ارث بردن قاتل از دیه مقتول قبل از اجرایی شدن قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲
صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۳۹۸/۰۸/۲۱
برگزار شده توسط: استان سمنان/ شهر سمنان
موضوع
ارث بردن قاتل از دیه مقتول قبل از اجرایی شدن قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲
پرسش
در تصادفی که در سال ۹۱ رخ داده است؛ پسر فوت نموده و راننده مقصر پدر شناخته شده است.
دادگاه عمومی جزایی حکم به محکومیت پدر به پرداخت یکسوم دیه در حق تنها وارث متوفی که مادر وی بوده است صادر کرده و به تایید دادگاه تجدیدنظر رسیده است.
اکنون در سال ۹۸ مادر به طرفیت مقصر و شرکت بیمه طرف قرارداد دادخواست مطالبه دو سوم باقیمانده دیه را داده است.
سوال: با توجه به اینکه در قانون مجازات اسلامی زمان وقوع تصادف حکمی در خصوص عدم تعلق دیه به قاتلِ شبه عمد نداریم؛ آیا دعوی طرح شده صحیح بوده یا مادر ذینفع در طرح دعوی نبوده و پدر مستحق دیه میباشد؟
نظر هیات عالی
عدم تعلق ارث به قاتل در موارد قتل غیرعمدی نسبت به دیه ناشی از جنایت موضوع ماده ۴۵۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ با لحاظ اصل ۱۶۷ قانون اساسی جمهوری اسلامی مصوب ۱۳۵۸ در قبل از تصویب قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ نیز حاکم بوده است. بنابراین در فرض پرسش که در اثر تقصیر پدر، فرزند وی فوت شده است، دیه مربوطه تماماً قابل پرداخت به مادر وی (که تنها ورثه محسوب میگردد) است و صدور حکم قبلی به پرداخت یکسوم دیه به مادر صحیح نمیباشد ولی استحقاق مطالبه تمامی مبلغ دیه را خواهد داشت.
نظر اکثریت
با توجه به قاعده مندرج در تبصره ماده ۹۴۶ قانون مدنی قواعد جدید ارث نسبت به وراثی که ترکه آنها تقسیم نشده نیز قابل اجرا است و اگرچه براساس ماده ۸۸۰ قانون مدنی و قبل از تصویب قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲صرفاً قتل عمدی مانع ارث بردن قاتل از مقتول میشده اما چون در ماده ۴۵۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ حتی قتل غیر عمد را مانع ارث بردن میداند. در نتیجه در مساله فوق مادر میتواند علاوه بر سهم دیه خود بقیه دیه را به قرابت ببرد و دعوای وی باید رسیدگی و در مورد آن حکم صادر شود.
نظر اقلیت
چون براساس ماده ۸۸۰ قانون مدنی و قبل از تصویب قانون مجازات اسلامی صرفاً قتل عمدی مانع ارث بوده و در آن زمان مادر یکسوم دیه خود را دریافت کرده و از سوی دیگر قتل غیر عمدی در زمان حاکمیت ماده ۸۸۰ قانون مدنی واقع شده است. بنابراین پدر میتواند بر اساس حقوق مکتسب از مفهوم مخالف ماده ۸۸۰ قانون مدنی باقیمانده دیه را از دادگاه مطالبه کند و مادر حقی برای مطالبه باقیمانده دیه را ندارد.