رای شماره ۱۸۰ مورخ ۱۳۸۳/۰۵/۰۴ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
کلاسه پرونده: ۷۵۲/۸۲
شاکی:خانم صدیقه شفیعی بافتی
موضوع:ابطال ماده ۳ آییننامه اجرایی قانون الحاق یک تبصره به ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی مصوب ۱۳/۲/۷۷ هیات وزیران
تاریخ رای:یکشنبه ۴ مرداد ۱۳۸۳
شماره دادنامه: ۱۸۰
مقدمه: شاکی طی دادخواست تقدیمی اعلام داشته است، به موجب قانون الحاق یک تبصره به ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی (در خصوص مهریه) مصوب ۱۳۷۶ به طور مطلق بیان شده که چنانچه مهریه وجه رایج باشد متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه زمان تادیه نسبت به سال اجرای عقد محاسبه و پرداخت خواهد شد. بدیهی است این حق در صورت فوت مدیون به وارث وی نیز منتقل شده و فوت شوهر نمیتواند تداوم این حق را که تا زمان تادیه مهریه بایستی ادامه داشته باشد محدود و متوقف کند. اما متاسفانه هیات وزیران در ماده ۳ از آییننامه اجرایی قانون مذکور در مواردی که شوهر فوت کند مبنای محاسبه مهریه را بر اساس تاریخ فوت اعلام کرده است. با توجه به اینکه ماده ۳ مذکور مخالف قانون میباشد ابطال آن مورد تقاضا است. قائم مقام معاونت حقوقی و امور مجلس ریاست جمهوری در پاسخ به شکایت مذکور طی نامه شماره۱۷۷۷۳ مورخ ۹/۴/۸۳ ضمن ارسال تصویر نامههای شماره۶۶۰/۰۲/۱۱۱ مورخ ۱۷/۲/۸۳ وزارت دادگستری و شماره ۲۷۱/۹۱ مورخ ۲۰/۲/۸۳ وزارت امور اقتصادی و دارائی و شماره ۶۹۳ مورخ ۲۱/۲/۸۳ بانک مرکزی اعلام داشتهاند، پرداخت مهریه مطابق مواد ۱۰۸۵، ۱۰۸۶ قانونی مدنی منوط به مطالبه زوجه است و تقویم و محاسبه آن در مواردی که وجه رایج باشد زمان تادیه است و نه زمان وقوع عقد، تبصره الحاقی به ماده ۱۰۸۲ نیز با کاربرد عبارت «قیمت سالانه زمان تادیه» ناظر به همین مطلب است. از سوی دیگر پرداخت مهریه به وجه رایج از جمله دیون شوهر و از مصادیق بند(۲) ماده ۸۶۹ قانون مدنی است. با توجه به مراتب فوق چنانچه زوجه در زمان حیات شوهر مطالبه مهریه (که به وجه رایج است) نماید ملاک تقدیم، زمان تادیه در آن هنگام است و در صورت فوت شوهر (زمان تادیه) طبق مواد۸۶۸ و ۸۶۹ قبل از تقسیم ماترک خواهد بود. به همین جهت در تبصره الحاقی به ماده ۱۰۸۲ عبارت «زمان تادیه» مورد حکم قرار گرفته که ناظر به هر دو مورد (مطالبه در زمان حیات شوهر - اداء قبل از تقسیم ماترک در زمان فوت شوهر) میباشد. بنابراین ماده ۳ آییننامه که در مقام بیان زمان تادیه در فرض فوت شوهر است در چارچوب مواد ۸۶۸ و ۸۶۹ که زمان تادیه را در صورت فوت شوهر تعیین نموده وضع گردیده است. هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ فوق به ریاست حجتالاسلاموالمسلمین درینجفآبادی و با حضور روسای شعب بدوی و روسا ومستشاران شعب تجدیدنظر تشکیل و پس از بحث و بررسی و انجام مشاوره با اکثریت آراء به شرح آتی مبادرت به صدور رای مینماید.
رای هیات عمومی
با عنایت به اینکه با فوت اشخاص مدیون کلیه دیون آنان از جمله مهریه عیال دائم حال میشود و از تاریخ فوقت از محل ترکه قابل مطالبه و پرداخت است ماده ۳ آییننامه اجرایی قانون الحاق یک تبصره به ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی مصوب هیات وزیران مغایرتی با قانون ندارد و خارج از حدود اختیارات قوهمجریه نمیباشد.
رئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری - درّی نجف آبادی