آیین نامه شماره ۶۹ در خصوص نحوه محاسبه و نظارت بر توانگری مالی موسسات بیمه مصوب ۱۳۹۰/۱۱/۲۶

شورای عالی بیمه در اجرای بند ۵ ماده ۱۷ و با توجه به مواد ۴۰ و ۵۹ قانون تاسیس بیمه مرکزی ایران و بیمه‌گری و در اجرای ماده ۱۱۴ قانون برنامه پنجساله پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران (۱۳۹۴-۱۳۹۰)، در جلسه مورخ ۱۳۹۰/۱۱/۲۶ آیین‌نامه نحوه محاسبه و نظارت بر توانگری مالی موسسات بیمه را در ۱۵ ماده و دو تبصره به شرح زیر تصویب نمود:

فصل اول : تعاریف

ماده ۱- در این آیین‌نامه، عبارات و اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار رفته است:
توانگری مالی: توانایی مالی موسسه بیمه برای پوشش ریسکهای پذیرفته شده خود است.
ریسک بیمه‌گری: ریسکهائی که موسسه بیمه به دلیل صدور بیمه نامه و قبولی اتکائی با آن مواجه است.
ریسک بازار: ریسکهائی که موسسه بیمه به دلیل نوسان قیمت در بازار با آن مواجه است.
ریسک اعتبار: ریسکهائی که موسسه بیمه به دلیل احتمال عدم انجام تعهدات مالی توسط طرفهای معامله خود با آن مواجه است.
ریسک نقدینگی: ریسکهائی که موسسه بیمه به دلیل عدم کفایت داراییهای جاری جهت ایفای تعهداتش با آن مواجه است.
داراییهای قابل قبول: شامل داراییهای موسسه بیمه بر اساس صورتهای مالی مصوب به جزداراییهای نامشهود آن از قبیل سرقفلی، حق امتیاز، حق اختراع و علامت تجاری است.
داراییهای جاری: شامل مجموع موجودی نقد، سرمایه‌گذاری‌های کوتاه مدت، مطالبات از بیمه‌گذاران و نمایندگان، مطالبات از بیمه‌گران و بیمه‌گران اتکایی، سایر حساب‌ها و اسناد دریافتنی (اسناد دارای حداکثر ۲ سال سررسید)، سهم بیمه‌گران اتکایی از ذخایر فنی می‌باشد. همچنین سپرده بانکی و اوراق مشارکت ذیل سرمایه‌گذاری‌های بلند مدت نیز جزء داراییهای جاری محسوب می‌شوند.
بدهیهای جاری: شامل مجموع بدهی به بیمه‌گذاران و نمایندگان، بدهی به بیمه‌گران و بیمه‌گران اتکایی، سایر حساب‌ها و اسناد پرداختنی و همچنین ذخیره خسارت معوق می‌باشد.
ارزش مطالبات از داخل کشور: شامل مجموع مطالبات از بیمه‌گذاران و نمایندگان، مطالبات از بیمه‌گران و بیمه‌گران اتکایی، سایر حساب‌ها و اسناد دریافتنی و مطالبات بلند مدت می‌باشد.
سرمایه موجود: شامل داراییهای قابل قبول به اضافه مازاد ارزش روز نسبت به ارزش دفتری داراییها منهای بدهیهای موسسه بیمه است.
ریسک‌نما (Exposure): متغیرهای مالی که ریسک‌های تعریف شده در بندهای ۲ تا ۵ ماده ۱ این آیین‌نامه را برای موسسه بیمه نمایندگی می‌کنند.
ضریب ریسک (Risk factor): نرخ ریسک را در ارتباط با هر یک از ریسک‌نماها تعیین می‌کند.
سرمایه الزامی: حداقل سرمایه‌ای که موسسه بیمه باید برای پوشش ریسکهایی که در معرض آن است در اختیار داشته باشد.
نسبت توانگری مالی (Solvency Margin Ratio: SMR): نسبتی که مقدار توانگری مالی موسسه بیمه را اندازه می‌گیرد و از تقسیم مبلغ سرمایه موجود بر مبلغ سرمایه الزامی به دست می‌آید.
برنامه ترمیم وضعیت مالی: برنامه مالی که موسسه بیمه در صورتی که نسبت توانگری مالی آن از سطحی که در این آیین‌نامه مشخص می‌شود پایین‌تر بیاید ملزم می‌شود برای ترمیم وضعیت و ساختار مالی خود تهیه و به بیمه مرکزی ارائه نماید.
برنامه افزایش سرمایه: برنامه مالی که موسسه بیمه در صورتی که نسبت توانگری مالی آن از سطحی که در این آیین‌نامه مشخص می‌شود پایین تر بیاید ملزم می‌شود برای افزایش سرمایه خود تهیه و به بیمه مرکزی ارائه دهد.

