رای شماره ۱۴۰۲۳۱۳۹۰۰۰۲۱۹۱۳۲۱ مورخ ۱۴۰۲/۰۸/۲۳ هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شماره دادنامه: ۱۴۰۲۳۱۳۹۰۰۰۲۱۹۱۳۲۱

تاریخ دادنامه: ۱۴۰۲/۰۸/۲۳

شماره پرونده: ۰۲۰۰۰۴۹

مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: سازمان بازرسی کل کشور

طرف شکایت: شورای اسلامی شهر قمصر

موضوع شکایت و خواسته: ۱- ابطال تعرفه شماره ۲۲۰۹ از دفترچه عوارض و بهای خدمات سال ۱۴۰۱ مصوب شورای اسلامی شهر قمصر تحت عنوان بهای خدمات ترمیم ترانشه حفاری

۲- ابطال تعرفه شماره ۱۰۳۱ از دفترچه عوارض و بهای خدمات سال ۱۴۰۱ مصوب شورای اسلامی شهر قمصر تحت عنوان عوارض صدور مجوز حفاری طولی و عرضی در معابر و انجام آن

گردش کار: بازرس قضایی و سرپرست معاونت حقوقی، نظارت همگانی و امور مجلس سازمان بازرسی کل کشور به موجب شکایت نامه شماره ۳۸۸۹۳۱ مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۰۷ اعلام کرده است که:

" به موجب تعرفه شماره ۲۲۰۹ دفترچه بهای خدمات سال ۱۴۰۱ شهرداری قمصر با عنوان «بهای خدمات ترمیم ترانشه حفاری»، بهای ترمیم هر متر مربع ترانشه های مختلف و ترمیم هر متر طول جداول مشخص شده است.

همچنین تعرفه شماره ۱۰۳۱ دفترچه عوارض سال ۱۴۰۱ شهرداری قمصر با عنوان «عوارض صدور مجوز حفاری طولی و عرضی در معابر و انجام آن» برای شهرداری وضع شده است.

شهرداری به استناد تعرفه های «بهای خدمات ترمیم ترانشه حفاری» و «عوارض صدور مجوز حفاری طولی و عرضی در معابر و انجام آن» اقدام به دریافت وجه برای صدور مجوز حفاری می‌نماید. به نحوی که از مبالغ تعیین شده در بهای خدمات ترمیم ترانشه حفاری در محاسبات عوارض صدور مجوز حفاری طولی و عرضی در معابر و انجام آن استفاده می‌نماید.

این در حالی است که:

۱- بر اساس ماده ۱۰۳ قانون شهرداری، کلیه وزارتخانه ها و موسسات دولتی و خصوصی موظفند قبل از هرگونه اقدامی نسبت به کارهای عمرانی واقع در مناطق مندرج در ماده ۹۷ و ۹۸ از قبیل احداث شبکه تلفن و برق و آب و سایر تاسیسات و همچنین اتصال راه های عمومی و فرعی رعایت نقشه جامع شهرسازی را بنمایند. این قبیل اقدام باید با موافقت کتبی شهرداری انجام گیرد و موسسه اقدام کننده مکلف است هرگونه خرابی و زیانی را که در اثر اقدامات مزبور به آسفالت یا ساختمان معابر عمومی وارد آید در مدت متناسبی که با جلب نظر شهرداری تعیین خواهد شد ترمیم نموده و به وضع اول درآورد و الا شهرداری خرابی و زیان وارده را ترمیم و به حال اول درآورده هزینه تمام شده را با ۱۰% اضافه از طریق اجرای ثبت اسناد وصول خواهد کرد.

۲- بر اساس ماده ۸۰ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب سال ۱۳۷۵ با اصلاحات بعدی، برای شورای اسلامی شهر صلاحیتی در خصوص تعیین بهای ترمیم ترانشه حفاری های معابر شهر پیش بینی نشده است.

۳- هیات عمومی دیوان عدالت اداری در آرا متعدد از جمله دادنامه شماره ۷۳۵ مورخ ۱۴۰۱/۰۴/۱۴ و دادنامه شماره ۳۸۳ مورخ ۱۴۰۱/۰۲/۲۰، هزینه ترمیم حفاری و صدور مجوز حفاری را ابطال نموده است.

