اعتراض به نظریه کارشناس ضمن فرجام خواهی

رأی شعبه دیوان عالی کشور

شماره پرونده : ۹۴۰۹۹۸۱۳۳۵۵۰۰۵۰۰ شماره دادنامه : ۹۵۰۹۹۷۰۹۲۵۶۰۰۲۶۳ شعبه : شعبه چهل و یکم دیوان عالی کشور تاریخ : ۱۳۹۵/۰۵/۱۷-۱۲:۳۶ قاضی : عبدالعلی احمدخان بیگی قاضی : علی رازینی قاضی : علی جلیلیان قاضی : امیر صفیری
خلاصه جریان پرونده
در این پرونده خانم ز. ح.پ. بوکالت از آقای الف. م. دادخواستی بطرفیت خانم ه.خ. ذ. بخواسته صدور گوهی عدم امکان سازش در تاریخ ۹۴/۴/۴۱ تقدیم و جهت رسیدگی به شعبه ۱۵ دادگاه حقوقی خانواده رشت ارجاع شده است. زوجین دارای دو فرزند دختر ۱۳ساله و پسر ۱۱ ساله هستند وکیل خواهان دلیل خود را عدم تفاهم و اختلاف و عدم تمکین زوجه و سوء رفتار و مشاجره و فحاشی اعلام کرده است وقت رسیدگی برای تاریخ ۹۴/۴/۱۰ تعیین گردیده خواهان و وکیل وی حاضر گردیدند خوانده حاضر نشد وکیل خواهان اظهار داشت چهارده سال است زوجین ازدواج کرده اند خوانده موکل را از خانه بیرون کرده است و مانع ملاقات فرزندان می شود تقاضای اعسار از پرداخت مهریه را کرده و گفته جهیزیه در اختیار زوجه می باشد دادگاه قرار ارجاع امر به داوری صادر کرده وکیل خواهان اظهار داشت خواهان قوم و خویش ندارد و تقاضای تعیین داور توسط دادگاه را کرده است زوجه داور معرفی نکرده است لذا دادگاه برای طرفین داور تعیین کرده است وظایف داوران تفهیم گردید داور خواهان (زوج) بشرح نظریه تقدیمی اعلام داشته زوج حاضر به ادامه زندگی نیست اختلاف شدید چهارده ساله دارند و زوج حاضر به پرداخت حقوق شرح زوجه می باشد و دادگاه جهت تعیین نفقه ایام گذشته و ایام عده و اجرت المثل قرار ارجاع بکارشناس صادر کرده است کارشناس منتخب جمع کل حقوق استحقاقی زوجه بابت نفقه ایام گذشته و نفقه ایام عده و اجرت المثل ایام زندگی مشترک را ۳۰۶/۳۶۵/۰۰۰ ریال تعیین کرده است وکیل زوجه تنصیف اموال را نیز مطالبه کرده است دادگاه ختم رسیدگی را اعلام بشرح دادنامه شماره ۹۴۰۹۹۷۱۳۳۵۵۰۱۱۱۷ مورخ ۹۴/۶/۸ چنین رأی داده استدر خصوص دعوی خانم ز. ح.پ. فرزند ج. به وکالت از آقای الف. م. فرزند ص. به طرفیت خانم ه.خ. ذ. فرزند ر. با وکالت آقای م. الف.د. به خواسته صدور گواهی عدم امکان سازش به درخواست زوج بدین شرح که وکیل زوج اظهار داشت به موجب رونوشت سند نکاحیه شماره ۲۰۰۳۳ مورخ ۸۰/۱/۵ ثبت شده در دفترخانه شماره ۹۶ رشت با مهریه به تعداد ۱۴ سکه طلای تمام بهار آزادی مدت ۱۴سال است که زندگی مشترک دارند و حاصل این ازدواج دو فرزند دختر ۱۳ و یک پسر ۱۱ساله دارند طبق اظهارات موکل با توجه به عدم تفاهم اختلافات پیش آمده و عدم تمکین و رابطه زناشویی به مدت ۱ سال از طرف