رای شماره ۱۴۰۲۳۱۳۹۰۰۰۰۰۵۳۹۷۷ مورخ ۱۴۰۲/۰۱/۱۵ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
تاریخ دادنامه: ۱۴۰۲/۰۱/۱۵
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: سازمان بازرسی کل کشور
طرف شکایت: وزارت نیرو
موضوع شکایت و خواسته: ابطال نامههای شماره ۹۵/۲۰۶۸۳/۳۱/۱۰۰-۱۳۹۵/۰۴/۱۹، ۹۹/۲۲۴۲۰/۲۰/۱۰۰-۱۳۹۹/۰۵/۱۵ و ۹۹/۲۲۴۰۷/۲۰/۱۰۰-۱۳۹۹/۰۵/۱۵ وزیر نیرو
گردشکار: سرپرست معاونت حقوقی، نظارت همگانی و امور مجلس سازمان بازرسی کل کشور به موجب نامه شماره ۳۰۲/۳۳۲۸۹۶-۱۴۰۰/۱۱/۱۶ اعلام کرده است که شرکت آب و فاضلاب استان خراسان شمالی به استناد مصوبات شورای اسلامی شهرهای سطح استان با تایید وزیر نیرو به اخذ وجه از مشترکین در قالب تبصره (۳) ماده واحده قانون ایجاد تسهیلات برای توسعه طرحهای فاضلاب و بازسازی شبکه آب شهری اقدام نموده است. این در حالی است که اولاً حکم یادشده در تبصره ماده واحده موصوف، ناظر به صلاحیت بررسی راهکارهای مشارکت داوطلبانه مردم برای تامین منابع مالی مورد نیاز در زمینه تسهیل اجرای طرحهای آب و فاضلاب بوده و منصرف از انجام اموری مانند وضع تعرفههای آب و فاضلاب و یا اجبار و الزام مشترکین به پرداخت وجه است. ثانیاً با تصویب ماده (۳) قانون هدفمند کردن یارانهها مصوب سال ۱۳۸۸، دولت مجاز است با رعایت این قانون، قیمت آب و کارمزد جمعآوری و دفع فاضلاب را تعیین کند و نهادهای دیگر صلاحیتی برای وضع تعرفهها و یا عوارض آب و فاضلاب ندارند و این موضوع در دادنامههای شماره ۱۳۳۱-۱۳۲۷ مورخ ۱۳۹۷/۰۵/۲۳ و ۷۵۳ مورخ ۱۳۹۸/۰۴/۱۸ هیات عمومی دیوان عدالت اداری مورد تاکید واقع شده است. ثالثاً هیات عمومی دیوان عدالت اداری به موجب دادنامه های شماره ۱۷۱۴ مورخ ۱۳۹۹/۱۱/۱۴ و ۱۷۱۷ مورخ ۱۳۹۹/۱۱/۱۴ بخشنامههای وزیر نیرو در این خصوص را در مورد سایر شهرها ابطال کرده است. بنا به مراتب فوق، نامههای شماره ۹۵/۲۰۶۸۳/۳۱/۱۰۰-۱۳۹۵/۰۴/۱۹، ۹۹/۲۲۴۲۰/۲۰/۱۰۰-۱۳۹۹/۰۵/۱۵ و ۹۹/۲۲۴۰۷/۲۰/۱۰۰-۱۳۹۹/۰۵/۱۵ وزیر نیرو به شرح پیوست مغایر با قانون یادشده و خارج از حدود اختیار واضع تشخیص و ابطال آنها از تاریخ تصویب مورد تقاضا است.