بنابر مراتب مذکور و با توجه به اینکه به موجب ماده ۱۰۳ قانون شهرداری، ترمیم و جبران خسارت ناشی از خرابی و زیانی که در اثر اقدامات وزارتخانه ها و موسسات دولتی و خصوصی به معابر و راه های عمومی وارد می‌شود تعیین تکلیف شده است؛ تعرفه شماره ۲۲۰۹ دفترچه بهای خدمات سال ۱۴۰۱ شهرداری قمصر با عنوان «بهای خدمات ترمیم ترانشه حفاری» و تعرفه شماره ۱۰۳۱ دفترچه عوارض سال ۱۴۰۱ شهرداری قمصر با عنوان «عوارض صدور مجوز حفاری طولی و عرضی در معابر و انجام آن» مغایر با قانون موصوف و خارج از حدود صلاحیت و اختیارات واضع تشخیص و ابطال آن ها در هیات عمومی (به صورت فوق العاده و خارج از نوبت) از تاریخ تصویب، مورد تقاضا می‌باشد."

متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:

" تعرفه شماره ۱۰۳۱: عوارض صدور مجوز حفاری طولی و عرضی در معابر و انجام آن

نحوه محاسبه:

الف: حفاری در معابر آسفالت با عمر بالای ۴ سال (طولی و عرضی و انشعابات)

ریال= N×K× (L×W×M۱×M)+L×W×H×Z

ب: حفاری در معبر زیرسازی و خاکی (طولی و عرضی و انشعابات) ریال= N×K× (L×W×H×Z×Z۳)

ج: حفاری طولی آسفالت با عمر کمتر از ۴ سال ریال= N×K× (L×W)×M+L ×W×H×Z

د: حفاری عرضی و انشعابات در معابر آسفالت با عمر کمتر از ۴ سال ریال= (N×K× (۵%×L×M+L×W×H×Z

تبصره: مجوزهای شخصی W۱ بالاتر از ۱۲ متر متراژ بیشتر از ۱۲ متر ۵۰% می‌گردد.

K= ضریب مدت حفاری

Z= بهای مترمربع زیرسازی

Z۳= بهای مترمربع خاکی

M= بهای مترمربع آسفالت

W= عرض تراشه [ترانشه] (حداقل ۸۰ سانتیمتر)

L= طول تراشه [ترانشه]

N= ضریب اهمیت معبر

H= ارتفاع تراشه [ترانشه] حداقل ۱ متر

M۱= بهای مترمربع سنگ رنگی یا بلوک سازمان و سنگ لاشه

W۱= عرض تراشه [ترانشه]

L= طول معبر

نوع معبر

پیاده رو و معابر خاکی زیر ۵ متر

کوچه های فرعی تا ۸ متر

معابر فرعی و اصلی

بلوار امام رضا(ع)

N= ضریب اهمیت معبر

۱

۱/۱

۱/۳

۱/۵

مدت حفاری

تا یک هفته

تا دو هفته

تا سه هفته

تا یک ماه

تا دو ماه

تا بیش از دو ماه

K= ضریب مدت حفاری

۷%

۸%

۱

۱/۲

۱/۴

۱/۵

مبنا= (۲۰۰ متر یک هفته-۱۰۰ متر ۴ روز-۵۰ متر۲ روز)

ضوابط و تبصره های اجرایی:

تبصره۱: اخذ برگه مسیر از ستاد پاکیزگی منطقه مربوطه توسط پیمانکاران حفار الزامی است.

تبصره۲: در اجرای هر طرح و برنامه و پروژه حفاری و ترمیم بایستی مطابق زمان درج شده در مجوز حفاری اقدام گردد.

تبصره۳: بهای مترمربع آسفالت شامل تهیه قیر، قیرپاشی، تهیه آسفالت........ به ضخامت مورد نیاز معبرطرق ضوابط فنی می‌باشد.

تبصره۴: دریافت عوارض این تعرفه مانع از دریافت سایر عوارض شهرداری نخواهد شد.