خوانده و سوء رفتار نامبرده شامل تخریب شخصیت خواهان در محیط کار و خانواده و بدبین نمودن فرزندان نسبت به خواهان و مشاجره و فحاشی های بی مورد جلوی فرزندان لذا این روند ادامه زندگی مشترک را برای موکل اینجانب سخت و غیر قابل تحمل نموده در حال حاضر نیز خوانده از ملاقات فرزندان با موکل ممانعت به عمل می آورد با استناد ماده۱۱۳۳ قانون مدنی تقاضای رسیدگی و صدور گواهی عدم امکان سازش برای طلاق مشارالیه مورد استدعاست. در ضمن با توجه به ممانعت خوانده از ملاقات فرزندان توسط خواهان صدور حکم به حضانت و نگهداری از فرزندان برای خواهان مورد استدعاست و خواهان از لحاظ مالی معسر بوده و تقاضای تقسیط مهریه و کلیه حقوق مالی خوانده را دارد و در این زمینه شهود دارند. جهیزیه خوانده و و سایل مشترک خریداری شده جهت زندگی مشترک تماماً در اختیار خوانده می باشد. فرزندان نسبت به خواهان فحاشی های بی مورد می نماید. لذا ادامه این روند زندگی مشترک را برای موکل سخت و غیر قابل تحمل نموده به نحوی که موکل را با کلید و بدون هیچ گونه وسایل زندگی مشترک  بیرون انداخته و ایشان را مجبور نموده که با کلی مشکلات منزلی برای خود تهیه نماید. در ادامه موکل تا ساعت ۶ بعد ازظهر سر کار می باشد و بارها موکل از ایشان تقاضا نموده تا آن زمان اضافه کاری نداشته باشند چرا که مسئولیت کارهای منزل و تربیت فرزندان بر دوش ایشان می افتد که در واقع این تقاضا مورد قبول ایشان قرار نگرفته و مدام به این امور ادامه دادند و شهریه مدارس فرزندان ایشان اصرار بر غیر انتفاعی بودن مدارس فرزندان داشته اند و توقعات بی مورد در این زمینه در صورتی که موکل راضی نبوده حقوق ایاشن کفاف نمی داده و حال با هر سختی بوده این امور را به اصرار ایشان انجام داده اند در حال حاضر خوانده از ملاقات فرزندان توسط پدرشان ممانعت به عمل می آورد در حدود دو ماه موکل از لحغاظ مالی معسر بوده و تقاضای تقسیط مهریه و کلیه حقوق مالی خوانده را دارد. همانطور که بیان شد وساییل مشترک زندگی و جهیزیه خوانده تماماً در اختیار خودشان  می باشد. ایشان بخشی از وسایل مشترک زندگی را در اختیار خانواده خود بدون اجازه موکل قرار دادند در این مورد وسایل مشترک را تقاضا دارد. دادگاه با توجه به مراتب فوق الذکر و خصوصاً نظریه داوران که نتیجتاً اعلام گردید اصلاح ذات البین زوین مقدور و میسر نگردید زوج همچنان اصرار به طلاق دارد تلاش دادگاه در جهت صلح و سازش و برگرداندن زوجین به زندگی مشترک موثر واقع نشد و اینکه وکیل خوانده نیز تلویحاً با پذیرش این امر با حفظ حق و حقوق مالی زوجه موافقت منفی خود را در طلاق اعلام نمود فلذا دادگاه خواسته خواهان را وارد و موجه تشخیص داده اجازه به طلاق زوجه را با صدور گواهی عدم امکان سازش جهت صیغه طلاق در نوبت اول از سوی این دادگاه به استناد مواد۱۱۳۳ و ۱۱۴۳ و ۱۴۸ قانون مدنی و مواد ۲۴و۲۶و۲۷و۲۸و۲۹و۳۵و ۳۷و۳۸و۳۹ قانون حمایت خانواده زوجه را مطلقه به طلاق رجعی در حق خواهان صادر و اعلام می نماید. بر این مبنی زوج می تواند پس از قطعیت یافتن رأی با مراجعه به یکی از دفاتر طلاق در زمان اجرای صیغه طلاق با پرداخت حقوق مالی زوجه طبق نظریه کارشناس به شماره ۹۴۱۰۰۹۱۳۳۵۵۰۲۳۶۰ و همچنین انتقال نصف اموال از دارایی به دست آمده در زمان زندگی مشترک (با ارائه اسناد مالکیت از جانب زوجه که موید مالکیت زوج در زمان زندگی مشترک) در حق خوانده خانم ه.خ. ذ. فرزند ر. و همچنین پرداخت نفقه ایام عده طبق نظریه کارشناس اقدام نموده و سپس به نحو طلاق رجعی اقدام نماید. ضمناً سردفتر اجرای صیغه طلاق مکلف است به اعمال ماده۳۱ قانون حمایت خانواده در خصوص وضعیت حمل اقدام نماید. هرگاه زوج در موعد مقرر به دفتر رسمی طلاق مراجعه و گواهی عدم امکان سازش را تسلیم کند و در صورتی که زوجه ظرف یک هفته دردفترخانه حاضر شوند در صورت عدم حضور زوجه و انجام موارد فوق الذکر توسط زوج و پرداخت حقوق مالی زوجه طلاق جاری و پس از ثبت به وسیله دفتر خانه مراتب را به اطلاع زوجه می رساند. رأی صادره حضوری بوده و ظرف مدت بیست روز پس از ابلاغ قابل تجدیدنظرخواهی در محاکم محترم تجدیدنظر استان گیلان می باشد.  طرفین نسبت به دادنامه صادره تجدیدنظرخواهی کرده اند پرونده جهت رسیدگی به شعبه سیزدهم دادگاه تجدیدنظر استان گیلان ارجاع می شود دادگاه دستور تعیین وقت رسیدگی داده و در تاریخ ۹۴/۱۱/۷ جلسه دادگاه تشکیل گردیده و طرفین و وکلای انتخابی حاضر شده اند اصحاب دعوا اظهار داشته اند نسبت به امور مالی ناشی از زوجیت به همان میزان و نظریه کارشناسی اعتراض نداریم چون زوج تقاضای تقسیط محکوم به را کرده که در حال رسیدگی است و زوجه نیز انصراف خود را از تنصیف اموال اعلام داشته در این موارد ادعایی ندارند و اعتراض فقط به حضانت فرزند پسر یازده ساله بنام محمد ر. است زوجه نسبت به جهیزیه نیز ادعا ندارد سپس طرفین به توافق رسیدند که حضانت محمد ر. تا سن رشد و بلوغ بعهده مادر باشد و حق ملاقات برای پدر بمدت ۲۴ساعت در هفته از ساعت ۱۴ روز پنج شنبه تا ساعت ۱۴ روز جمعه باشد و زوج مبلغ سیصد و پنجاه هزار تومان بابت نفقه و مخارج زندگی دو فرزند بپردازد دادگاه ختم رسیدگی را اعلام بشرح دادنامه شماره ۱۶۳۸ مورخ ۹۴/۱۱/۱۹ چنین رأی داده است.تجدیدنظرخواهی ۱-آقای الف. م. فرزند ص. با وکالت خانم ز. ح.پ. و ۲- خانم ه.