب نمی‌شود و مطالبه آن عنوان دعوای حقوقی را دارد و با عنایت به قاعده کلی مذکور در ماده‌ ۱۵ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ که مطالبه‌ ضرر و زیان ناشی از جرم را مستلزم رعایت تشریفات قانون آیین دادرسی در امور مدنی از جمله تقدیم دادخواست می‌داند، در فرض سوال، صدور حکم به «پرداخت بهای خدمات مصرفی و جبران خسارت و سایر حقوق مربوطه» مذکور در ماده‌ یک «قانون مجازات استفاده‌کنندگان غیر مجاز از آب، برق، تلفن، فاضلاب و گاز مصوب ۱۳۹۶» نیز از این قاعده خارج نیست. رای وحدت رویه شماره‌ ۵۸۲ مورخ ۱۳۷۱/۱۲/۲ هیات عمومی دیوان عالی کشور در همین راستا است.
۲- با عنایت به مراتب مذکور در پاسخ به سوال ۱، صدور حکم به جبران خسارت جز در مواردی که مقنن به صدور چنین احکامی بدون تقدیم دادخواست تصریح نموده است، نیازمند تقدیم دادخواست می‌باشد؛ بنابراین صرف ذکر عبارت «علاوه بر جبران خسارات وارده» در مواد ۵۵۸، ۵۶۰، ۵۶۴، ۵۶۶ و ۶۰۴ قانون مجازات اسلامی تعزیرات مصوب ۱۳۷۵ به معنای نفی نیاز به مطالبه و نیز رعایت تشریفات مربوط نمی‌باشد. شایسته ذکر است در ماده ۵۵۹ مذکور در استعلام، در قانون عبارت «الزام به جبران خسارت» اساسا قید نگردیده است؛ ضمن این که استرداد مال مکشوفه موضوع ماده که ناشی از ارتکاب جرم است، با عنایت به مواد ۲۱۴ و ۲۱۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ و ماده ۱۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، نیازی به تقدیم دادخواست ندارد./