تعرفه شماره ۲۲۰۹ تعرفه بهای خدمات شهرداری قمصر

عنوان تعرفه: بهای خدمات ترمیم تراشه [ترانشه] حفاری۱

نحوه محاسبه:

۱- بهای هر مترمربع تراشه [ترانشه] زیرسازی شده

۴۵۰/۰۰۰ ریال

۲- بهای هر مترمربع تراشه [ترانشه] در معابر خاکی

۱۵۰/۰۰۰ ریال

۳- بهای هرمترمربع تراشه [ترانشه] آسفالت

۸۰۰/۰۰۰ ریال

۴- بهای ترمیم هر مترمربع تراشه [ترانشه] در پیاده رو با بلوک ترنجی یا پاپیونی

۷۰۰/۰۰۰ ریال

۵- بهای هر مترمربع تراشه [ترانشه] در پیاده رو با سنگ رنگی

۷/۵۰۰/۰۰۰ ریال

۶- بهای هر مترمربع تراشه [ترانشه] در پیاده رو با سنگ کوبیک

۱/۰۰۰/۰۰۰ ریال

۷- بهای هر مترمربع تراشه [ترانشه] در پیاده رو با بلوک ضخامت ۶ سانتی متر

۱/۵۰۰/۰۰۰ ریال

۸- بهای ترمیم جداول سنگی و سیمانی با هر ضخامت به ازای هر متر طول

۲/۴۰۰/۰۰۰ ریال

۹- پیاده روهایی که با ملات ماسه، سیمان اجرا شده به ازای هرمترمربع ۸۰/۰۰۰ ریال به ردیف های ۵،۴ و ۶ اضافه و دریافت می‌گردد.

ضوابط و تبصره های اجرایی:

تبصره۱: هزینه صدور مجوز حفاری به منظور تامین بخش از هزینه هایی از قبیل اداری و نظارت عالیه بر عملکرد پیمانکاران دستگاه متقاضی حفاری و هزینه خدمات اضافی در مدت زمان اجرای پروژه از قبیل نظافت معابر و همچنین هزینه های متوسط با خسارت به بافت زیر سازی در محل حفاری و هزینه هایی که شهرداری بابت ترمیم محل تراشه [ترانشه] در آینده و ایجاد اختلال در انجام وظایف شهرداری متحمل خواهد شد مبلغی جهت صدور حفاری از دستگاه متقاضی یا شخص متقاضی دریافت می‌شود.

تبصره۲: حداقل عرض تراشه [ترانشه] یک متر محاسبه خواهد شد.

تبصره۳: چنانچه ترمیم تراشه [ترانشه] توسط شهرداری صورت پذیرد هزینه آن مطابق با فهرست بهای واحد پایه ترمیم و بازسازی و حفاری در معابر همان سال محاسبه خواهد شد و ادارات خدمات رسان مکلف به پرداخت خواهند بود.

تبصره۴: چنانچه دستگاه حفار یا پیمانکار مربوطه بدون رعایت اصول فنی اقدامی انجام دهد که موجب خسارت به معابر شود براساس جدول فوق محاسبه خواهد شد.

تبصره۵: در صورت تاخیر در شروع کار تعرفه های قید شده در کلیه موارد فوق براساس زمان اجرای کار محاسبه و اخذ خواهد شد.

تبصره۶: طول موثر تراشه [ترانشه] براساس ماده ۱۰ دستورالعمل صدور مجوز حفاری در سطح شهرهای کشور تعیین می‌شود.

تبصره۷: در نظر گرفتن مصوبه هیات وزیران و شرایط شهر قمصر در خصوص عرض معابر، عمر آسفالت و... بن محاسبات صورت می پذیرد."

در پاسخ به شکایت مذکور، رئیس شورای اسلامی شهر قمصر به موجب لایحه شماره ۶/۲/۳۵۲۶ /ش/ق مورخ ۱۴۰۲/۰۳/۰۸ توضیح داده است که:

