پرداخت دیه از بیت المال درصورت اعسار عاقله مسئول

صورتجلسه نشست قضایی
کد نشست: ۱۳۹۸-۵۹۵۱
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۷/۰۹/۱۴
برگزار شده توسط: استان خراسان رضوی/ شهر مشهد

موضوع

پرداخت دیه از بیت المال درصورت اعسار عاقله مسئول

پرسش

در پرونده هایی که عاقله در حکم دادگاه مسیول پرداخت دیه می باشد نحوه شناسایی عاقله و تقسیم وجه در میان آنان چگونه است؟ در مواردی که در رای دادگاه پدر و پسر به عنوان عاقله مشخص شده است در صورتی که عاقله (پدر و پسر) تمکن مالی جهت پرداخت دیه را نداشته باشند آیا می توان به برادر مرتکب که در طبقه دوم از طبقات ارث است به عنوان عاقله مراجعه کرد؟

نظر هیئت عالی

از نحوه بیان ماده ۴۶۸ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ در مورد معرفی عاقله معلوم است که مسیولیت عاقله در مقابل تعلق ارث قرار گرفته است؛ زیرا قانونگذار در این مورد گفته است؛ " همه کسانی که در زمان فوت می توانند ارث ببرند به طور مساوی مکلف به پرداخت دیه هستند ".با این وصف با وجود عاقله ارث بر نوبت به سایر طبقات نمی رسد و در صورت اعسار عاقله مسیول برابر ماده ۴۷۰ قانون مرقوم دیه از بیت المال پرداخت می شود. این نظریه به شماره ۷/۹۶/۹۸۲ مورخ ۱۳۹۶/۴/۳۱ اداره کل حقوقی قوه قضاییه مستظهر نظریه اکثریت همکاران می باشد و مورد تایید اعضای هیات عالی نشست های قضایی است.

نظر اکثریت

در خصوص تعریف عاقله در ماده ۴۶۸ قانون مجازات اسلامی به صراحت اعلام گردیده که عاقله عبارتست از پدر پسر بستگان ذکور نسبی پدری و مادری با پدری به ترتیب طبقات ارث نحوه تقسیم دیه نیز عاقله به طور مساوی مسیول پرداخت دیه می باشند. درخصوص اینکه با وجود طبقه اول آیا می توان به سراغ اموال طبقه دوم به عنوان عاقله رفت با عنایت به اینکه درماده ۴۶۸ قانون مجازات اسلامی به صراحت اعلام گردیده عاقله به ترتیب طبقات ارث مسیول پرداخت دیه می باشند و نظر به اینکه مسیولیت عاقله یک مسیولیت استثنایی می باشد و در موارد استثنا باید به قدر متقین اکتفا نمود لذا در مواردی که پدر و پسر به عنوان عاقله مرتکب مسیول پرداخت دیه می باشند و به دلیل عدم تمکن مالی قادر به پرداخت دیه نمی باشند نمی توان دیه را از اموال برادر مرتکب به عنوان عاقله وصول نمود و در این حالت مطابق ماده ۴۷۰ قانون مجازات اسلامی دیه از اموال خود مرتکب وصول خواهد شد در صورت عدم تمکن مالی مرتکب دیه از بیت المال پرداخت خواهد شد.

نظر اقلیت

با عنایت به اینکه در ماده ۴۶۸ صراحت دارد که به ترتیب طبقات ارث عاقله مسیول پرداخت دیه می باشند لذا در فرضی که پدر و پسر در طبقه اول به عنوان عاقله مسیول پرداخت دیه می باشند و تمکن مالی ندارند لذا باید به برادر مرتکب که در طبقه دوم می باشد مراجعه و دیه از اموال وی وصول گردد.