بخشنامه در خصوص استفاده از امکانات سازمان پزشکی قانونی در کاربرد آزمایش D. N. A و چگونگی استفاده آن توسط قضات مصوب ۱۳۸۰/۰۹/۰۵

بدینوسیله تصویر نامه شماره ۱۱۳۷ /۷ /۱ مورخ ۱۱ /۷ /۸۰ ریاست محترم سازمان پزشکی قانونی کشور در خصوص امکانات آن سازمان در کاربرد آزمایش D.N.A و چگونگی استفاده قضات محترم از این روش پیشرفته علمی به پیوست ارسال می‌گردد.
لازم است ضمن تکثیر به کلیه واحدهای تابعه ابلاغ گردد تا در موقع لزوم بتوانند از این امکانات در سازمان پزشکی قانونی کشور استفاده نمایند.

محمود شیرج
رئیس نهاد قوه قضائیه

برادر گرامی جناب آقای محمود شیرج
ریاست محترم نهاد قوه قضائیه
سلام علیکم
احتراماً بازگشت به نامه شماره ۸۹۰۴ /۸۰ /۱ مورخه ۱۴ /۵ /۸۰ در خصوص آزمایش DNA، مراتب به شرح ذیل تقدیم میگردد.

الف) امکانات سازمان پزشکی قانونی کشور در خصوص آزمایش DNA TYPING و موارد کاربرد آن در مسائل قضایی در راستای کمک به تشخیص هویت افراد یا اجزاء به جا مانده از بدن انسان در صحنه های جرم می‌باشد. عمده فعالیتهایی که در بخش فوق الذکر صورت می‌گیرد عبارتند از:

۱) تعیین هویت والدین و فرزندان، جهت شناسایی پدر بیولوژیک و تشخیص اینکه آیا فردی که به عنوان پدر احتمالی یک فرزند معرفی شده واقعاً پدر بیولوژیک وی می‌باشد یا خیر؟ این روش هم در مورد افراد زنده و هم در مورد بقایای اجساد جنین سقط شده انجام می‌گیرد در صورتی که در گذشته به علت فوت یکی از طرفین با استفاده از روشهای سرولوژیک چنین پرونده هایی لاینحل باقی می ماند.

۲) تعیین هویت والدین ادعایی و اثبات وجود رابطه ابوت (پدر- فرزندی) و مادر - فرزندی، مواردی که افراد اشخاص خاصی را به عنوان پدر و مادر خود معرفی می نمایند مانند بچه های سر راهی، تعویض احتمالی نوزاد در بیمارستان در هنگام زایمان و....

۳) تعیین و تشخیص هویت فردی و اثبات و یا رد وجود رابطه خویشاوندی با اشخاص دیگر مثل افرادی که ادعای وجود رابطه خواهر و برادری می نمایند و پدر و مادر در قید حیات نمی‌باشند. همچنین تعیین هویت اجساد مجهول الهویه در رابطه با خانواده هایی که بدنبال افراد مفقود شده خود می‌باشند.

۴) شناسایی مجرم از روی آثار و مواد بجا مانده از وی در صحنه جرم (مانند لکه های منی در موارد تجاوز جنسی که بر روی اشیاء و البسه یا بدن فرد باقی مانده، لکه های خون، بزاق و سایر مایعات بیولوژیک در صحنه قتل و. ..)

۵) کمک به شناسایی و تشخیص هویت افراد درمواقعی که اجساد مثله شده و یا بقایایی از جسد در محلهای متفاوت یافت می‌شود.

۶) تعیین جنسیت اجساد غیرقابل تشخیص و جنین های سقط شده (در موارد تعیین دیه) و لکه های یافت شده در صحنه جرم.

لازم بذکر است که بدلیل تکنیک وابسته و هزینه بسیار بالا و صرف وقت طولانی آزمایش DNA TYPING، پرونده های ارجاعی حتی الامکان با استفاده از روشهای سرولوژیک بررسی و در نهایت جهت تایید تشخیص از روشهای ژنتیک مولکولی (DNA TYPING) استفاده میگردد.
بدیهی است امکان پاسخگویی بسته به نوع نمونه های ارسالی و مقدار و کیفیت نمونه متفاوت خواهد بود.

ب) از آنجایی که اولین مرحله در انجام آزمایش DNA TYPING نمونه گیری است، بدلیل حساسیت و اهمیت زیاد و جهت بالا بردن کیفیت نمونه های اخذ شده (کار بر روی نمونه های تازه سهل تر می‌باشد) و نیز جلوگیری از سوء استفاده های احتمالی در روند نمونه گیری، اخذ نمونه از افراد سرپایی می‌بایست حضوراً با معرفی نامه عکس دار در محل آزمایشگاه سازمان به طریق صحیح و اصولی صورت گیرد.
تنها در مورد اجساد، نمونه مناسب در شرایط خاص تحت نظر پزشکی قانونی اخذ و در اسرع وقت به آزمایشگاه سازمان تحویل می‌گردد. از طرفی با توجه به اینکه هر پرونده ارجاعی خصوصیت خاص خود را دارا میباشد ابتدا با افراد مورد نظر در هر پرونده مصاحبه شده و اطلاعات لازم کسب و سپس با توجه به شرح حال درخواست اعزام افراد مورد نیاز خواهد شد.

ج) در خصوص تعیین نژاد و ملیت اشخاص از طریق DNA TYPING بسته به شرایط فرد مدعی، استفاده از این روش با توجه به امکانات، متفاوت می‌باشد.
چنانچه پدر و مادر فرد مدعی در قید حیات باشند احتمال جوابگویی به صد در صد خواهد رسید. در صورتی که پدر در قید حیات نباشد نیاز به بررسی فامیلی از طریق خواهران و برادران و سایر اعضای وابسته با هویت ایرانی است که با توجه به شرایط خاص هر فرد، میزان کارآیی DNA TYPING متغیر است که تمامی موارد فوق در سازمان موجود نمی‌باشد.

لازم بذکر است از آنجایی که کشور ما در طول تاریخ مورد تاخت و تاز اقوام مختلف بوده است نباید امکان اختلاط نژادی را از نظر دور داشت. از این رو نیاز به انجام مطالعات و تحقیقات زیربنایی از طریق یک طرح ملی است که نیاز به بودجه و امکانات پرسنلی و پشتیبانی مناسب با استفاده از همکاری سایر کشورها به منظور استفاده از فن آوری و نتایج تحقیق سایر متخصصین در این زمینه می‌باشد. در نتیجه اگرچه تعیین نژاد و ملیت صرف اشخاص از طریق DNA TYPING امکانپذیر است لیکن در حال حاضر شرایط تحقق آن در این سازمان موجود نمی‌باشد.

د) در حال حاضر تنها آزمایشگاه DNA سازمان پزشکی قانونی کشور در ستاد سازمان مستقر میباشد لیکن در نظر است در برخی استانهای کشور نیز از امکانات آزمایشگاه DNA استفاده نمود که هم اکنون مقدمات راه اندازی آزمایشگاه DNA در مراکز پزشکی قانونی استانهای اصفهان و مازندران انجام و مراحل بعدی در دست اقدام بوده و به محض بهره برداری به مراجع محترم قضایی اعلام خواهد شد.

دکتر علی محفوظی
رئیس سازمان پزشکی قانونی کشور