رای شماره ۱۹۹۸ مورخ ۱۳۹۷/۰۹/۱۱ هیات عمومی دیوان عدالت اداری
بسم الله الرحمن الرحیم
شماره دادنامه: ۱۹۹۸
تاریخ دادنامه: ۹؍۱۱؍۱۳۹۷
شماره پرونده: ۹۶؍۱۰۱۹
مرجع رسیدگی: هیات عمومی دیوان عدالت اداری
شاکی: آقای موسی حیدری
موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه های شماره ۱۶۳۴۰؍۹۵؍۱۱۵-۱۳۹۵/۱۱/۰۳ و ۱۳۵۰؍۹۶؍۱۱۵-۱۳۹۶/۰۲/۱۱ اداره کل ثبت اسناد و املاک استان مرکزی
گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی، ابطال بخشنامه های شماره ۱۶۳۴۰؍۹۵؍۱۱۵-۳؍۱۱؍۱۳۹۵ و ۱۳۵۰؍۹۶؍۱۱۵-۱۱؍۲؍۱۳۹۶ اداره کل ثبت اسناد و املاک استان مرکزی را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:
" احتراماً به استحضار می رساند، مستنداً به مجموعه بخشنامه های ثبتی که طبق کد ۵۵۵ به صورت صریح اشاره دارد که مدیران کل ثبت استانها از صدور بخشنامه تکلیفی به دفاتر جداً خودداری کنند و صدور هرگونه بخشنامه تکلیفی چه راساً چه با هماهنگی سایر ادارات را توسط ثبت استانها ممنوع کرده و صدور بخشنامه تکلیفی را فقط در صلاحیت سازمان ثبت اسناد و املاک کشور قرار داده اما اداره کل ثبت استان مرکزی بدون توجه به بخشنامه های ثبتی (کد ۵۵۵) راساً اقدام به صدور بخشنامه و تکلیف به دفاتر ازدواج جهت معرفی زوجین به کلاسهای مهارت زندگی نموده که باعث ایجاد زحمت برای زوجین و رفت و آمدهای چند باره آنها گردیده که با سیاستهای تسهیل ازدواج نیز مغایر است موضوع بخشنامه ۱۶۳۴۰؍۹۵؍۱۱۵-۳؍۱۱؍۱۳۹۵
در اقدامی دیگر و باز هم علی رغم ممنوعیت ذکر شده در مجموعه بخشنامه های ثبتی باز هم مبادرت به صدور بخشنامه تکلیفی دیگری به شماره ۱۳۵۰؍۹۶؍۱۱۵-۱۱؍۲؍۱۳۹۶ در خصوص نصب دوربین مداربسته در دفاتر ازدواج نموده، لذا با توجه به اینکه اداره کل ثبت اسناد و املاک استان (مجموعه بخشنامه های ثبتی کد ۵۵۵) صلاحیت صدور چنین بخشنامه هایی را نداشته ابطال هر دو بخشنامه مورد تقاضاست. "
متن بخشنامه های مورد اعتراض به شرح زیر است:
الف: بخشنامه شماره ۱۶۳۴۰؍۹۵؍۱۱۵-۳؍۱۱؍۱۳۹۵
" اداره ثبت اسناد و املاک شهرستان....