خ. ذ. فرزند ر. با وکالت ۱-آقای م. الف.د. و ۲- خانم ز. اله  بداشتی به طرفیت یکدیگر نسبت به دادنامه شماره ۹۴۰۹۹۷۱۳۳۵۵۰۱۱۱۷-۱۳۹۴/۶/۷ صادره از شعبه محترم ۱۵ دادگاه حقوقی رشت که به موجب دادنامه صادره و حسب درخواست زوج به عنوان خواهان بدوی با پرداخت حقوق مالی ناشی از زوجیت زوجه طبق نظریه کارشناس که شامل نفقه ایام گذشته از مورخ ۱۳۸۰/۱/۵ لغایت ۱۳۹۴/۵/۲۴ مبلغ ۲۲۵/۲۴۵/۳۶۵ ریال و سپس ماهانه ۳/۶۰۰/۰۰۰ ریال و اجرت المثل ایام زندگی مشترک زیر یک سقف از زمان وقوع عقد نکاح (۱۳۸۰/۱/۵) لغایت زمان جدایی جسمانی و ترک زندگی از سوی زوج (۱۳۹۴/۲/۱۲) به مبلغ ۸۱/۱۲۰/۰۰۰ ریال و نفقه ایام عده بمبلغ ۱۲/۰۰۰/۰۰۰ ریال بوده و از سوی زوج تقاضای تقسیط آن در دادگاه بدوی به عمل آمده است و زوجه جهیزیه را در تصرف داشته و نسبت به تنصیف اموال اعلام انصراف نموده و نتیجتاً گواهی عدم امکان سازش از نوع طلاق رجعی با اعتبار ۳ ماهه آن پس از قطعیت دادنامه صادر شده است با توجه به محتوای پرونده وارد بنظر نمی رسد زیرا طلاق در دست مرد و از اختیارات او بوده و هر زمان که بخواهد می تواند زن را طلاق دهد و ثبت صیغه طلاق منوط و موکول بر پرداخت نقدی و تأدیه حقوق مالی زوجه یا ر. یت وی یا صدور حکم قطعی دایر براعسار یا تقسیط محکوم به بوده و ا زمواد ۱۱۳۳ -۱۱۴۳و ۱۱۴۸ قانون مدنی و مواد۲۴و۲۶و۲۷و۲۹و۳۵و۳۷ الی ۳۹ قانون حمایت خانواده مصوب ۱ *** /۱۲/۱ مجلس محترم شورای اسلامی که مورد استناد محکمه محترم بدوی قرار گرفته است و همچنین قاعده فقهی : ((الطلاق بید من اخذ بالساق)) این موضوع فهمیده و استنباط می شود بنابراین دادنامه معترض عنه با رسیدگی های معمول قضایی و رعایت تشریفات و اصول آئین دادرسی با مبانی استدلال و نحوه استنباط محکمه بدوی مطابق موازین و قواعد و مقررات قانونی صادر شده و ایراد موجه و اعتراض موثری که متضمن نقض بوده و یا مستلزم بی اعتباری و یا بطلان دعوای نخستین را فراهم سازد از سوی تجدیدنظرخواهانها به عمل نیامده است لیکن از آنجائیکه زوج موافقت و ر. یت خود را با واگذاری حضانت فرزند صغیر (پسر) به نام محمد ر. ۱۱ساله به زوجه اعلام داشته و مکلف شد ماهانه ۳/۵۰۰/۰۰۰ریال نفقه وی و فرزند دختر به نام ساناز ۱۳ساله (نفقه فرزندان) را به عابر بانک ملی شماره ۶۰۳۷۹۹۱۴۵۵۵۴۱۱۲۲۱ با شماره حساب ۰۱۰۰۴۱۱۰۸۰۰۰ به نام زوجه پرداخت کرده و حق ملاقات فرزند پسر به مدت ۲۴ساعت د رهفته از ساعت ۱۴ بعد از ظهر روز ۵شنبه لغایت ۱۴ بعد از ظهر روز جمعه که محل تحویل و استرداد فرزند  از طریق کلانتری ۲۲رشت به عمل آید و فرزند دختر نیز به سن بلوغ شرعی رسیده و از وضعیت حضانت و نگهداری و