متن مقررات مورد شکایت به شرح زیر است:
نامه شماره ۹۵/۲۰۶۸۳/۳۱/۱۰۰-۱۳۹۵/۰۴/۱۹ وزیر نیرو
بسمهتعالی
شرکت آب و فاضلاب استان خراسان شمالی
با سلام
بازگشت به نامه شماره ۹۵/۱۱/۹۴۳-۱۳۹۵/۰۲/۰۸ منضم به مصوبه شورای اسلامی شهر بجنورد به شماره ۱۷۶ مورخ ۱۳۹۵/۰۲/۰۴ در خصوص «پیشنهاد مشارکت مالی مردم موضوع تبصره ۳ ماده واحده قانون ایجاد تسهیلات برای توسعه طرحهای فاضلاب و بازسازی شبکه آب شهری مصوب ۱۳۷۷/۰۴/۲۴ مجلس شورای اسلامی» و پیرو مصوبه ستاد هدفمندی یارانهها به شماره ۱۰۵۹۷۶ مورخ ۱۳۹۳/۰۹/۱۲ مبنی بر دریافت تبصرههای قانونی در قبوض مشترکین، بدینوسیله پیشنهادهای مندرج در متن مصوبه فوقالذکر به شرح ذیل جهت اجرا ابلاغ میگردد:
الف) از کلّیه متقاضیان انشعاب آب و یا اصلاح قرارداد در بخش خانگی مبلغ دو میلیون ریال به ازای هر واحد به عنوان سهم تبصره ۳ ماده واحده دریافت گردد.
ب) از کلّیه متقاضیان انشعاب فاضلاب و یا اصلاح قرارداد در بخش خانگی مبلغ یک میلیون ریال به ازای هر واحد به عنوان سهم تبصره ۳ ماده واحده دریافت گردد.
ج) از کلّیه متقاضیان انشعاب آب و یا اصلاح قرارداد در بخش غیرخانگی مبلغ سیصد هزار ریال به ازای هر متر مکعب ظرفیت قراردادی، به عنوان سهم تبصره ۳ ماده واحده دریافت گردد.
د) از کلّیه متقاضیان انشعاب فاضلاب و یا اصلاح قرارداد در بخش غیرخانگی مبلغ یکصد و پنجاه هزار ریال به ازای هر متر مکعب ظرفیت قراردادی به عنوان سهم تبصره ۳ ماده واحده دریافت گردد.
ه-) انشعابات غیرخانگی با ظرفیت قراردادی چهارصد متر مکعب و بالاتر در ماه و واحدهای مسکونی بالاتر از پنج سقف، مجموعههای مسکونی بیش از بیست واحد و برجها و ساختانهای دارای امکانات رفاهی آبی نظیر استخر، سونا، جکوزی و... که تامین آب یا ارائه خدمات دفع فاضلاب به آنها نیاز به محاسبات فنی جداگانه دارد، برآورد فنی هزینههای مربوطه به نحوی که حداقل آن از دو برابر مبالغ بندهای (ج) و (د) این مصوبه کمتر و حداکثر از پنج برابر آن بیشتر نشود، در ستاد شرکت آب و فاضلاب استان خراسان شمالی انجام خواهد شد و مشمول بندهای فوق نمیگردد.
و) از کلّیه مشترکین آب در بخش خانگی، مبالغی به شرح ارقام مندرج در جدول شماره ۱ به نسبت میزان آب مصرفی ماهانه هر واحد به عنوان سهم تبصره ۳ ماده واحده از طریق درج در قبوض دریافت گردد:
بازه مصرف هر واحد (متر مکعب در ماه) از تاریخ ابلاغ تا تاریخ ۱/۱۰/۱۳۹۵ سهم تبصره ۳ ماده واحده «نسبت به مازاد» از تاریخ ۱/۱۰/۱۳۹۵ به بعد سهم تبصره ۳ ماده واحده «نسبت به مازاد»
۵≥x≥ ۰ ۰ ۰
۱۰≥x≥ ۵ ۷۰۰ ۱۰۰۰
۱۵≥x≥ ۱۰ ۱۰۰۰ ۱۵۰۰
۲۰≥x≥ ۱۵ ۱۵۰۰ ۲۰۰۰
۲۵≥x≥ ۲۰ ۲۰۰۰ ۳۰۰۰
۳۰≥x≥ ۲۵ ۲۵۰۰ ۴۰۰۰
۳۵≥x≥ ۳۰ ۳۰۰۰ ۵۰۰۰
۴۰≥x≥ ۳۵ ۳۵۰۰ ۶۰۰۰
۵۰≥x≥ ۴۰ ۴۰۰۰ ۶۰۰۰
۵۰≤x ۴۰۰۰ ۶۰۰۰
ز) از کلّیه مشترکان آب غیرخانگی، تا سقف ظرفیت قراردادی مبلغ سه هزار ریال به ازای هر متر مکعب آب مصرفی و مازاد بر ظرفیت قراردادی مبلغ پنج هزار ریال به ازای هر متر مکعب آب مصرفی به عنوان سهم تبصره ۳ ماده واحد از طریق درج در قبوض دریافت گردد.