با سلام
احتراماً، خواهشمند است به دفاتر ازدواج تابعه تاکید نمایید زوجین را جهت گذراندن آموزش «مهارتهای زندگی بدو ازدواج» به مراکزی که از قبل اعلام شده راهنمایی نمایند. (به پیوست نامه مدیرکل محترم امور اجتماعی و فرهنگی استانداری ارسال میگردد).- مدیرکل ثبت اسناد و املاک استان مرکزی"
متن نامه مدیرکل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری استان مرکزی به شرح زیر است:
" آقای صدری
مدیرکل محترم ثبت اسناد و املاک استان
با سلام
پیرو رونوشت نامه شماره ۹۳۶۱۵-۲۰؍۱۰؍۱۳۹۵ در پیگیری مصوبات صورتجلسه مورخ ۱۶؍۱۰؍۱۳۹۵ ششمین جلسه پیگیری مصوبات چگونگی اجرای طرح « آموزش مهارتهای زندگی بدو ازدواج» و با توجه به مفاد مندرج در بند ۴ و ۵ صورتجلسه موصوف مبنی بر:
پیگیری مجدد جهت ارجاع متقاضیان ازدواج از دفاتر ثبت ازدواج به کلاسهای آموزشی و اقدامات مداوم در این رابطه به ویژه در شهرستانهای خمین، شازند و محلات. ارائه گزارش کامل از تعداد ثبت وقایع ازدواج (به تفکیک شهرستانها) در دی ماه سال جاری.
خواهشمند است دستور فرمایید با توجه به اهمیت موضوع نتیجه اقدامات انجام شده را به قید فوریت به این دبیرخانه ارسال فرمایند.- مدیرکل امور اجتماعی و فرهنگی و دبیر ستاد فرهنگی، اجتماعی مدیریت و ساماندهی آسیبهای اجتماعی استان "
ب: بخشنامه شماره ۱۳۵۰؍۹۶؍۱۱۵-۱۱؍۲؍۱۳۹۶
" اداره ثبت اسناد و املاک شهرستان....
با سلام
احتراماً، با توجه به اهمیت نصب دوربین مدار بسته در دفاتر اسناد رسمی و ازدواج - طلاق به دفاتر ابلاغ نمایید.
تعداد، مارک دوربین، مشخصات و مدت زمان ذخیره سازی فیلمها را به قید فوریت به اداره کل اعلام نمایند.- مدیرکل ثبت اسناد و املاک استان مرکزی "
در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل ثبت اسناد و املاک استان مرکزی به موجب لایحه شماره ۱۳۹۷۵۵۷۰۵۲۰۱۰۰۰۰۰۶-۲۴؍۳؍۱۳۹۷ توضیح داده است که:
" دفتر هیات محترم عمومی دیوان عدالت اداری
با سلام و احترام
عطف به مرقومه شماره ۹۶۰۹۹۸۰۹۰۵۸۰۰۸۸۰-۲۰؍۱؍۱۳۹۷ در خصوص دادخواست آقای موسی حیدری به طرفیت این اداره کل به استحضار می رساند:
اولاً: نامه شماره ۱۶۳۴۰؍۹۵؍۱۱۵-۳؍۱۱؍۱۳۹۵ این اداره مستند به مرقومه شماره ۹۶۳۶۱۵-۲۰؍۱۰؍۱۳۹۵ مدیرکل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری استان مرکزی به منظور اجرای مصوبات استان در اجرای منویات مقام معظم رهبری به منظور کاهش آمار طلاق و جلوگیری از طلاق به کلیه دستگاههای اجرایی ذی ربط در زمینه فوق به این اداره کل ابلاغ و این اداره کل نیز با توجه به تکلیف قانونی خود مبادرت به ابلاغ آن به واحدهای تابعه به منظور اجرای طرح مذکور و اطلاع آن به دفاتر ازدواج در سطح استان نموده است. ثانیاً: نامه شماره ۱۳۵۰؍۹۶؍۱۱۵-۱۱؍۲؍۱۳۹۶ این اداره کل صرفاً پرسش از دفاتر اسناد رسمی و ازدواج و طلاق بوده است تا چنانچه سردفتری در محل فعالیت خود اقدام به نصب دوربین مدار بسته نموده است، مارک دوربین و مشخصات آن را به منظور رعایت مسائل امنیتی و حفاظتی به این اداره کل اعلام نماید. لذا با عنایت به مراتب مذکور این اداره کل در اجرای تکالیف و وظایف خود انجام وظیفه نموده و رد دادخواست شاکی مورد استدعاست. مضافاً تصویر مصوبه مدیرکل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری جهت مزید استحضار به پیوست تقدیم حضور میگردد."