فصل دوم : نحوه محاسبه سرمایه موجود، سرمایه الزامی و نسبت توانگری مالی

ماده ۲- موسسات بیمه موظفند مبلغ سرمایه موجود خود را از طریق جمع ارزش داراییهای قابل قبول به اضافه مازاد ارزش روز نسبت به ارزش دفتری داراییهای ثابت منهای بدهیهای موسسه بیمه طبق جدول ۱ پیوست ۱ محاسبه کنند.

تبصره - ارزش روز داراییهای ثابت موسسه بیمه باید طبق نظر کارشناس رسمی دادگستری تعیین و در محاسبات مربوط به مبلغ سرمایه موجود لحاظ گردد.

ماده ۳- موسسات بیمه موظفند مبلغ سرمایه الزامی خود را طبق فرمول زیر و با استفاده از جداول ۲ تا ۵ پیوست ۲ محاسبه کنند:

ماده ۴- نسبت توانگری مالی (SMR) طبق فرمول زیر محاسبه می‌گردد:

ماده ۵- بیمه مرکزی ضرایب ریسک موضوع جداول پیوست ۲ تا ۵ این آیین‌نامه را هر ۲ سال یکبار اصلاح و ضرایب جدید را به موسسات بیمه ابلاغ می‌نماید.

ماده ۶- موسسات بیمه موظفند نسبت توانگری مالی خود را به صورت سالانه محاسبه و گزارش تفصیلی محاسبات آن را پس از حسابرسی صورتهای مالی با تایید در هیات مدیره با امضای مدیر عامل موسسه بیمه به همراه اظهار نظر حسابرس موسسه حداکثر تا چهار ماه پس از پایان سال مالی به بیمه مرکزی جهت تایید ارسال نمایند. بیمه مرکزی ظرف مدت ۲ ماه مراتب تایید یا عدم تایید خود را به موسسه ذیربط اعلام می‌نماید.

تبصره - موسسات بیمه موظفند در صورت اعلام بیمه مرکزی نسبت توانگری مالی خود را برای دوره‌های زمانی کمتر از یک سال محاسبه و به بیمه مرکزی ارائه نمایند.

فصل سوم - نظارت بر توانگری مالی موسسات بیمه

ماده ۷- سطوح نظارت بر توانگری مالی موسسات بیمه به شرح ۵ سطح زیر تعیین می‌شوند:
سطح ۱: مقدار نسبت توانگری مالی موسسه بیمه برابر با ۱۰۰ درصد و بیشتر می‌باشد.
سطح ۲: مقدار نسبت توانگری مالی موسسه بیمه برابر با یا بیش از ۷۰ درصد و کمتر از ۱۰۰ درصد می‌باشد.
سطح ۳: مقدار نسبت توانگری مالی موسسه بیمه برابر با یا بیش از ۵۰ درصد و کمتر از ۷۰ درصد می‌باشد.
سطح ۴: مقدار نسبت توانگری مالی موسسه بیمه برابر با یا بیش از ۱۰ درصد و کمتر از ۵۰ درصد می‌باشد.
سطح ۵: مقدار نسبت توانگری مالی موسسه بیمه کمتر از ۱۰ درصد می‌باشد.

