تصویبنامه راجع به طرح سنجش بینایی، شنوایی، آمادگی تحصیلی و معاینات بالینی کودکان بدو ورود به دبستان در سال تحصیلی ۷۶-۷۵ مصوب ۱۳۷۵/۱۲/۰۸

هیات وزیران در جلسه مورخ ۱۳۷۵/۱۲/۸ بنا به پیشنهاد وزارت آموزش و پرورش مقرر نمود:
به منظور ارزیابی سلامت جسمانی و روانی کودکان و شناخت تواناییها و استعدادهای آنان، طرح سنجش بینایی، شنوایی، آمادگی تحصیلی و معاینات بالینی کلیه نوآموزان پایه اول ابتدایی زیر نظر شورای سیاستگذاری و برنامه ریزی سنجش مرکب از نمایندگان وزارت آموزش و پرورش و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از فروردین سال ۱۳۷۶ به مرحله اجرا در می‌آید.

حسن حبیبی - معاون اول رئیس جمهور

طرح سنجش بینایی، شنوایی، آمادگی تحصیلی و معاینات بالینی کودکان بدو ورود به دبستان در سال تحصیلی ۷۶-۷۵
بیان مساله:.
کودکان این نونهالان باغ هستی نشانه و قدرت آفرینش خداوند یکتا، پربهاترین سرمایه زندگی فردی و اجتماعی ما هستند. تعلیم و تربیت کودکان رسالت سنگین و مسئولیت مهمی است که ما در مقابل کودکان، خانواده ها، جامعه و در نهایت در پیشگاه خداوند متعال داریم متولیان تعلیم و تربیت باید نیازهای کودکان را شناخته و با بکارگیری روشها و ابزارهای نوین و یافته های جدید تعلیم و تربیت و روانشناسی تربیتی به رسالت و مسئولیتی که بر عهده آنهاست عمل کنند.
یکی از مسائل مهم در تعلیم و تربیت توجه به سلامت جسمانی و روانی کودکان و تفاوتهای فردی دانش آموزان، توانایی ها و استعدادهای آنها و تنظیم برنامه های آموزشی متناسب با این استعدادها می‌باشد. اگر آموزش فراتر از توانمندی کودک باشد تلاش معلم، مدرسه و والدین اثر چندانی نداشته و حتی در بعضی از موارد موجب بروز مشکلات جدیدی خواهد شد.
طرح سنجش به منظور ارزیابی سلامت جسمانی و روانی کودکان و شناخت توانایی ها و استعدادهای آنان تدوین شده است.
ضرورت اجرای طرح:
اجرای طرح سنجش بینایی، شنوایی، آمادگی تحصیلی و معاینات بالینی کودکان در هنگام ورود به مدرسه از لحاظ پیشگیری از بروز معلولیتها، کنترل عوامل موثر در افت تحصیلی بالا بردن کیفیت آموزشی و صرفه جویی اقتصادی، ضروری است.
- بر اساس آمارهای بین المللی و ملی حدود ۱۰% کودکان در هر جامعه از نارسایی های مختلف جسمانی و روانی رنج می برند، مشکلاتی که در صورت عدم شناسایی بعضاً می‌توانند منجر به بروز معلولیت ها و بیماریهای جبران ناپذیری شوند لذا نظر به اولویت پیشگیری نسبت به درمان، ضرورت دارد این گروه از کودکان در هنگام ورود به مدرسه با بررسی های دقیق پزشکی و روانشناختی شناسایی شوند و با ارائه خدمات درمانی و توصیه های بهداشتی، مشاوره ای از بروز عوارض وخیم تر جلوگیری به عمل آید.
- شناخت استعدادها، توانمندیها و آگاهی یافتن از میزان سلامت جسمانی و روانی دانش آموزان، اولین و مهمترین گام در امر آموزش آنهاست. براساس تحقیقات انجام شده ۵۰ تا ۷۵ درصد موفقیت دانش آموزان در هر پایه تحصیلی منوط به آمادگی شناختی و سلامت جسمانی و روانی آنان است.
تشخیص به موقع کودکان مرزی و جایگزینی صحیح آنان در سیستم آموزشی نه تنها از افت تحصیلی آنها جلوگیری می کند بلکه منجر به ایجاد تحویل کیفی در نظام آموزش عادی خواهد شد.
بنابراین چه از نظر آموزشی و کنترل عوامل افت تحصیلی و چه از نظر بهداشتی و پیشگیری از بروز معلولیت ها ضرورت دارد که کلیه کودکان حداقل در هنگام ورود به پایه اول ابتدایی از نظر سلامت جسمانی و روانی مورد ارزیابی دقیق قرار گیرند.
اهداف طرح:
مهمترین اهداف طرح سنجش بینایی، شنوایی، آمادگی تحصیلی و معاینات بالینی عبارتند از:
۱- جایابی صحیح و دقیق کودکان در نظام آموزشی کشور
۲- تهیه شناسنامه بهداشتی برای کلیه کودکان
۳- تشخیص و شناسایی کودکان دارای مشکل
۴- تشخیص به موقع کودکان مرزی جهت ارائه آموزش های ویژه به آنان
۵- ارائه توصیه های بهداشتی، آموزشی و روانشناختی به خانواده های کودکانی که از مشکلات جزئی رنج می برند.
۶- بررسی آماری شیوع اخلالات جسمانی و روانی کودکان آماده ورود به دبستان
کلیات طرح:
طرح سنجش بینایی، شنوایی، آمادگی تحصیلی و معاینات بالینی زیر نظر شورای سیاستگذاری و برنامه ریزی سنجش مرکب از نمایندگان وزارت آموزش و پرورش و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی از فروردین سال ۷۶ به مرحله اجرا در می‌آید.
جامعه آماری:
کلیه نوآموزان پایه اول ابتدایی ۱۳۰ شهر کشور که مطابق آمار ثبت نام شدگان سال ۷۶-۷۵، حدود ۱،۰۸۰،۰۰۰ نفر برآورد می‌شوند، تحت پوشش طرح سنجش بینایی، شنوایی، آمادگی تحصیلی و معاینات بالینی قرار می گیرند.
نحوه اجرای طرح:
طرح سنجش در دو مرحله، ارزیابی اولیه و ارزیابی تخصصی اجرا می‌گردد. در ارزیابی اولیه، نوآموز به ترتیب به ایستگاه های ارزیابی بینایی، ارزیابی شنوایی، آمادگی تحصیلی، معاینات بالینی و بالاخره بررسی کارت واکسیناسیون ارجاع داده می‌شود و در صورت نداشتن مشکلی به مدرسه عادی معرفی می‌گردد.
ارزیابی تخصصی:
در صورتی که در مرحله اول ارزیابی کودک مشکوک به داشتن مشکل یا بیماری تشخیص داده شود به کلینیک های تخصصی که با همکاری سازمان آموزش و پرورش اسثتنایی و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، سازمان بهزیستی و. ... مشخص می‌شوند، هدایت شده و در آنجا توسط تیم های متخصص (پزشک، بینایی سنج، شنوایی سنج، روانشناس و مشاور) مورد ارزیابی دقیق قرار می گیرند و پس از آن جایگاه آموزشی کودک مشخص می‌گردد.
زمان:
مرحله اول (ارزیابی اولیه) از تاریخ ۲۰/۱/۷۶ شروع و تا ۱/۶/۷۶ ادامه می یابد.
مرحله دوم (ارزیابی تخصصی) از تاریخ ۲۵/۱/۷۶ شروع و تا ۳۰/۶/۷۶ ادامه دارد.
محل اجرا:
برای ارزیابی ۱،۰۸۰،۰۰۰ نفر کودک تعداد ۳۰۰ پایگاه در ۱۳۰ شهر کشور تعیین شده است که در طی مدت ۴ ماه و نیم به ارزیابی کودکان می پردازد.
نیروهای متخصص هر پایگاه عبارتند از:
۲ نفر پزشک عمومی برای معاینه بالینی کودک
۴ نفر روانشناس برای اجرای آزمون آمادگی تحصیلی
۲ نفر آزماینده بینایی برای بررسی وضعیت بینایی با استفاده از چارت E
۲ نفر آزماینده شنوایی برای بررسی وضعیت شنوایی کودک با استفاده از ادیومتر اسکیرینر
۲ نفر مربی بهداشت برای بررسی کارت واکسیناسیون و انجام بعضی از آزمایش ها علاوه بر آن تعداد ۱۶ پایگاه سیار در استانهای بزرگ کشور پیش بینی شده است که در صورت لزوم شهرهای دیگر را نیز تحت پوشش طرح قرار دهند.
نیروی انسانی مورد نیاز:
با توجه به تعداد پایگاه های مورد نظر و زمان اجرای طرح نیروی انسانی مورد نیاز پایگاه ها برآورد شده که در مجموع ۵۸۰۰ نفر در طول تابستان با طرح همکاری می نمایند.
ضمناً برای کلیه عوامل اجرایی، دروه های آموزشی دو یا سه روزه پیش بینی شده است که قبل از شروع طرح در مراکز استان اجرا می‌شود.
هزینه ها و درآمد طرح:
براساس سیاست تعیین شده هزینه سرانه هر دانش آموز اعم از هزینه اجرایی و ثابت ۹۵۰۰ ریال برآورد می‌گردد. و براساس تصویب شورای سیاستگذاری سنجش از هر دانش آموز به طور متوسط مبلغ ۲۵۰۰ ریال بابت کلیه آزمایشها دریافت و به حساب خزانه واریز می‌شود که ما به التفاوت آن توسط وزارت آموزش و پرورش تامین می‌گردد.
یادآور می‌شود که در مناطق شهری از ۱۰ درصد کودکان مبلغ ۱۵۰۰ ریال دریافت می‌گردد و ۵ درصد نیز به طور رایگان ارزیابی می‌شوند و در مناطق روستایی از ۲۰ درصد مبلغ ۱۵۰۰ ریال دریافت می‌گردد و ۱۰ درصد نیز به طور رایگان ارزیابی می‌شوند.
نتایج طرح سنجش بینایی، شنوایی و آمادگی تحصیلی کودکان بدو ورود به دبستان (از سال ۷۳ لغایت ۷۵) نتایج ارزیابی اولیه

کل کودکان مورد ارزیابی ۲۴۹/۳۸۱/۱ نفر کل کودکان مشکوک به مشکل بینایی (ارجاع به مرحله تخصصی) ۶۴۵۵۱ نفر (۷/۴%) کل کودکان مشکوک به مشکل شنوایی (ارجاع به مرحله تخصصی) ۴۶۵۸۴ نفر (۴/۳%) کل کودکان مشکوک به مشکل آمادگی تحصیلی(ارجاع به مرحله تخصصی)۷۱۰۷۰ نفر (۱/۵%) کل کودکان مشکوک به دارا بودن بیش از یک مشکل (ارجاع به مرحله تخصصی)۶۱۷۷نفر (۴/۰%)

نتایج ارزیابی تخصصی بینایی

کل کودکان مراجعه کننده ۵۶۵۹۷ نفر ۱-۱ - کل کودکان دارای مشکل جزئی و معرفی به مدارس عادی ۲۰۰۴۶ نفر (۴/۳۵%) ۲-۱ - کل کودکان نیازمند به عینک و معرفی به مدارس عادی ۲۷۳۸۹ نفر (۴/۴۸%) ۳-۱- کل کودکان تحت درمان قرارگرفته و معرفی به مدارس عادی ۸۶۵۵ نفر (۳/۱۵%) ۴-۱- کل کودکان نیازمند به استفاده از وسایل کمک بینایی ۳۲۷ نفر (۶/۰%) ۵-۱- کل کودکان دارای مشکل شدید و معرفی به مدارس استثنایی ۱۸۰ نفر (۳/۰%)

نتایج ارزیابی تخصصی شنوایی

۱- کل کودکان مراجعه کننده ۳۹۲۵۰ نفر ۱-۱- کل کودکان دارای مشکل جزئی و معرفی به مدارس عادی ۲۰۰۱۲ نفر (۵۱%) ۲-۱- کل کودکان نیازمند به سمعک و معرفی به مدارس عادی ۸۳۹ نفر (۱/۲%) ۳-۱- کل کودکان تحت درمان قرار گرفته و معرفی به مدارس عالی ۱۶۵۷۵ نفر (۲/۴۲%) ۴-۱- کل کودکان دارای مشکل شنوایی یکطرفه و معرفی به مدارس عادی ۱۴۵۶نفر (۷/۳%) ۵-۱- کل کودکان دارای مشکل شدید و معرفی به مدارس استثنایی ۳۶۸ نفر (۹/۰%)

نتایج ارزیابی تخصصی آمادگی تحصیلی

۱- کل کودکان مراجعه کننده ۴۸۳۱۷ نفر ۱-۱- کل کودکان فاقد مشکل و معرفی به مدارس عادی ۱۵۰۰۵ نفر (۳۱%) ۲-۱- کل کودکانی که توانایی آنها پایین تر از متوسط بوده و نیاز به آموزش ویژه در مدارس عادی دارند ۲۰۶۱۴ نفر (۷/۴۲%) ۳-۱- کل کودکان آموزش پذیری که به مدارس استثنایی معرفی شده اند ۱۰۲۳۲ نفر (۲/۲۱%) ۴-۱- کل کودکان نیازمند به آموزش ویژه در منزل تا در سال آینده مورد ارزیابی قرار گیرند ۲۴۶۶ نفر (۱/۵%)

توضیح ۱- تعداد ۴۷۱۷ نفر در ارزیابی اولیه دارای مشکل بینایی همراه با مشکلات شنوایی و آمادگی تحصیلی بوده اند که پس از ارزیابی تخصصی نیز ۳۱۵۷ نفر دارای مشکل بینایی توام با مشکلات شنوایی و آمادگی تحصیلی تشخیص داده شده اند. توضیح ۲- تعداد ۳۷۲۷ نفر در ارزیابی اولیه دارای مشکل شنوایی همراه با مشکلات بینایی و آمادگی تحصیلی بوده اند که پس از ارزیابی تخصصی نیز ۲۳۷۷ نفر دارای مشکل شنوایی توام با مشکلات بینایی و آمادگی تحصیلی تشخیص داده شده اند. توضیح ۳- تعداد ۴۹۳۳ نفر در ارزیابی اولیه دارای مشکل آمادگی تحصیلی همراه با مشکلات بینایی و شنوایی بوده اند که پس از ارزیابی تخصصی نیز ۳۳۴۵ نفر دارای مشکل آمادگی تحصیلی توام با مشکلات بینایی و شنوایی تشخیص داده شده اند.

 کودکان مرزی کودکانی هستند که از لحاظ سطح توانمندی هوشی و شناختی در برزخ بین عادی و استثنایی بوده و آهنگ یادگیری آنان کندتر از دانش آموزان عادی و بهره هوشی آنها بین ۷۰ تا ۸۵ می‌باشد.