ح) اعتبار مبلغ مندرج در این مصوبه، از تاریخ ابلاغ لغایت پایان سال ۱۳۹۵ میباشد. در سالهای بعد تا پایان سال ۱۴۰۰، در مقاطع سالانه پانزده درصد نسبت به مبالغ مندرج در بندهای (و) و (ز) و بیست درصد نسبت به مبالغ مندرج در بندهای (الف)، (ب)، (ج)، (د) و (ه-) پس از تایید شورای اسلامی شهر بجنورد قابل افزایش میباشد.
تبصره یک: کلّیه فضاهای اصلی مساجد و حسینیهها، موسسات قرآنی، دارالقرآنها و حوزههای علمیه، گلزار شهدا، یادمان شهدا، امامزاده ها و مکانهای مذهبی اقلیتهای دینی مصرح در قانون، از پرداخت مبلغ سهم تبصره ۳ ماده واحده در بندهای (و) و (ز) معاف میباشند. این حکم شامل مکانهای تجاری وابسته به آنها نمیباشد.
تبصره دو: ساختمان اداری مراکز خیریه (با ارائه تاییدیه هیات نظارت بر تشکلهای غیردولتی شهرستان در فرمانداری بجنورد)، مدارس علمیه (با ارائه گواهی از مدیریت حوزه علمیه خراسان شمالی)، مراکز نگهداری معلولین و ایتام (با ارائه گواهی از مراجع ذیصلاح قانونی) و فضای سبز شهرداری از پرداخت سهم تبصره ۳ ماده واحده موضوع بندهای (ج) و (د) معاف میگردند.
تبصره سه: خانواده شهدا (شامل پدر، مادر، همسر و فرزندان شهدای گرانقدر با ارائه معرفینامه از بنیاد شهید)، جانبازان بیست و پنج درصد و بالاتر (با ارائه معرفینامه از امور ایثارگران)، افراد تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (با ارائه معرفینامه از کمیته امداد) یا سازمان بهزیستی (با ارائه معرفینامه از سازمان بهزیستی)، برای یک بار و گلزار شهدا، یادمان شهدا و مساجد (به استثنای واحدهای تجاری) از پرداخت سهم تبصره ۳ ماده واحده موضوع بندهای (الف) و (ب) معاف میباشند.
تبصره چهار: آزادگان سرافراز با ارائه معرفینامه از امور ایثارگران، یک بار برای واحد مسکونی از پرداخت مبلغ ثابت تبصره ۳ ماده واحده مندرج در بندهای (الف) و (ب) معاف میگردند.
تبصره پنج: با نظر به اینکه استفاده از آب شرب برای احداث بنا ممنوع میباشد، لذا در صورت مصرف آب شرب در امور احداث بنای ساختمانی، به ازای هر متر مکعب آب مصرفی مبلغ پنج هزار ریال به عنوان سهم تبصره ۳ ماده واحده دریافت گردد.
تبصره شش: شرکت آب و فاضلاب استان خراسان شمالی موظّف است مبالغ مندرج در بندهای (و) و (ز) این مصوبه را به صورت جداگانه تحت عنوان «تبصره (۳) آب» در صورتحساب مشترکین درج نماید.