ماده ۸- چنانچه نسبت توانگری مالی موسسه بیمه حسب نظر بیمه مرکزی در سطح ۲ باشد، موسسه موظف است برنامه ترمیم وضعیت مالی خود را برای ۳ سال مالی آتی (به تفکیک سالانه) تهیه و جهت رسیدگی به بیمه مرکزی ارائه دهد. در این برنامه موسسه بیمه باید نشان دهد که چگونه نسبت توانگری مالی خود را ظرف ۳ سال حداقل تا سطح ۱ ارتقاء خواهد داد. برنامه ترمیم وضعیت مالی موسسه بیمه حداقل شامل مواردی به شرح ذیل خواهد بود:
۱- صورت برآورد تفصیلی درآمدها و هزینه ها،
۲- ترازنامه و سود و زیان پیش بینی شده،
۳- نحوه تامین منابع مالی قابل دسترس جهت پرداخت معوقات و بدهیها با اولویت بیمه گزاران،
۴- زمانبندی و اولویت بندی پرداخت معوقات و بدهیها به تفکیک بدهی به بیمه گزاران و سایر بستانکاران با رعایت قوانین و مقررات مربوط،
۵- روش و نحوه محاسبه ذخایر فنی،
۶- سیاستهای کلی موسسه بیمه در مورد بیمه اتکایی،
۷- سیاست پرداخت سود به سهامداران با رعایت قوانین و مقررات مربوط،
۸- نحوه کاهش ریسک (بویژه ریسکهای بیمه‌گری، اعتبار، نقدینگی و بازار)،
۹- برنامه ها و اقدامات جهت تقویت ساختار مالی و نقدینگی.

ماده ۹- چنانچه نسبت توانگری مالی موسسه بیمه حسب نظر بیمه مرکزی در سطح ۳ باشد، موسسه موظف است علاوه بر برنامه ترمیم وضعیت مالی، برنامه افزایش سرمایه خود را برای ۲ سال مالی آتی (به تفکیک سالانه) تهیه و جهت رسیدگی به بیمه مرکزی ارائه دهد. در این برنامه‌ها موسسه بیمه باید نشان دهد که چگونه نسبت توانگری مالی خود را ظرف ۲ سال حداقل تا سطح ۲ ارتقاء خواهد داد. برنامه افزایش سرمایه موسسه بیمه حداقل شامل مواردی به شرح ذیل خواهد بود:
۱- صورت گردش وجوه و صورت حساب جامع سرمایه،
۲- روشها و منابع تامین سرمایه و هزینه و ریسک هر یک،
۳- مبالغ و مدت زمان تامین سرمایه،
۴- نحوه و موارد مصرف سرمایه،
۵- سیاست پرداخت پاداش به هیات مدیره و مدیران.

ماده ۱۰- چنانچه نسبت توانگری مالی موسسه بیمه حسب نظر بیمه مرکزی در سطح ۴ باشد، موسسه موظف است برنامه ترمیم وضعیت مالی و برنامه افزایش سرمایه خود را برای سال مالی آتی تهیه و جهت رسیدگی به بیمه مرکزی ارائه دهد. در این برنامه‌ها موسسه بیمه باید نشان دهد که چگونه نسبت توانگری مالی خود را ظرف ۱ سال حداقل تا سطح ۳ ارتقاء خواهد داد.

ماده ۱۱- بیمه مرکزی پس از دریافت برنامه ترمیم وضعیت مالی و برنامه افزایش سرمایه (موضوع مواد ۸، ۹، و ۱۰ این آیین‌نامه)، ظرف مدت ۲ ماه آنها را رسیدگی و نتیجه را به موسسات بیمه برای اجرا اعلام می‌نماید. موسسه بیمه موظف است گزارش عملکرد برنامه‌های مذکور را هر ۳ ماه یکبار به بیمه مرکزی ارائه نماید.