ملاقات خارج می باشد و زوجه نیز با پذیرفتن حضانت فرزند پسر و میزان ملاقات زوج و نفقه فرزندان ماهانه ۳/۵۰۰/۰۰۰ریال از مورخ ۱۳۹۴/۱۱/۳۰ اظهار داشت پرونده کیفری مربوط به ترک انفاق را که علیه همسرش شکایت و منتهی به صدور حکم محکومیت شده است همزمان با جاری شدن و ثبت صیغه طلاق ر. یت خواهد داد. بنابراین دادگاه با استناد به مادتین ۳۵۱ و ۳۵۸ قانون آئین دادرسی مدنی و تعیین میزان نفقه فرزندان و ملاقات پدر با فرزند پسر مستنداً به مواد۱۱۷۴ -۱۱۹۹و ۱۲۰۶ قانون مدنی و مادتین ۴۱و ۴۷ قانون حمایت خانواده مصوب ۱ *** /۱۲/۱مجلس محترم شورای اسلامی، ضمن اصلاح دادنامه نخستین از این جهت نهایه "دادنامه تجدیدنظرخواسته را تأیید و ابرام می کند این رأی مدت ۲۰روز پس از ابلاغ قابل فرجامخواهی د رشعب محترم دیوان عالی کشور می باشد. سپس وکیل زوج تقاضای اصلاح رأی صادره از حیث محاسبه جمع حقوق زوجه را کرده و گفته مهریه از قلم افتاده و نفقه ایام گذشته نیز مبهم است دادگاه نیز در وقت فوق العاده بشرح دادناماه شماره ۱۸۵۵ مورخ ۹۴/۱۲/۲۴ بشرح زیر رأی اصلاحی صادر کرده است در خصوص درخواست خانم ز. ح.پ. بوکالت از آقای الف. م. فرزند ص. بطرفیت خانم ه.خ. ذ. فرزند ر. با وکالت اقای م. الف.د. و خانم ز. اله بداشتی بخواسته اصلاح دادنامه شماره ۹۴۰۹۹۷۱۳۱۴۶۰۱۶۳۸- ۱۳۹۴/۱۱/۱۹ صادره از این شعبه که حسب درخواست زوج گواهی عدم امکان سازش با پرداخت نفقه ایام گذشته زوجه از مورخ ۱۳۸۰/۱/۱۵ لغایت ۱۳۹۴/۵/۲۴ بمبلغ ۲۲۵/۴۵/۳۶۵ ریال و سپس ماهانه ۳/۶۰۰/۰۰۰ریال تا زمان اجرای صیغه طلاق و پرداخت اجرت المثل به مبلغ ۸۱/۱۲۰/۰۰۰ ریال و همچنین پرداخت نفقه فرزندان مشترک ماهانه ۳/۵۰۰/۰۰۰ریال از تاریخ ۱۳۹۴/۱۱/۳۰ صادر شده و با توجه به واگذاری حضانت فرزند صغیر و بودن هر ۲ فرزند نزد مادر، میزان ملاقات فرزند صغیر به نام محمد ر. برای پدر تعیین و فرزند دختر نیز به نام ساناز به سن بلوغ شرعی رسیده است، نظر به اینکه مجموع نفقه ایام گذشته و عده زوجه مبلغ ۲۲۵/۲۴۵/۳۶۵ ریال بوده و نفقه ایام گذشته مبلغ ۲۱۳/۲۴۵/۰۰۰ریال و ایام عده ۱۲/۰۰۰/۰۰۰ریال می باشد و نسبت به مهر نیز علیرغم صدور حکم بر بطلان دعوای اعسار زوج در این پرونده در محکمه بدوی و اعلام قطعیت آن حسب اعلام وکیل زوج بدلیل عدم تقاضای تجدیدنظرخواهی در نظیم و نگارش متن دادنامه نسبت به آن به دلیل از قلم افتادن مهر (کابین) اشاره ای نشده است. بنابراین دادگاه به استناد ماده۳۰۹  قانون آئین دادرسی مدنی، دادنامه صادره را با پرداخت نقدی نفقه گذشته و نفقه ام عده جمعاً بمبلغ ۲۲۵/۲۴۵/۳۶۵ ریال و مبلغ ۸۱/۱۲۰/۰۰۰ریال اجرت المثل و پرداخت نفقه جاری از تاریخ ۱۳۹۴/۵/۲۵ لغایت زمان اجرای صیغه طلاق بمبلغ ۳/۶۰۰/۰۰۰ریال و نیز پرداخت نقدی مهر بتعداد ۱۴ قطعه سکه طلای تمام بهار آزادی و هزینه یک سفر حج تمتع در هنگام اجرای صیغعه طلاق (بشرح یاد شده) تصحیح و رأی اصلایح صادر می کند رأی تصحیحی به طرفین پرونده (اصحاب دعوا) ابلاغ و تسلیم رونوشت رأی اصلی بدون رونوشت رأی تصحیحی ممنوع می باشد. این رأی تابع رأی اصلی از حیث فرجام خواهی دانامه خواهد بود. رأی صادره در تاریخ ۹۵/۱/۲۸ به وکیل زوج (خواهان) ابلاغ و نامبرده در تاریخ ۹۵/۲/۱۳ نسبت به آن فرجام خواهی کرده و اعلام کرده در مورد واگذاری حضانت فرزند صغیر خود بنام محمد ر. پشیمان شده و موکلش استطاعت پرداخت مهریه را ندارد و بنظر کارشناس در مورد تعیین اجرت المثل اعتراض دارد و دستوری به زوجه برای انجام کارهای خانه نداده است. زوج به تعهدات خود عمل نکرده و نفقه نمی پردازد و توانایی نگهداری  فرزندان را ندارد و تأیید دادنامه را خواستار شده است پرونده رسیدگی به اعتراض فرجام خواه بدیوانعالی کشور ارسال و به این شعبه ارجاع شده است. هیأت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای امیر صفیری عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای علی جلیلیان دادیار دیوان عالی کشور اجمالاً مبنی بر اقدام قانونی در خصوص دادنامه شماره ۹۴۰۹۹۷۱۳۱۴۶۰۱۸۵۵ فرجام خواسته مشاوره نموده چنین رأی می دهد
رأی شعبه
دادنامه فرجام خواسته بشماره ۱۸۵۵ مورخ ۹۴/۱۲/۲۴ صادره از شعبه سیزدهم دادگاه تجدیدنظر استان گیلان که در مقام اصلاح دادنامه شماره ۱۶۳۸ مورخ ۹۴/۱۱/۱۹ همان دادگاه صادر شده و بموجب آن نفقه گذشته و ایام عده بمبلغ ۲۲۵/۲۴۵/۳۶۵ ریال و اجرت المثل بمبلغ ۸۱/۱۲۰/۰۰۰ ریال و نفقه جاری از تاریخ ۹۴/۵/۲۵ بمبلغ ۳/۶۰۰/۰۰۰ و پرداخت ۱۴سکه تمام بهار آزادی و هزینه یک سفر حج تمتع اصلاح گردیده مطابق موازین قانونی و دلایل موجود در پرونده و مقررات شرعی صادر گردیده و شایسته ابرام است و پشیمانی فرجام خواه از توافق با خوانده در خصوص موارد اختلافی موثر در مقام نیست و درمانحن فیه استطاعت شرط پرداخت مهریه نمی باشد و اعتراض بنظریه کارشناس پس از توافق و در این مقطع از رسیدگی قابلیت اعتنا ندارد و بر فرض عدم دستور زوج به زوجه برای انجام کارهای خانه مانع ایفای تعهدات زوج نیست بنابراین اعضای شعبه فرجام خواهی را وارد ندانسته باستناد ماده۳۹۶ قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی با رد ادعای فرجام خواه دادنامه فرجام خواسته را تأیید می نماید.
شعبه ۴۱دیوانعالی کشوررئیس : علی رازینی     عضو معاون: امیر صفیری       عضو معاون: عبدالعلی خان بیگی