ضمناً لازم است وجوه حاصله از اجرای بندهای «الف»، «ب»، «ج»، «د» و «ه-» جهت اجرای طرحها و پروژههای آب و فاضلاب و وجوه حاصله از اجرای بندهای «و» و «ز» صرفاً جهت اجرای طرحها و پروژههای آب شهر بجنورد هزینه شده و گزارش پیشرفت آنها به طور مستمر به شورای اسلامی شهر مذکور و شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور ارائه گردد.
نامه شماره ۹۹/۲۲۴۲۰/۲۰/۱۰۰-۱۳۹۹/۰۵/۱۵ وزیر نیرو
موضوع: تمدید مصوبه تبصره (۳) شهر شیروان
مستند صدور مصوبه: تبصره (۳) ذیل ماده واحده قانون ایجاد تسهیلات برای توسعه طرحهای فاضلاب و بازسازی شبکه آب شهری مصوب مجلس شورای اسلامی مورخ ۱۳۷۷/۰۳/۲۴ و مصوبه شورای اسلامی شهر شیروان به شماره ۶۱۶ مورخ ۱۳۹۵/۱۲/۲۴
بدینوسیله مصوبه شماره ۹۶/۳۳۶۰۰/۳۱/۱۰۰ -۱۳۹۶/۰۷/۱۶ شهر شیروان تحت پوشش شرکت آب و فاضلاب استان خراسان شمالی جهت اجرا به مدت یک سال تمدید میگردد.
ضمناً لازم است وجوه حاصل از اجرای مصوبه صرفاً جهت اجرای طرحها و پروژه های آب و فاضلاب شهر شیروان هزینه شده و گزارش پیشرفت آنها به طور مستمر به شورای اسلامی شهر مذکور و شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور ارائه گردد.
نامه شماره ۹۹/۲۲۴۰۷/۲۰/۱۰۰- ۱۳۹۹/۰۵/۱۵ وزیر نیرو
موضوع: تمدید مصوبه تبصره (۳) شهر اسفراین
مستند صدور مصوبه: تبصره (۳) ذیل ماده واحده قانون ایجاد تسهیلات برای توسعه طرحهای فاضلاب و بازسازی شبکه آب شهری مصوب مجلس شورای اسلامی مورخ ۱۳۷۷/۰۳/۲۴ و مصوبه شورای اسلامی شهر شیروان به شماره ۲۶۹ مورخ ۱۳۹۷/۰۳/۲۸
بدینوسیله مصوبه شماره ۹۸/۲۸۵۴۷/۲۰/۱۰۰-۱۳۹۸/۰۶/۱۰ شهر اسفراین تحت پوشش شرکت آب و فاضلاب استان خراسان شمالی جهت اجرا به مدت یک سال تمدید میگردد.
ضمناً لازم است وجوه حاصل از اجرای مصوبه صرفاً جهت اجرای طرحها و پروژههای آب و فاضلاب شهر اسفراین هزینه شده و گزارش پیشرفت آنها به طور مستمر به شورای اسلامی شهر مذکور و شرکت مهندسی آب و فاضلاب کشور ارائه گردد.
