نظریه مشورتی شماره ۷/۹۸/۲۰۲۵ مورخ ۱۳۹۸/۱۲/۲۵
تاریخ نظریه: ۱۳۹۸/۱۲/۲۵
شماره نظریه: ۷/۹۸/۲۰۲۵
شماره پرونده: ح۵۲۰۲-۷۲۱-۸۹
استعلام:
با توجه به مفاد ماده ۱۱۲ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ در موارد صدور قرار تأمین خواسته و توقیف اموال متهم در صورتی که مطالبه خواسته نیاز به تقدیم دادخواست داشته باشد چنانچه شاکی تا قبل از ختم دادرسی دادخواست ضرر و زیان خود را تقدیم دادگاه کیفری نکند به درخواست متهم از قرار تامین رفع اثر خواهد شد. مطابق ماده ۱۱۳ همان قانون رفع اثر از قرار تامین منوط به صدور رأی قطعی شده است. حال چنانچه شاکی در اثنای دادرسی مرحله نخستین و قبل از ختم دادرسی این مرحله، دادخواست حقوقی ضرر و زیان ناشی از جرم تقدیم نکرده باشد، آیا دادگاه میتواند به استناد مواد مرقوم پس از صدور رأی محکومیت و قبل از قطعیت دادنامه به تقاضای متهم یا وکیل وی از قرار تأمین خواسته رفع اثر کند یا رفع اثر از آن و دستور رفع توقیف اموال مستلزم سپری شدن فرایند دادرسی در کلیه مراحل بدوی و تجدیدنظر است؟ آیا اتخاذ تصمیم در این موارد حسب مورد راجع به پروندههایی مانند کلاهبرداری که صدور حکم به رد مال از وظایف قانونی دادگاه است و یا پروندههایی با موضوع خیانت در امانت که تکلیف صدور حکم به رد مال پیشبینی نشده است یکسان است؟
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:
اولا، محل اعمال و اجرای احکام موضوع مواد ۱۱۲ و ۱۱۳ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ متفاوت است و حکم موضوع ماده ۱۱۲ قانون موصوف با عنایت به ماده ۱۵ این قانون، ناظر به «ضمانت اجرای عدم تقدیم دادخواست ضرر و زیان ناشی از جرم» ظرف موعد قانونی (قبل از ختم دادرسی) در موارد صدور قرار تأمین خواسته در «جرایمی است که مطالبه آن نیازمند تقدیم دادخواست» است. و حکم موضوع ماده ۱۱۳ قانون مذکور، ناظر به «جهات قانونی رفع اثر از قرار تأمین خواسته» در موارد مذکور این ماده است. لذا در فرض سوال (با مفروض این که ضرر و زیان ناشی از جرم ناظر به جرایمی است که مطالبه آن نیازمند تقدیم دادخواست است) در صورت عدم تقدیم دادخواست ظرف موعد قانونی (قبل از ختم دادرسی) از سوی شاکی، به درخواست متهم یا وکیل ایشان وفق ماده ۱۱۲ قانون موصوف از قرار تأمین خواسته رفع اثر میشود.
ثانیا، رد عین مال موجود تحصیل شده از ارتکاب جرم در هر دو مثال مذکور در فرض استعلام (کلاهبرداری و خیانت در امانت)، با عنایت به ماده ۱۴۸ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ تکلیف قانونی دادگاه است و نیاز به تقدیم دادخواست ندارد.