جبران خسارت هنگام فسخ معامله
صورتجلسه نشست قضایی
تاریخ برگزاری: ۱۴۰۲/۰۳/۰۹
برگزار شده توسط: استان یزد/ شهر تفت
موضوع
جبران خسارت هنگام فسخ معامله
پرسش
در مواردی که معاملهای فسخ میشود و خواهان (فروشنده) مدعی وجود نقصان یا خسارتی در مبیع میباشد؛ آیا این خسارت قابل جبران است؟ به چه استناد و با چه استدلالی؟
برای مثال در بیع فسخ شده یک باب منزل، خواهان مدعی است خوانده یا همان خریدار درب و پنجرهها را از جای کنده و به دیوارها هم آسیب زده است.
نظر هیات عالی
در فرض سوال، نظریه اکثریت مطلوب و مورد تایید است؛ با این توضیح که در صورت فسخ معامله و ایجاد نقص در مبیع (تلف جزئی از سوی خریدار)، بنا بر وحدت ملاک از ماده ۲۸۶ قانون مدنی، بایع مالک مبیع و مشتری مالک ثمن میشود و با توجه به ضرورت تعادل عوضین بنابر منفعت قضایی، خریدار باید از عهده جبران خسارت وارد شده به مبیع برآید.
نظر اکثریت
هر چند در قانون این مورد پیشبینی نشده و صرفا در خصوص منافع حاصله از مال و نتیجه مالکیت نسبت به آن منافع بعد از فسخ مواردی اعلام شده اما در سوال مطروحه با وحدت ملاک از ماده ۲۸۶ قانون مدنی که تلف شدن عوضین را مانع اقاله نمیداند و در صورتی که مال تلف شده باشد، پرداخت مثل یا قیمت آن پیشبینی شده است. همچنین از مفهوم مخالف ماده ۳۶۲ قانون مدنی که آثار بیع را اعلام کرده میتوان اینگونه استنباط کرد که وقتی فسخ صورت میگیرد و بایع مالک مبیع و مشتری مالک ثمن میشود؛ میبایست تعادل عوضین مورد توجه قرار گیرد. همچنین نظریه مشورتی ۱۷۴۱/۷ مورخ ۱۸/۰۳/۸۴ نیز عودت مبیع به بایع و ثمن به مشتری را در صورت فسخ اعلام نموده است لذا قاضی میبایست به لحاظ حفظ تعادل عوضین با مراجعه به عرف و اخذ نظر کارشناس در صورتی که خسارت وارده به مبیع در زمانی که با فسخ به بایع بر میگردد موجب شده تا تعادل آن با ثمن که به مشتری عودت میشود متناسب نباشد در صورتی که باید دادخواست علیحده با موضوع الزام به تحویل مبیع به شکل اول و در صورتی که ممکن نبود دادخواست الزام مشتری به پرداخت خسارت وارده به مبیع را بدهد و نسبت به آن موضوع را رسیدگی نماید.
نظر اقلیت
در این مرحله دو فرض مطرح میشود: ۱- در زمان مالکیت حقیقی اگر خسارتی به وجود بیاید قابل جبران نیست زیرا فرد در زمان مالکیت خودش هر اقدامی که تمایل داشته باشد میتواند نسبت به مال انجام دهد. بنابراین اگر معامله فسخ شد مسئول جبران خسارت وارده به مبیع نمیباشد و بایع حق طرح دعوا جهت اخذ خسارت را ندارد زیرا مشتری در ایام مالکیت خودش نسبت به مال به آن خسارت وارد نمود.
۲- در زمان مالکیت غیر حقیقی (در زمان فسخ) یعنی از زمان اطلاع تا فسخ: در این فاصله زمانی اگر خسارتی از طرف مشتری به مبیع که در اختیار داشته وارد شود میبایست خسارت آن را جبران کند.