بررسی اعتبار دادنامه اصداری سابق در صورت پذیرش اعاده دادرسی و ارجاع به شعبه همعرض
صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۴۰۲/۰۵/۱۸
برگزار شده توسط: استان فارس/ شهر شیراز
موضوع
بررسی اعتبار دادنامه اصداری سابق در صورت پذیرش اعاده دادرسی و ارجاع به شعبه همعرض
پرسش
چنانچه پروندهای در دیوان عالی کشور با موضوع اعاده دادرسی و تجویز اعاده و ارجاع پرونده به شعبه همعرض ارسال گردد؛ الف: آیا دادنامه اصداری سابق کماکان به قوت خود باقی است و یا فاقد اعتبار است؟ ب: اگر شعبه دیوان علت صدور تجویز اعاده دادرسی و رسیدگی مجدد به پرونده را به جهت صدور حکم به مجازات مضاعف بر مجازات قانونی صادر نموده باشد، حال بیگناهی متهم برای شعبه رسیدگی کننده محرز گردد؛ آیا مجاز به صدور حکم برائت میباشد و یا اینکه صرفاً مجاز به حذف مجازات زائد میباشد؟
نظر هیات عالی
همانطور که در ماده ۴۸۰ قانون آیین دادرسی کیفری نیز تصریح شده است تجویز اعاده دادرسی ماده ۴۷۴ از سوی شعبه دیوان عالی کشور بمعنی نقض رای قطعی اعاده خواسته نبوده و دادگاه همعرض مرجوعالیه پس از رسیدگی ماهوی در صورتی که اعاده دادرسی تجویز شده را وارد تشخیص دهد با نقض حکم قطعی سابق الصدور، حکم مقتضی صادر مینماید. چنانچه تجویز اعاده دادرسی از سوی دیوان عالی کشور صرفاً راجع به قسمتی از حکم اعاده خواسته یا میزان مجازات مورد حکم باشد. دادگاه همعرض مرجوعالیه فقط نسبت به همان قسمت یا مجازات اضافی تعیین شده رسیدگی و پس از نقض حکم قبلی، رای اصلاحی صادر مینماید.
نظر اکثریت
سوال اول: موضوع پذیرش اعاده دادرسی توسط دیوان عالی کشور است و رای سابق الصدور را نقض نمینماید؛ لذا رای اولیه تا زمان رسیدگی در دادگاه همعرض به قوت خود باقی است؛ بدین استدلال که بنا به صراحت قانون با تجویز اعاده دادرسی رای به قوت خود باقی بوده و تا زمان رسیدگی در دادگاه همعرض دارای اعتبار بوده و رای اولیه در قسمت اجرایی آن از قابلیت اجرا خارج شده و اجرای حکم مذکور تا رسیدگی مجدد متوقف میگردد؛ لیکن با رسیدگی در دادگاه همعرض است که رای اولیه نقض شده و شروع به رسیدگی انجام میگردد و ذیل ماده ۴۷۴ ق.ا.د.ک نیز که بیان میکند شعبه رسیدگی کننده همعرض اقدام به صدور قرار تامین مینماید که این امر موید آن است که تا زمان ورود دادگاه همعرض به رسیدگی رای سابقالصدور کماکان به قوت خود باقی است.
سوال دوم: در فرض سوال تنها مورد متبادر به ذهن بند چ ماده ۴۷۴ میباشد؛ چراکه در سایر شقوق ماده ۴۷۴ ق.ا.د.ک کل رای نقض و رسیدگی ماهوی در دادگاه همعرض انجام میشود؛ لیکن در بند چ ماده مذکور، دیوان عالی کشور اعاده دادرسی در میزان مجازات مضاعف را پذیرفته و دادگاه همعرض در این فرض صرفاً به میزان مورد تجویز اعاده دادرسی اکتفا نموده و اقدام به رای صادره مینماید. در تکمیل آن در پاسخ به بند ب سوال چند نکته حائز اهمیت میباشد؛ در خصوص اینکه شعبه همعرض تا چه میزان حق ورود به رسیدگی مجدد به پرونده را داشته، بایستی به درخواست اعاده و جهات تجویز اعاده توجه نمود و دادگاه همعرض صرفاً مجاز به رسیدگی در محدوده مورد تجویز اعاده میباشد. بهعبارتی اگر صرفاً جهت تجویز اعاده مجازات مضاعف بوده، صرفاً میتواند نسبت به میزان مضاعف اتخاذ تصمیم نماید؛ ولیکن اگر جهات دیگر تجویز سایر شقوق مندرج در ماده ۴۷۴ ق.ا.د.ک باشد، دادگاه همعرض رسیدگی ماهوی نموده و اقدام به صدور رای مینماید؛ لیکن در فرضی که محکومعلیه علاوه بر اعتراض به مجازات مضاعف اعتراض به صدور حکم برخلاف مدارک دال بر بیگناهی خود نیز داشته باشد و دیوان صرفاً اشاره به بند چ ماده ۷۴ ق.ا.د.ک نموده و اشارهای به جهات دیگر ننموده باشد، پرونده میتواند مجدداً جهت رفع ابهام به دیوان عالی کشور ارسال گردد. به دو نظریه مشورتی در پاسخ اشاره میگردد:
نظریه مشورتی ۲۷۴۵/۹۷/۰۷ مورخ ۱۳۹۸/۷/۹ ا.ح.ق؛ مطابق نص ماده ۴۸۰ ق.ا.د.ک رسیدگی دادگاه همعرض پس از تجویز اعاده دادرسی رسیدگی ماهوی است و این دادرسی از دادرسی اولیه مستقل است، بنابراین دادگاه مزبور پس از نقض رای مورد اعاده دادرسی بر اساس مقررات قانونی رسیدگی و رای مقتضی را صادر مینماید؛ لذا استناد به علم حاصله در دادگاه سابق منتفی است.
نظریه مشورتی ۱۵۳۳/۹۶/۰۷ مورخ ۱۳۹۶/۷/۴ ا.ح.ق؛ صرفنظر از ابهامی که در سوال وجود دارد و یادآوری اینکه در رسیدگی به درخواست اعاده دادرسی دیوان عالی کشور حکم مورد اعاده دادرسی را نقض نمینماید؛ بلکه در صورت پذیرش درخواست اعاده دادرسی مبادرت به تجویز اعاده دادرسی و ارجاع آن به شعبه همعرض مینماید؛ در فرض سوال، معیار رسیدگی ماهوی دادگاه مرجوعالیه بر اساس تمام یا آن قسمت از حکم مورد اعاده دادرسی است که دیوان عالی کشور رسیدگی مجدد نسبت به آن را تجویز نموده است. النهایه چنانچه درخواست اعاده دادرسی تنها نسبت به قسمتی از حکم باشد، در این صورت مطابق قسمت اخیر ماده ۸۰ ق.ا.د.ک دادگاه مرجوعالیه تنها همان قسمت از حکم را نقض و یا اصلاح مینماید.
نظر اقلیت
سوال اول: با تجویز اعاده دادرسی رای سابق از اعتبار ساقط است و کان لم یکن تلقی میگردد.
سوال دوم: در خصوص تجویز اعاده دادرسی بایستی به جهت اعلامی درخواست اعاده توجه نمود؛ اگر محکومعلیه صرفاً نسبت به یک قسمت از حکم اعتراض داشته باشد و دیوان عالی کشور نیز همان جهت درخواستی را پذیرفته باشد، دادگاه همعرض حق ورود به قسمتهای دیگر رای را ندارد؛ لیکن اگر محکومبه، به کل رای صادره اعتراض داشته باشد، دادگاه همعرض میتواند رسیدگی نماید. در صورت تجویز اعاده دادرسی مبنی بر حذف مجازات زائد صرفاً بایستی مجازات زائد را حذف نماید؛ ولیکن بایستی تفاوت قائل شد به اینکه حسب ماده ۲۸۰ ق.ا.د.ک که دادگاه میتواند عنوان اتهامی را تغییر داده و رسیدگی ابتدایی انجام دهد؛ در صورتی که برفرض مثال اقدامی تحت عنوان اتهامی قاچاق مسلحانه مواد رسیدگی و رای صادر گردیده و با تجویز اعاده دادرسی اقدام مرتکب حمل مسلحانه تشخیص داده شده؛ در این صورت دیگر بحث مجازات زائد نبوده، بلکه نوع مجازات تغییر میکند؛ چراکه عنوان جرم تغییر یافته که در این فرض دیگر نمیتوان گفت که دادگاه همعرض صرفاً حق حذف مجازات زائد را داشته؛ بلکه رسیدگی ماهوی انجام داده و اقدام به صدور رای مطابق با عنوان اتهامی مینماید.