متن مصوبه مدیرکل امور اجتماعی و فرهنگی و دبیر ستاد فرهنگی، اجتماعی مدیریت و ساماندهی آسیبهای اجتماعی استان مرکزی مورد اشاره در لایحه مدیرکل ثبت اسناد و املاک استان مرکزی به شرح زیر است:
" پیگیری ۹۵
جناب آقای دکتر طاهر احمدی، رئیس محترم دانشگاه علوم پزشکی اراک
جناب آقای دکتر کوهپایه زاده، رئیس محترم دانشکده علوم پزشکی ساوه
جناب آقای دکتر جواهری، رئیس محترم دانشکده علوم پزشکی خمین
جناب آقای دکتر رفیعی، مدیرکل محترم بهزیستی استان- مسئول هسته آموزش و اطلاع رسانی
جناب آقای صدری، مدیرکل محترم ثبت اسناد و املاک استان
جناب آقای دکتر عبدی، رئیس محترم سازمان نظام روانشناسی و مشاوره - مسئول هسته مشاوره
جناب آقای فراهانی، رئیس محترم کانون سردفتران ازدواج و طلاق استان
با سلام و احترام:
پیرو دعوتنامه شماره ۹۱۱۹۶-۱۴؍۱۰؍۱۳۹۵ به پیوست ششمین صورتجلسه مورخ ۱۶؍۱۰؍۱۳۹۵ پیگیری مصوبات اجرای طرح « آموزش مهارتهای زندگی بدو ازدواج» برای استحضار و صدور دستور پیگیری مصوبات و اعلام نتیجه اقدامات ارسال میگردد.
زمان جلسه: ۸ صبح روز: پنجشنبه مورخ: ۱۶؍۱۰؍۱۳۹۵ نوبت جلسه: ۶
مکان: سالن جلسات حوزه معاونت سیاسی، امنیتی و اجتماعی
دستور کار جلسه:
بررسی نتایج حاصل از اجرای طرح « آموزش مهارتهای زندگی بدو ازدواج»
پیرو دعوتنامه شماره ۹۱۱۹۶-۱۴؍۱۰؍۱۳۹۵ جلسه ای به منظور بررسی نتایج حاصل از اجرای طرح آموزش مهارتهای زندگی بدو ازدواج که از ابتدای دی ماه سال جاری در سراسر استان در حال برگزاری است، راس ساعت ۸ صبح روز پنجشنبه تاریخ ۱۶؍۱۰؍۱۳۹۵ در محل سالن جلسات حوزه معاونت سیاسی، امنیتی و اجتماعی و با حضور معاونین فرمانداریها و جمعی از کارشناسان و معاونین دستگاههای متولی اجرای طرح برگزار گردید. در این جلسه اهداف و اقدامات به عمل آمده در راستای آموزش مهارتهای زندگی بدو ازدواج به متقاضیان ازدواج توسط خانم کسایی پور معاون دفتر امور اجتماعی و فرهنگی تشریح سپس نتایج حاصله از اجرای برنامه در شهرستانها طی دو هفته اول آغاز برنامه توسط معاونین فرمانداریهای تابعه مطرح شد، اهم موارد مورد تایید عبارتند از:
لزوم اتخاذ راهکارهای تشویقی برای جذب مخاطبین و جلوگیری از مراجعه آنان به سایر استانهای همجوار جهت انجام مراسم عقدافزایش تعداد روزهای ارائه آموزش در شهرستانها- پیش بینی مکان برای برگزاری کلاس در روزهای خاص (اعیاد وایام تعطیل) که متقاضیان بیشتری مراجعه خواهند نمود- ارائه آموزشهای پس از ازدواج- لزوم پوشش خبری مناسب جهت اطلاع رسانی به موقع به آحاد جامعه مورد بحث و بررسی قرار گرفت و پس از تعاقب مذاکرات مقرر شد:
ردیف
عنوان مصوبه
مهلت اقدام
دستگاه اقدام کننده
۱
