رای شماره ۱۱۲۵ و ۱۱۲۶مورخ ۱۳۹۶/۱۱/۰۳ هیات عمومی دیوان عدالت اداری

بسم الله الرحمن الرحیم

شماره دادنامه: ۱۱۲۶-۱۱۲۵

تاریخ دادنامه: ۳/۱۱/۱۳۹۶

کلاسه پرونده: ۹۴/۲۲۱، ۹۳/۵۲۲

مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: دیوان محاسبات کشور

موضوع شکایت و خواسته: ۱- ابطال دستور هجدهم مصوبه مورخ ۱۸/۳/۱۳۹۰ هیات امناء دانشگاه یزد ۲- ابطال بند ۲۴ صورتجلسه مورخ ۲/۹/۱۳۹۲ دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد

گردش کار: الف- معاون حقوقی، مجلس و تفریغ بودجه دیوان محاسبات کشور به موجب شکایتنامه شماره ۳۶۷/۲۰۰۰۰ - ۲۰/۵/۱۳۹۳ اعلام کرده است که:

"ریاست محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری

سلام علیکم

احتراماً، در خصوص دستور هجدهم مصوبه هیات امناء دانشگاه یزد مورخ ۱۸/۳/۱۳۹۰ همان گونه که مستحضرند:

۱- وفق بند (ی) ماده (۲۰) قانون برنامه پنجم توسعه «دانشگاههای کشور، حسب مورد به تشخیص وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با تصویب شورای گسترش وزارتخانه های مربوط، می‌توانند نسبت به تاسیس شعب در شهر محل استقرار خود یا دیگر شهرها و مناطق آزاد داخل کشور و نیز در خارج کشور به صورت خودگردان و با دریافت شهریه از داوطلبان اقدام کنند.»

۲- وفق بند (ک) همان ماخذ قانونی « شهریه دانشجویان جانباز بیست و پنج درصد (۲۵%) و بالاتر و فرزندان آنان، فرزندان شاهد، آزادگان و فرزندان آنان و دانشجویان تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی(ره) و سازمان بهزیستی از محل اعتبارات ردیف مستقل معاونت تامین شود.»

۳- بر اساس دستور هجدهم صورتجلسه یازدهمین نشست عادی هیات امنای دانشگاه یزد مصوب ۱۸/۳/۱۳۹۰ مقرر گردیده است « به استناد بند (و) ماده (۷) قانون تشکیل هیات امناء و در اجرای بخشنامه شماره ۷۰۶۱۷/۱۵/۸۹-۱۴/۱۰/۱۳۸۹ مرکز هیاتهای امنا و هیات ممیزه، فرزندان اعضای هیات علمی رسمی قطعی، رسمی آزمایشی و همچنین اعضای هیات علمی پیمانی (دارای شرایط مندرج در تبصره (۲) اصلاحی بند «۶-۱» دستورالعمل اجرایی « بخشنامه ایجاد تسهیلات برای فرزندان اعضای هیات علمی مصوب ۱۳۸۸» مصوب شهریور ۱۳۸۹ به شماره ۱۵۰۱۳/و-۹/۶/۱۳۸۹ وزاری علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی) که در مقاطع کاردانی و کارشناسی دوره های نوبت دوم (شبانه) دانشگاههای عضو هیات امناء پذیرفته می‌شوند و یا بر اساس بخشنامه فوق الذکر به دانشگاههای عضو هیات امنا منتقل و در دوره های مذکور مشغول به تحصیل می گردند. با نظر روسای دانشگاههای عضو هیات امناء از ۳۰ تا ۶۰ درصد تسهیلات تخفیف شهریه (ثابت و متغیر) بهره مند گردند.»

بنابراین مفاد مصوبه صدرالاشاره متضمن اعمال تخفیف به شرح مصوبه اخیرالذکر از موجبات تبعیض ناروا مصرح در بند (۹) اصل ۳ قانون اساسی بوده و مغایر با مبانی قانونی اخیرالذکر ارزیابی می‌گردد. مضافاً خاطر نشان می‌سازد دادنامه (۷۱۴-۱۱/۱۰/۱۳۹۱) اصداری از هیات عمومی آن دیوان در خصوص ابطال قسمتی از مصوبات مورخ ۲۱/۱۲/۱۳۸۶، ۱۱/۴/۱۳۸۵ و ۴/۳/۱۳۸۴ هیات امناء دانشگاههای صنعتی شریف، تهران و امیرکبیر در اعطای تخفیف شهریه که با مبحوث عنه مشابهت موضوعی و حکمی دارد موید این مطلب می‌باشد. بنا به مراتب در اجرای مواد (۱۲) و (۱۳) قانون تشکیلات آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال مصوبه مذکور از زمان صدور مورد استدعاست."