در پاسخ به شکایت مطروحه، مدیرکل دفتر حقوقی وزارت نیرو به موجب لایحه شماره ۱۴۰۰/۵۷۳۱۹/۴۱۰-۱۴۰۰/۱۲/۲۱ اعلام کرده است که اولاً مساله تعیین تعرفه آب و فاضلاب و مساله تامین منابع لازم برای سرمایهگذاری در آب دو مقوله متفاوت در حوزه آب و فاضلاب هستند و وضع مصوبه در اجرای قانون ایجاد تسهیلات برای توسعه طرحهای فاضلاب و بازسازی شبکه آب شهری به معنای تعیین تعرفه آب و فاضلاب نیست. بلکه روندی است که شوراهای اسلامی شهر و شرکتهای آب و فاضلاب و وزارت نیرو با همکاری یکدیگر منابع مالی لازم برای توسعه شبکههای آب و فاضلاب و... را به فراخور هر شهر و هر مشترک تعیین میکنند. ثانیاً قانونگذار براساس بند ۸۲ جداول پیوست قانون بودجه سال ۱۳۹۹ کل کشور و جزء (۲) بند (د) تبصره ۸ قانون بودجه سال ۱۴۰۰ کل کشور مقرر کرده است که شرکتهای آب و فاضلاب استانی مجازند حداکثر ده درصد از منابع حاصل از اجرای تبصره (۳) قانون ایجاد تسهیلات برای توسعه طرحهای فاضلاب و بازسازی شبکههای آب شهری مصوب ۱۳۷۷/۰۳/۲۴ با اصلاحات و الحاقات بعدی را برای تسریع در اجرا و توسعه طرحهای ایجاد تاسیسات آب و فاضلاب با اولویت اجرای طرحهای فاضلاب در روستاهای همان بخش هزینه نمایند. لذا مصوبات شوراهای اسلامی در راستای اجرای این تکلیف قانونی وضع میشوند و مبنای قانونی دارند و مدیرکل پژوهش و پیشگیری دیوان عدالت اداری هم به موجب نامه شماره ۹۰۰۰/۲۳۵/۱۵۰۵۹/۲۰۰-۱۴۰۰/۰۸/۲۶ و در مقام ابلاغ نظریه کمیسیون مشورتی دیوان اعلام کرده است که دریافت وجوه مقرر در تبصره ۳ قانون فوق برای سالهای ۱۳۹۹ و ۱۴۰۰ به استناد بند ۸۲ قانون بودجه سال ۱۳۹۹ و جزء ۲ بند (د) تبصره ۸ قانون بودجه سال ۱۴۰۰ قابل اجرا بوده و آرای سابق هیات عمومی دیوان که ناظر بر ابطال مصوبات گذشته شوراهای اسلامی شهرهای ارومیه و ابوزید آباد میباشد، مانع اجرای بند ۸۲ قانون بودجه ۱۳۹۹ و جزء ۲ بند (د) تبصره ۸ قانون بودجه سال ۱۴۰۰ کل کشور نمیباشد.
همچنین رئیس شورای اسلامی شهر شیروان به موجب لایحه شماره ۲۸۷/ش مورخ ۱۴۰۱/۰۴/۱۵ در پاسخ به شکایت مطروحه اعلام کرده است که مصوبات مورد شکایت برمبنای بند ۸ مصوبات جلسه مورخ ۱۳۹۳/۰۴/۰۹ ستاد هدفمند کردن یارانهها و بند (الف) ماده ۳ قانون هدفمند کردن یارانهها تصویب شده و براساس بند ۸۲ قانون بودجه سال ۱۳۹۹ و جزء ۲ بند (د) تبصره ۸ قانون بودجه سال ۱۴۰۰ کل کشور و نامه شماره ۹۰۰۰/۲۳۵/۱۵۰۵۹/۲۰۰-۱۴۰۰/۰۸/۲۶ دیوان عدالت اداری مورد تایید قرار گرفتهاند و لذا رد شکایت مورد تقاضا است.
به علاوه، رئیس شورای اسلامی شهر اسفراین به موجب لایحه شماره ۲۲۳ مورخ ۱۴۰۱/۰۴/۱۱ در پاسخ به شکایت مطروحه اعلام کرده است که مصوبات شورای اسلامی شهر برمبنای بندهای ۴ و ۵ ماده ۸۰ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شورای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران به تصویب رسیده و از طرف کمیته انطباق شهرستان هم مورد تایید قرار گرفته است.