ماده ۱۲- موسسه بیمه‌ای که نسبت توانگری مالی آن طبق اعلام بیمه مرکزی در یکی از سطوح ۳ و ۴ باشد علاوه بر اقدامات مذکور در مواد ۸ تا ۱۱ این آیین‌نامه بر حسب مورد، موظف است به نحوی که بیمه مرکزی تعیین می‌کند یک یا تعدادی از اقدامات زیر را فوراً به مرحله اجرا درآورد:
۱- از پرداخت پاداش به هیات مدیره و مدیران موسسه بیمه خودداری نماید،
۲- از توزیع بیش از ۱۰ درصد سود (سود قابل توزیع به سهامداران) خودداری نماید،
۳- هزینه‌های اداری و عمومی خود را کاهش دهد،
۴- از سرمایه‌گذاری درگزینه‌های معینی خودداری نموده یا بر مقدار آنها محدودیت اعمال نماید،
۵- روش محاسبه نرخ حق بیمه قراردادهای بیمه‌ای که در آینده منعقد می‌شوند را اصلاح نماید،
۶- عملیات صدور بیمه در بخشی از شعب را کاهش دهد،
۷- فعالیتهای برخی از شعب خود را محدود نماید،
۸- عملیات صدور بیمه در شرکتهای تابعه را کاهش دهد،
۹- سهام یا دارایی شرکتهای تابعه را به فروش برساند،
۱۰-از توسعه فعالیت‌های بیمه‌ای در رشته های جدید خودداری نماید،
۱۱- اعضای هیات مدیره و مدیران خود را تغییر دهد.

ماده ۱۳- چنانچه نسبت توانگری مالی موسسه بیمه طبق اعلام بیمه مرکزی در سطح ۵ باشد، بیمه مرکزی مجاز است پروانه فعالیت موسسه بیمه را در یک یا چند رشته بیمه‌ای تعلیق یا ابطال نماید.

فصل چهارم : ضمانت اجرا

ماده ۱۴- در صورت ارائه ناقص داده ها و اطلاعات نسبت توانگری مالی، عدم رعایت مهلت های مقرر در این آیین‌نامه، خودداری از محاسبه و ارسال گزارش تفصیلی نسبت توانگری مالی، انجام محاسبات بر مبنای اطلاعات غیرواقعی و غیرمعتبر و عدم اجرای برنامه‌های ترمیم وضعیت مالی و افزایش سرمایه توسط هر یک از موسسات بیمه، بیمه مرکزی به ترتیب هر یک از اقدامات زیر را انجام می دهد:
۱- تذکر به مدیر عامل و یا هیات مدیره موسسه بیمه،
۲- اخطار کتبی به مدیر عامل و یا هیات مدیره موسسه بیمه،
۳-اعلام سلب صلاحیت مدیر عامل و یا هیات مدیره موسسه بیمه،
۴- تعلیق پروانه فعالیت موسسه بیمه در یک یا چند رشته بیمه توسط بیمه مرکزی از سه ماه تا یک سال،
۵- ارائه پیشنهاد لغو پروانه فعالیت موسسه بیمه در یک یا چند رشته بیمه با تایید شورای عالی بیمه و تصویب مجمع عمومی بیمه مرکزی.

ماده ۱۵- بیمه مرکزی موظف است گزارش عملکرد سالانه این آیین‌نامه توسط هر یک از موسسات بیمه را تهیه و حداکثر تا پایان مهر ماه هر سال به شورای عالی بیمه ارایه نماید.

پیوست ۱: نحوه محاسبه مبلغ سرمایه موجود

جدول شماره ۱- اقلام و نحوه محاسبه مبلغ سرمایه موجود موسسه بیمه

پیوست ۲: نحوه محاسبه مبلغ سرمایه الزامی

جدول شماره ۲- نحوه محاسبه کل ریسک بیمه‌گری (R۱)

جدول شماره ۳- نحوه محاسبه کل ریسک بازار (R۲)

جدول شماره ۴- نحوه محاسبه کل ریسک اعتبار (R۳)

جدول شماره ۵- نحوه محاسبه کل ریسک نقدینگی (R۴)