متن دستور هجدهم مصوبه مورخ ۱۸/۳/۱۳۹۰ هیات امناء دانشگاه یزد که مورد اعتراض قرار گرفته به شرح زیر است:

" دستور هجدهم- بهره مندی فرزندان اعضای هیات علمی از تخفیف شهریه

مصوبه:

به استناد بند «و» ماده «۷» قانون تشکیل هیاتهای امنا و در اجرای بخشنامه شماره ۷۰۶۱۷/۱۵/۸۹-۱۴/۱۰/۱۳۸۹ مرکز هیاتهای امنا و هیاتهای ممیزه، مقرر گردید فرزندان اعضای هیات علمی رسمی قطعی، رسمی آزمایشی و همچنین اعضای هیات علمی پیمانی (دارای شرایط مندرج در تبصره «۲» اصلاحی بند «۶-۱» دستورالعمل اجرایی « بخشنامه ایجاد تسهیلات برای فرزندان اعضای هیات علمی مصوب ۱۳۸۸» مصوب شهریور ۱۳۸۹ به شماره ۱۵۰۱۲/و-۹/۶/۱۳۸۹ وزاری علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی) که در مقاطع کاردانی و کارشناسی دوره های نوبت دوم (شبانه) دانشگاههای عضو هیات امنا پذیرفته می‌شوند و یا بر اساس بخشنامه فوق الذکر به دانشگاههای عضو هیات امنا منتقل و در دوره های مذکور مشغول به تحصیل می گردند. با نظر روسای دانشگاههای عضو هیات امنا از ۳۰ تا ۶۰ درصد تسهیلات تخفیف شهریه (ثابت و متغیر) بهره مند گردند. معاون وزیر و رئیس مرکز هیاتهای امنا و هیاتهای ممیزه "

در پاسخ به شکایت مذکور رئیس دانشگاه یزد به موجب لایحه شماره ۱۵۳۷/۳۳-۱۷/۸/۱۳۹۳ توضیح داده است که:

" ریاست محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری

با سلام

احتراماً بازگشت به نامه شماره ۰۹۳۰۹۹۸۰۹۰۰۰۴۶۱۲۴-۲۲/۶/۱۳۹۳ مدیر دفتر آن هیات عمومی منضم به تصویر نامه شماره ۳۶۷/۲۰۰۰۰-۲۰/۵/۱۳۹۳ معاون حقوقی، مجلس و تفریغ بودجه دیوان محاسبات کشور در خصوص مفاد دستور هجدهم صورتجلسه یازدهمین نشست عادی هیات امناء دانشگاه یزد مصوب ۱۸/۳/۱۳۹۰، بدین وسیله به استحضار می رساند: به موجب مفاد بند ب ماده ۲۰ قانون برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران مبنی بر اینکه: « دانشگاهها، مراکز، موسسات آموزش عالی پژهشی و فرهنگستانهایی که دارای مجوز از شورای گسترش آموزش عالی وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر مراجع قانونی ذیربط می‌باشند بدون الزام به رعایت قوانین و مقررات عمومی حاکم بر دستگاههای دولتی به ویژه قانون محاسبات عمومی، قانونی مدیریت خدمات کشوری- قانون برگزاری مناقصات و اصلاحات و الحاقات بعدی آنها و فقط در چارچوب مصوبات و آیین‌نامه های مالی، معاملاتی و اداری- استخدامی- تشکیلاتی مصوب هیات امناء که حسب مورد به تایید می‌رسد، عمل می نمایند...»، دانشگاهها، مراکز و موسسات آموزش عالی و پژوهشی به شرح فوق الذکر از استقلال اداری، مالی و معاملاتی برخوردار بوده و تابع مصوبات هیات امناء دانشگاه خویش می‌باشند چون مطابق با قانون مزبور تنها مرجع قانونگذاری دانشگاهها هیات امناء است، بنابراین مصوبه مزبور در جلسه مورخ ۱۸/۳/۱۳۹۰ هیات امناء وقت دانشگاه با عنایت به قانون مذکور و در راستای اختیارات قانونی خاصه بند (و) ماده ۷ قانون تشکیل هیات امناء دانشگاه و در اجرای بخشنامه شماره ۷۰۶۱۷/۱۵/۸۹-۱۴/۱/۱۳۸۹ معاونت و رئیس مرکز وقت هیاتهای امناء و هیاتهای ممیزه وزارت علوم، تحقیقات و فناوری از سوی هیات امناء دانشگاه به تصویب رسیده و از وجاهت قانونی برخوردار گردیده است، بنابراین مراتب فوق برای استحضار آن مقام رسیدگی بر طبق موازین شرعی و قانونی و صدور حکم شایسته بر رد دادخواست تقدیمی به حضور اعلام می‌گردد. "