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۴۰۲/۰۹/۱۵ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
الف. براساس تبصره ۳ ماده واحده قانون ایجاد تسهیلات برای توسعه طرحهای فاضلاب و بازسازی شبکههای آب شهری مصوب ۱۳۷۷/۰۳/۲۴ مقرر شده است: «تا زمان تشکیل شورای اسلامی شهر اجازه داده میشود هیاتی مرکب از رئیس سازمان برنامه و بودجه استان، مدیرعامل آب و فاضلاب استان و یک یا دو نفر از نمایندههای استان در مجلس شورای اسلامی به انتخاب مجلس، راهکارهای مشارکت مالی سایر بخشها و ایجاد تسهیلات برای اجرای طرحهای آب و فاضلاب شهرها را براساس پیشنهاد شرکت آب و فاضلاب استان بررسی و تایید نموده تا پس از تصویب وزیر نیرو توسط شرکتهای آب و فاضلاب به اجرا درآید.» نظر به اینکه برمبنای نامههای شماره ۹۹/۲۲۴۲۰/۲۰/۱۰۰-۱۳۹۵/۰۵/۱۵ و ۹۹/۲۲۴۰۷/۲۰/۱۰۰-۱۳۹۹/۰۵/۱۵ وزیر نیرو بدون رعایت تشریفات قانونی مقرر در قانون، مصوبات شوراهای اسلامی شهرهای اسفراین و شیروان در خصوص اخذ وجه از مشترکین در قالب تبصره ۳ ماده واحده قانون ایجاد تسهیلات برای توسعه طرحهای فاضلاب و بازسازی شبکههای آب شهری تمدید شده است، بنابراین نامههای یادشده از جهت عدم رعایت تشریفات قانونی مقرر در تبصره مذکور خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و مواد ۱۳ و ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ از تاریخ تصویب ابطال میشود.
ب. به موجب تبصره ۳ ماده واحده قانون ایجاد تسهیلات برای توسعه طرحهای فاضلاب و بازسازی شبکههای آب شهری مصوب ۱۳۷۷/۰۳/۲۴ مقرر شده است: «تا زمان تشکیل شورای اسلامی شهر اجازه داده میشود هیاتی مرکب از رئیس سازمان برنامه و بودجه استان، مدیرعامل آب و فاضلاب استان و یک یا دو نفر از نمایندههای استان در مجلس شورای اسلامی به انتخاب مجلس، راهکارهای مشارکت مالی و سایر بخشها و ایجاد تسهیلات برای اجرای طرحهای آب و فاضلاب شهرها را براساس پیشنهاد شرکت آب و فاضلاب استان بررسی و تایید نموده تا پس از تصویب وزیر نیرو توسط شرکتهای آب و فاضلاب به اجرا درآید» و مطابق بند ۸۲ جداول پیوست قانون بودجه سال ۱۳۹۹ کل کشور: «شرکتهای آب و فاضلاب استانی مجازند حداکثر ده درصد از منابع حاصل از مشارکت مالی مصوب شورای اسلامی هر شهر (موضوع تبصره ۳ قانون ایجاد تسهیلات برای توسعه طرحهای فاضلاب و بازسازی شبکههای آب شهری) را به منظور تسریع در اجرا و توسعه طرحهای ایجاد تسهیلات آب و فاضلاب با اولویت اجرای طرحهای فاضلاب در روستاهای حاشیه همان شهر هزینه نمایند.» با عنایت به اینکه اولاً حکم قانونی مزبور ناظر به صلاحیت بررسی راهکارهای مشارکت داوطلبانه مردم برای تامین منابع مالی مورد نیاز در زمینه تسهیل اجرای طرحهای آب و فاضلاب بوده و منصرف از انجام اموری مانند وضع تعرفههای آب و فاضلاب و یا اجبار و الزام مشترکین به پرداخت وجه است و ثانیاً هیات عمومی دیوان عدالت اداری براساس آرای مختلف خود از جمله رای شماره ۱۷۱۷ مورخ ۱۳۹۹/۱۱/۱۴ حکم به ابطال بخشنامههای وزارت نیرو در خصوص اخذ وجه از مشترکین صادر کرده است، بنابراین بخشنامه شماره ۹۵/۲۰۶۸۳/۳۱/۱۰۰ مورخ ۱۳۹۵/۰۴/۱۹ وزارت نیرو که متضمن ابلاغ مصوبه شورای اسلامی شهر بجنورد در خصوص اخذ وجه از مردم در اجرای تبصره ۳ ماده واحده قانون ایجاد تسهیلات برای توسعه طرحهای فاضلاب و بازسازی شبکههای آب شهری است، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و مواد ۱۳ و ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ از تاریخ تصویب ابطال میشود.
حکمتعلی مظفری
رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری