بررسی محرومیت متهم از اعزام به مرخصی توسط دادگاه

صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۴۰۰/۰۸/۲۷
برگزار شده توسط: استان مازندران/ شهر رامسر

موضوع

بررسی محرومیت متهم از اعزام به مرخصی توسط دادگاه

پرسش

آیا دادگاه کیفری دو می‌تواند ضمن صدور رای به‌دلیل نحوه ارتکاب جرم و گستاخی متهم و عدم پشیمانی از ارتکاب جرم، در قالب ماده ۴۹۸ قانون آیین دادرسی کیفری ضمن صدور دادنامه متهم را از اعزام به مرخصی برای مدت مشخص یا تمام مدت حبس ممنوع یا محروم نماید؟

نظر هیات عالی

عدم اعطای مرخصی به متهم از مصادیق شیوه اجرای حکم کیفری محسوب نمی‌گردد. نتیجتاً استناد به ماده ۴۹۸ قانون آیین دادرسی کیفری موجه و قانونی نیست.

نظر اکثریت

پاسخ به این سوال مستلزم این است که بدانیم مرخصی، حق متهم است یا صرفاً یک امتیاز برای وی محسوب می‌شود. با توجه به آیین‌نامه جدید سازمان زندان‌ها مصوب ۱۴۰۰ که تبصره ماده ۲۲۲ آیین‌نامه سابق (مبنی بر اینکه مرخصی، حق تلقی نمی‌گردد و صرفاً یک امتیاز است) در آن حذف گردیده است باید این برداشت را کرد که مرخصی، حق زندانی است. بنابراین حالا که مرخصی، حق زندانی محسوب می‌شود اشخاص را نمی‌توان از حقوق مندرج در قانون محروم نمود مگر به موجب قانون. بنابراین اگر بخواهیم شخصی را محروم از مرخصی کنیم باید مستند قانونی داشته باشیم. برای مثال اگر زندانی مرتکب غیبت شود طبق آیین‌نامه تا سه ماه محروم از مرخصی خواهد بود اما در خصوص محرومیت از مرخصی حین صدور رای چنین مستند قانونی نداریم. اگر قانونگذار چنین قصدی داشت می‌توانست در قالب مجازات‌های تکمیلی این مقرره را بگنجاند که در حال حاضر در مجازات تکمیلی نیز به این موضوع اشاره نشده است. باید گفت با توجه به اینکه مرخصی، حق زندانی محسوب می‌شود با توجه به فقدان وجود نص صریح، نمی‌توان او را از حقوق مدنی محروم نمود و این مهم در قالب شیوه اجرای رای در ماده ۴۹۸ نیز نمی‌گنجد.

نظر اقلیت

با توجه به ماده ۴۹۸ قانون مزبور باید گفت که دادگاه می‌تواند شیوه اجرای رای را تعیین کند. برای مثال تعیین کند که با توجه به گستاخی متهم و نحوه ارتکاب جرم، نامبرده تا یک سال حق استفاده از مرخصی ندارد تا بتواند بخشی از امنیت از دست رفته جامعه را برگرداند. همانطور که در ماده ۴۹۹ همان قانون به اجرای حکم در ملاءعام اشاره شده است هرچند که در ظاهر ممکن است خلاف حقوق شهروندی متهم باشد اما ممکن است بنابر برخی از دلایل صلاح بر اجرای حکم در ملاء عام باشد تا بازدارندگی احکام قوت پیدا کند. قانونگذار در ماده ۴۹۸ به‌طور کلی قاعده را بیان کرده و نیازی نبود برای هر نوع شیوه رایی به‌صورت جداگانه، مقرره تصویب کند. بدیهی است ایام مرخصی استحقاقی زندانی که در مدت مقرر استفاده نشده برای وی ذخیره می‌گردد و می‌تواند در انتها از ان استفاده نماید و از این حیث نیز هیچ خللی به حق و حقوق وی وارد نمی‌گردد.