" به دلالت بند (الف) تبصره ۱ ماده ۲ قانون درآمد پایدار و هزینه شهرداری ها و دهیاری ها مصوبه ۱۴۰۱/۰۴/۰۱ مجلس شورای اسلامی عناوین عوارض و ترتیبات وصول آن با پیشنهاد شورای اسلامی شهر و بخش ها پس از تایید شورای عالی استان ها تهیه گردیده و دستورالعمل آن حداکثر تا پایان آذر ماه هر سال توسط وزیر کشور تصویب و ابلاغ می‌شود و وضع هرگونه عوارض به غیر از موارد اعلام شده ممنوع است. بر اساس قانون مذکور وزیر کشور طی نامه شماره ۲۰۳۷۲۶ مورخ ۱۴۰۱/۰۹/۳۰ دستورالعمل اجرایی عناوین عوارض و بهای خدمات و ترتیبات وصول آن ها را ابلاغ نموده است که مطابق دستورالعمل مذکور تعرفه شماره ۲۲۰۹ دفترچه بهای خدمات سال ۱۴۰۱ و تعرفه ۱۰۳۱ دفترچه عوارض سال ۱۴۰۱ برای سال جاری (۱۴۰۲) قابلیت اجرا نداشته است و اجرای آن با تصویب قانون فوق الاشاره سالبه به انتفای موضوع می‌باشد و در دفترچه عوارض و بهای خدمات شهرداری در سال ۱۴۰۲ چنین عناوینی وجود ندارد. با عنایت به مراتب فوق تقاضای رد شکایت شاکی را دارم."

هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۴۰/۸/۲۳به ریاست معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور هیات عمومی و با حضور معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.

رای هیات عمومی

براساس ماده ۱۰۳ قانون شهرداری (الحاقی ۱۳۴۵/۱۱/۲۷): «کلّیه وزارتخانه‌ها و موسسات دولتی و خصوصی موظّفند قبل از هرگونه اقدامی نسبت به کارهای عمرانی واقع در مناطق مندرج در ماده ۹۷ و ۹۸ از قبیل احداث شبکه تلفن و برق و آب و سایر تاسیسات و همچنین اتصال راه های عمومی و فرعی رعایت نقشه جامع شهرسازی را بنمایند. ‌این قبیل اقدام باید با موافقت کتبی شهرداری انجام گیرد و موسسه اقدام‌کننده مکلّف است هرگونه خرابی و زیانی را که در اثر اقدامات مزبور به آسفالت‌ یا ساختمان معابر عمومی وارد آید در مدت متناسبی که با جلب نظر شهرداری تعیین خواهد شد، ترمیم نموده و به وضع اول درآورد. والا شهرداری‌ خرابی و زیان وارده را ترمیم و به حال اول درآورده هزینه تمام‌شده را با ۱۰% (‌ده درصد) اضافه از طریق اجرای ثبت اسناد وصول خواهد کرد.» با توجه به اینکه اولاً برمبنای حکم قانونی مذکور، در خصوص ترمیم و جبران خسارت ناشی از خرابی و زیانی که در اثر اقدامات وزارتخانه‌ها و موسسات دولتی و خصوصی به معابر و راه های عمومی وارد می‌شود تعیین تکلیف شده و براساس ماده ۸۰ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوب سال ۱۳۷۵ با اصلاحات بعدی برای شوراهای اسلامی شهر صلاحیتی در خصوص تعیین عوارض برای انجام حفاری در شهر پیش‌بینی نشده است و ثانیاً هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز براساس آرای مختلف خود از جمله رای شماره ۷۳۵ مورخ ۱۴۰۲/۰۴/۱۴ وضع عوارض در خصوص حفاری و ترمیم معابر شهر را توسط شوراهای اسلامی شهر خلاف قانون و خارج از حدود اختیار تشخیص و ابطال کرده است، بنابراین تعرفه شماره ۲۲۰۹ تحت عنوان بهای خدمات ترمیم ترانشه حفاری و تعرفه شماره ۱۰۳۱ تحت عنوان عوارض صدور مجوز حفاری طولی و عرضی در معابر و انجام آن از تعرفه عوارض محلی سال ۱۴۰۱ شهرداری قمصر که توسط شورای اسلامی این شهر به تصویب رسیده، خلاف قانون و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و مواد ۱۳ و ۸۸ قانون دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ از تاریخ تصویب ابطال می‌شود. این رای براساس ماده ۹۳ قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوب ۱۴۰۲/۰۲/۱۰) در رسیدگی و تصمیم ‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است./

مهدی دربین

هیات عمومی دیوان عدالت اداری

معاون قضایی دیوان عدالت اداری