ب) متعاقب شکایت نامه پیش گفته، معاون حقوقی مجلس و تفریغ بودجه دیوان محاسبات کشور به موجب لایحه شماره ۱۷۴/۹۷۶/م/۲-۲۵/۶/۱۳۹۳ اعلام کرده است که:

" ریاست محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری

سلام علیکم

احتراماً پیرو نامه شماره ۳۶۷/۲۰۰۰۰-۲۰/۵/۱۳۹۳ موضوع ابطال دستور هجدهم مصوبه هیات امناء دانشگاه یزد مورخ ۱۸/۳/۱۳۹۰ به استحضار می رساند: هیات امناء دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد نیز بر اساس بند (۲۴) صورتجلسه مورخ ۲/۹/۱۳۹۲ ابلاغی طی نامه شماره ۶۸۴۱/۹۲/م-۲۵/۱۰/۱۳۹۲ وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، اقدام به تخفیف شهریه فرزندان هیات علمی و کارکنان دانشگاه در شعبه بین الملل نموده است که بند مذکور مغایر با مستندات ابرازی موضوع نامه صدرالاشاره می‌باشد. بنا به مراتب در اجرای مواد (۱۲) و (۱۳) قانون تشکیلات آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال مصوبه مذکور از زمان صدور مورد استدعاست."

متن صورتجلسه مورخ ۲/۹/۱۳۹۲ دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی که مورد اعتراض قرار گرفته به شرح زیر است:

" صورتجلسه هیات امناء دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد مورخ ۲/۹/۱۳۹۲

۲۴- با تخفیف تا سقف ۲۵ درصد شهریه فرزندان اعضای هیات علمی و کارکنان دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد که در شعبه بین الملل پذیرفته می‌شوند بر اساس شیوه نامه ای که به تایید هیات رئیس دانشگاه می‌رسد موافقت گردید. "

در پاسخ به شکایت مذکور، سرپرست دفتر امور حقوقی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره ۳۷۴۱/۱۰۷/د-۳۰/۷/۱۳۹۶ توضیح داده است که:

" ریاست محترم هیات عمومی دیوان عدالت اداری

با اهدای سلام

احتراماً در خصوص پرونده کلاسه ۹۴/۲۲۱-۶/۱۰/۱۳۹۵ موضوع شکایت دیوان محاسبات کشور به خواست ابطال بند ۲۴ صورتجلسه مورخ ۲/۹/۱۳۹۲ دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد موضوع تخفیف شهریه فرزندان هیات علمی و کارکنان شعب بین الملل مراتب ذیل به استحضار می رساند:

۱- دیوان محاسبات کشور در شکایت خود به شماره ۳۶۷/۲۰۰۰۰-۲۰/۵/۱۳۹۳ علیه دانشگاه علوم پزشکی یزد متقاضی ابطال دستور هجدهم صورتجلسه یازدهمین نشست هیات امناء دانشگاه مذکور دایر بر تخفیف ۳۰ تا ۶۰ درصدی شهریه ثابت و متغیر مقاطع کاردانی و کارشناسی دوره های شبانه دانشگاههای عضو هیات امناء مربوطه برای فرزندان اعضای هیات علمی گردیده است. سازمان مذکور دلیل خود را جهت ابطال، تبعیض ناروا مصرح در بند ۹ اصل ۳ قانون اساسی اعلام نموده است. متعاقب این شکایت، سازمان مزبور با همان دلایل متقاضی ابطال بند ۲۴ صورتجلسه مورخ ۲/۹/۱۳۹۲ دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد گردیده است.

۲- این در حالی است که وفق بند ۲۴ مصوبه مورخ ۲/۹/۱۳۹۲ هیات امناء دانشگاه علوم پزشکی یزد مقرر گردیده است، با تخفیف تا سقف بیست و پنج درصد شهریه فرزندان اعضای هیات علمی و کارکنان دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد که در شعبه بین الملل پذیرفته می‌شوند بر اساس شیوه نامه ای که به تایید هیات رئیسه دانشگاه می‌رسد موافقت گردد.

۳- همان گونه که آن مقام مستحضر می‌باشند، مطابق بند ب ماده ۲۰ قانون برنامه پنجم توسعه دانشگاهها، مراکز و موسسات آموزش عالی و پژوهشی و فرهنگستانهایی که دارای مجوز از شورای گسترش آموزش عالی وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر مراجع قانونی ذیربط می‌باشند بدون الزام به رعایت قوانین و مقررات عمومی حاکم بر دستگاههای دولتی به ویژه قانون محاسبات عمومی، قانون مدیریت خدمات کشوری، قانون برگزاری مناقصات و اصلاحات و الحاقات بعدی آنها و فقط در چهارچوب مصوبات و آیین‌نامه های مالی، معاملاتی و اداری- استخدامی- تشکیلاتی مصوب هیات امناء که حسب مورد به تایید وزرای علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و در مورد فرهنگستانها به تایید رئیس جمهور می‌رسد، عمل می نمایند. اعضاء هیات علمی ستادی وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز مشمول حکم این بند هستند. حکم این بند شامل مصوبات، تصمیمات و آیین‌نامه های قبلی نیز می‌گردد و مصوبات یاد شده مادام که اصلاح نگردیده به قوت خود باقی هستند.

۴- همچنین برابر تبصره ۲ ماده ۲ آیین‌نامه مالی و معاملاتی دانشگاهها و دانشکدههای علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی کلیه واحدهای اجرایی مستقل و غیر مستقل از لحاظ سیاست گذاری تابع قوانین، مقررات و تصمیمات موسسه، آیین‌نامه مالی و معاملاتی دانشگاهها بوده و مکلف به رعایت و اجرای مصوبات هیات امناء موسسه می‌باشد.

۵- وفق بند (ی) قانون برنامه پنجم توسعه، دانشگاههای کشور، حسب مورد به تشخیص وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با تصویب شورای گسترش وزارتخانه های مربوط، می‌توانند نسبت به تاسیس شعب در شهر محل استقرار خود یا دیگر شهرها و مناطق آزاد داخل کشور و نیز در خارج کشور به صورت خودگردان و با دریافت شهریه از داوطلبان اقدام کنند. در تبصره ماده مذکور اعلام شده است، میزان شهریه دریافتی از دانشجویان با توجه به نوع رشته و سطح خدمات آموزشی، کمک آموزشی و رفاهی ارائه شده، توسط هیات امناء دانشگاه تعیین و اعلام می‌شود.

۶- با توجه به اینکه تعیین شهریه شعب بین الملل (خودگردان) بر عهده هیات امناء دانشگاه می‌باشد هیات مذکور با توجه به اختیارات حاصله در این بند و در راستای ایجاد امور رفاهی برای کارکنان هیات علمی و غیر هیات علمی مربوطه نسبت به تخفیف تا سقف بیست و پنج درصد شهریه برای فرزندان مستخدمان همان دانشگاه که در شعب خودگردان همان دانشگاه پذیرفته می گردند اقدام نموده است که به نظر می‌رسد اقدام مذکور کاملاً وفق قوانین و مقررات می‌باشد. اشاره می‌نماید بند (ب) و (ی) ماده ۲۰ قانون برنامه پنجم در قانون احکام دائمی توسعه نیز تنفیذ شده است."

هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۳/۱۱/۱۳۹۶ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.

رای هیات عمومی

با عنایت به اینکه دستور هجدهم یازدهمین نشست عادی مورخ ۱۸/۳/۱۳۹۰ هیات امناء دانشگاه یزد و بند ۲۴ مصوبه مورخ ۲/۹/۱۳۹۲ هیات امناء دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد مبنی بر اعطاء تخفیف شهریه به فرزندان اعضاء هیات علمی و کارکنان دانشگاههای یاد شده که در دوره شبانه و شعبه بین الملل پذیرفته شده اند موجبات ایجاد تبعیض ناروا را فراهم ساخته و این امر مغایر با بند ۹ از اصل ۳ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران است و با عنایت به اینکه در موضوع مشابه هیات عمومی دیوان عدالت اداری به موجب رای شماره ۷۱۴-۱۱/۱۰/۱۳۹۱ مصوبه ناظر بر تخفیف به اشخاص خاص را ابطال کرده است، بنابراین مصوبات مورد اعتراض مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال می‌شود. با اعمال ماده ۱۳ قانون پیش گفته و تسری ابطال مصوبات به زمان تصویب آنها موافقت نشد.

محمدکاظم بهرامی - رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری