حدود اختیار دادگاه در تکلیف زوجه در مراجعه به دادگاه کیفری

رأی خلاصه جریان پرونده

در این پرونده ل. ن. به وکالت از ا. ب. د. در مورخه ۹۹/۶/۲ باتقدیم دادخواست به خواسته طلاق به لحاظ عسر و حرج به طرفیت م. ق. س. طرح دعوی نموده و اعلام کرده موکل در۷۴/۱۱/۴ با خوانده ازدواج نموده است.و دو فرزند دارند. موکل از ۹۷/۶/۲۷ جدا از خوانده زندگی می کند وخوانده ترک انفاق نموده و موجب عسر و حرج شده که شهود اماده شهادت هستند شعبه *در ۹۹/۸/۶ تشکیل جلسه داده است. وکیل خواهان به سوی رفتار زوج و کراهت شدید زوجه اشاره نموده و اینکه زوجه حاضر به بذل بیست میلیون تومان از مهریه و نفقه و نحله و اجرت المثل و سایر حقوق مالی درقبال طلاق می باشد. خوانده حکم تمکین گرفته ولی نمی خواهد اجرا کند. دادگاه قرار ارجاع به داوری صادر نموده است. داور زوجین که دایی هر دو نفر است.بشرح ص ۲۷ اعلام کرده ادامه زوجیت امکان پذیر نیست دادگاه در ۹۹/۱۰/۶ تشکیل جلسه داده و از شهود استماع شهادت نموده است. ۱- ا. ب. :اختلاف زوجین طولانی است.چندبار دخترم را ضرب و جرح نموده یکبار پیشانی اش را شکسته بود که دخترم به من گفت به کابینت خورده من بعدا فهمیدم. ۲- ک. ف. ن. : دایی زوجین: من بارها بین ایشان اشتی دادم. خوانده سوی معاشرت دارد. نمی توانند با هم زندگی کنند. ۳- ح. ق. س. : فرزند ز. : پدرو مادرم همیشه درگیر هستند. و زندگی ما را به هم ریخته اند. من بیشتر اوقات خانه راترک می کردم سابقه ندارد. که با هم اشتی باشند. در طول سال درگیر هستند و قهر بودند پدرم چندبار مادرم را زده یکبار نزد خودم بلندشدمادرم را زد و من عصبانی شدم. درب منزل را شکست. در خصوص شکایت زوج علیه زوجه و پدر و برادر زوجه دائر بر تخریب خودرو افتراء و تهمت و سرقت قرار منع پیگرد صادر شده است.ص ۴۱ در جلسه مورخه ۹۹/۱۰/۶ دادگاه زوج اقرار به زدن زوجه نموده است.ص ۴۴ داور زوج اعلام کرده مصلحت در جدایی نیست. ص ۶۱ قاضی مشاور نظر به رد دعوی داده است. ص ۶۶ ) دادگاه با ختم دادرسی به موجب دادنامه شماره *۹۹/۱۱/۲۹ حکم بر بطلان دعوی خواهان صادر نموده است. وکیل زوجه نسبت به دادنامه اعتراض نموده و به جدایی سه ساله زوجین و کراهت زوجه وشهادت شهود اشاره نموده است. شعبه *به موجب دادنامه شماره *۱۴۰۰/۳/۶ دادنامه بدوی را تایید و استدلال نموده عدم شکایت کیفری زوجه در مورد ضرب و جرح دلیل بر قابل تحمل بودن ان بوده است. وکلای زوجه از دادنامه فرجامخواهی نموده اند. که متن لوایح ایشان در زمان شور قرائت می گردد.
هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای س. م. ت. عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره *۱۴۰۰/۳/۶ فرجامخواسته مشاوره نموده و چنین رای می دهد.
رای شعبه
فرجامخواهی اقای س. خ. ز. وخانم ل. ن. به وکالت از ا. ب. د. نسبت به دادنامه شماره *۱۴۰۰/۳/۶ صادره از شعبه *که به موجب ان با تایید دادنامه بدوی حکم بر بطلان دعوی فرجامخواه از جهت درخواست صدور حکم طلاق صادر گردیده وارد و موجه میباشد. زیرا اولا برخلاف استدلال دادگاه بدوی مبنی بر اینکه در جلسه اول دادرسی خواسته از عسر و حرج به اعمال شرط تغییر یافته مفاد صورتجلسه اینگونه نیست و وکیل با اصرار و تاکید دادگاه صرفا اشاره به سوی رفتار زوج نموده است. ثانیا اینکه در فرض مذکور نیز سوی رفتار عسر و حرج نیز محقق خواهدبوده و دلایل فرجامخواه در تحقق ان عبارتند از ۱- جدایی جسمانی طولانی زوجین در زندگی مشترک ۲- عدم پرداخت نفقه درا ین مدت ۳- ضرب و جرح زوجه ۴- کراهت شدید زوجه با بذل بخشی از مهریه و سایر حقوق مالی در حالیکه همه موارد ذکر شده محقق میباشد. در خصوص ضرب و جرح اولا شهود زوجه از جمله فرزند مشترک ایشان که حضور داشته به ضرب و جرح مادر توسط پدرش شهادت داده و اعلام کرده این درگیری و سوی رفتار که حتی در یک مورد درب منزل را شکسته همیشه ادامه داشته است.لذا سوی رفتار مستمر بوده و مضافا زوج نیز در جلسه دادرسی ص ۴۴ پرونده خود نیز اقرار به ضرب و شتم زوجه و جرح پیشانی وی نموده است. در خصوص پرداخت نفقه نیز زوج دلیلی بر پرداخت ان در مدت سه سال جدایی ارائه نداده است. ثالثا اینکه اعلام کراهت از ناحیه زوجه جنبه اعلامی دارد. و نیاز به اثبات نیست چون کراهت امری درونی است.و زوجه بابت ان حاضر به بذل بخشی از مهریه و سایر حقوق مالی خودشده است. از طرفی کراهت شدید اعلام شده با شرایط زوجین از جهت اختلافات و درگیری طولانی مستند به شهادت شهود خود می تواند از مصادیق بارز عسر و حرج باشد. که باید در راستای ماده ۱۱۴۶ قانون مدنی به ان رسیدگی شود. رابعا از موارد دیگر سوی رفتار زوج شکایت ایشان علیه زوجه و برادر و پدر ایشان به اتهامات تخریب خودرو افتراء تهمت سرقت میباشد. که منجربه قرار منع تعقیب شده است. ( ص ۴۱ پرونده ) لذا با توجه به مراتب ذکر شده و نظریه داوری بر عدم صلح و سازش وعدم استدلال دادگاه مطابق ماده ۲۷ قانون حمایت خانواده در رد ان مستندا به بند ۵ ماده ۳۷۱ و بند الف ماده ۴۰۱ قانون ایین دادرسی مدنی دادنامه فرجامخواسته را نقض و پرونده را جهت رسیدگی مجدد به دادگاه صادر کننده رای منقوض ارجاع می نماید.

با اعاده پرونده شعبه *به موجب دادنامه شماره *مورخه ۱۴۰۰/۸/۸ با استناد به محکومیت زوجه به تمکین که خود دلیل بر عدم عسر و حرج می باشد. و عدم اثبات سوی رفتار در محاکم کیفری و اینکه دادگاه خانواده نمی تواند به این موضوع رسیدگی کند و در مورد نفقه هم حکم صادر نشده است. و رد نظریه داوری دادنامه بدوی صادره از شعبه *که به موجب ان حکم بر بطلان دعوی زوجه از جهت درخواست صدور حکم طلاق صادر گردیده را تایید نموده است. وکیل زوجه از دادنامه فرجامخواهی نموده و صرفا تقاضای نقض دادنامه را نموده است.

هیات شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید. پس از قرائت گزارش اقای س. م. ت. عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده در خصوص دادنامه شماره ۰۰۰ *۰۰/۸/۸ فرجامخواسته مشاوره نموده چنین رای می دهد.

رأی شعبه دیوان عالی کشور

فرجامخواهی اقای س. خ. ز. و. به وکالت از ا. ب. د. نسبت به دادنامه شماره *مورخه ۱۴۰۰/۸/۸ صادره از شعبه *که به موجب ان با تایید دادنامه بدوی صادره از شعبه *حکم بر بطلان دعوی فرجامخواه از جهت درخواست صدور حکم طلاق صادر گردیده وارد و موجه است.۱- بر خلاف استدلال دادگاه تجدیدنظر وظیفه اصلی دادگاه در احراز خواسته رسیدگی به دلایل و اعلامی است.زوجه برای اثبات عسر وحرج خود به مواردی چون سوی رفتار زوج جدایی جسمانی طولانی کراهت شدید عدم پرداخت نفقه ضرب و جرح عمدی و شکایت بی مورد علیه زوجه وخانواده اش اشاره نموده است. ۲- درخصوص سوی رفتار زوج به شهادت شهود و شکایت زوج علیه خانواده زوجه استناد گردیده است.سه نفر از شهود از جمله دایی زوجین و فرزند مشترک ایشان در دادگاه حاضر و به سوی رفتار مستمر زوج شامل ضرب و جرح زوجه ، شکستن درب منزل ، درگیری مستمر چندساله زوجین جرح منجر به شکستن پیشانی زوجه شهادت داده اند از طرفی شکایت زوج علیه خانواده زوجه به اتهامات تخریب خودرو افتراء تهمت سرقت منجربه منع پیگرد شده که خود نوعی سوی رفتار می باشد. چرا باید زوجه سوی رفتار زوج را در دادگاه کیفری اثبات کند که دادگاه تجدیدنظر چنین تکلیفی را در دادنامه ذکر نموده است؟؟ وظیفه دادگاه حقوقی و خانواده نیز رسیدگی به دلایل خواهان واحراز یا عدم احراز ان می باشد. و مراجعه به دادگاه کیفری جنبه اختیاری دارد. ۳- اقدامات ذکر شده از ناحیه زوج منجربه جدایی جسمانی طولانی زوجین و کراهت زوجه گردیده است. اولا کراهت امری درونی است.که نیاز به اثبات ندارد. اگر چه سوی رفتار زوج با استناد به موارد ذکر شده موجب کراهت گردیده است.ثانیا اینکه مطابق مفاد ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی عسر و حرج عبارت است.از هرگونه سختی و مشقت که باعث و مانع دوام زوجیت گردد. بدیهی است.که کراهت شدید اعلامی خود به تنهایی می تواند از مصادیق بارز مشقت ذکر شده برای زوجه در ادامه زندگی و عسر و حرج اعلامی باشد. به همین جهت است.که زوجین سالهاست جدا زندگی می کنند و حکم تمکین نیز مشکل زندگی مشترک را حل نمی نماید. ثالثا اینکه زوجه بابت کراهت خود بخشی از مهریه و سایر حقوق مالی را بذل نموده است. ۴- نظر داوری ( دایی زوجین به عنوان داور بوده ) حکایت از عدم امکان سازش بین زوجین دارد. و طلاق را به مصلحت ایشان اعلام کرده است. لذاباتوجه به مراتب ذکر شده مستندا به بند ماده ۳۷۱ و بند ج ماده ۴۰۱ قانون ایین دادرسی مدنی دادنامه فرجامخواسته را نقض و پرونده را جهت رسیدگی مجدد به دادگاه همعرض دادگاه صادر کننده رای منقوض ارجاع می نماید./ا۴۰۰/۱۰/۱۶
شعبه *
رییس شعبه : ج. ق. مستشار: س. م. ت.