آموزشهای بدو ازدواج مطابق سرفصلهای اعلام شده به صورت جامع و مستمر در تمامی شهرستانها انجام و فرمانداران به عنوان مسئول هسته اجرایی برنامه کنترل و کاهش طلاق شهرستان نسبت به پیگیری و تعاقب اهداف برنامه توسط متولیان اقدام و فرآیندهای مربوط به این دوره ها به طور جامع مد نظر قرار گیرد:
الف) وظایف دفاتر ثبت ازدواج در معرفی متقاضیان ازدواج به کلاسهای آموزشی پیش بینی شده توسط دفاتر ثبت ازدواج جهت طی دوره آموزشی و دریافت گواهی مربوط
ب) وظایف مسئولین برگزاری کلاسها (اداره کل بهزیستی- سازمان نظام روانشناسی و مشاوره) اعم از: وجود دفتر ثبت اطلاعات و فرمهای مربوطه جهت ثبت دقیق اطلاعات شرکت کنندگان در کلاسها، دفتر خاطرات برای ثبت نظرات و پیشنهادات، انجام پذیرایی مناسب از شرکت کنندگان در کلاسها، ارائه بسته های آموزشی مناسب
ه) وظایف مراکز بهداشت در ارجاع متقاضیان به کلاسهای آموزشی و انجام آزمایشات بعد از طی دوره آموزش و مشاوره
مستمر
فرمانداریها
۲
در شهرستانهایی که به دلایل مختلف کلاسهای آموزشی برای متقاضیان ازدواج از اول دی ماه برگزار نشده فرمانداران با هماهنگی دفاتر ثبت ازدواج، مرکز بهداشت و بهزیستی نسبت به شناسایی زوجین عقد شده و فراهم نمودن بستر ارائه آموزشها اقدام و نتیجه را به دبیرخانه اعلام فرمایند.
تبصره: با توجه به اینکه آموزشها و مشاوره های لازم در ۵ سال اول زندگی ادامه خواهد داشت اخذ اطلاعات دقیق افراد از جمله شماره همراه آنان الزامی است.
۳۰؍۱۰؍۱۳۹۵
فرمانداریها
۳
با توجه به اهمیت ارائه مشوقهای لازم برای جلب مشارکت حداکثری در کلاسها و جلوگیری از مراجعه متقاضیان به سایر استانهای همجوار و همچنین اعلام آمادگی اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی برای بهره مندی (با تخفیف ویژه) از امکانات و ظرفیتهای موجود در شهرستانها از جمله: سینما، رستوران، هتل، استخر، اماکن تاریخی، ابنیه های تاریخی و... فرمانداریهای تابعه نسبت به بررسی امکان بهره مندی از امکانات موصوف و ارائه مشوقهای مربوطه اقدام و نتیجه به دبیرخانه اعلام گردد.
۳۰؍۱۰؍۱۳۹۵
فرمانداریها
۴
با توجه به لزوم ارجاع متقاضیان ازدواج از دفاتر ثبت ازدواج به کلاسهای آموزشی و اقدامات مداوم در این رابطه به ویژه در شهرستانهای خمین، شازند و محلات، مجدداً پیگیری لازم توسط اداره ثبت اسناد واملاک انجام و نتیجه به دبیرخانه اعلام گردد.
۲۵؍۱۰؍۱۳۹۵
اداره کل ثبت اسناد و املاک
۵
گزارش کاملی از تعداد ثبت وقایع ازدواج (به تفکیک شهرستانها) طی دو هفته اول دی ماه سال جاری اخذ و به دبیرخانه ارائه گردد.
۲۲؍۱۰؍۱۳۹۵
اداره کل ثبت اسناد و املاک استان
۶
گزارش کاملی از تعداد متقاضیان ازدواج شرکت کننده در کلاسهای آموزش مهارتهای زندگی بدو ازدواج (به تفکیک شهرستانها) طی دو هفته اول دی ماه سال جاری اخذ و به دبیرخانه ارائه گردد.
۲۲؍۱۰؍۱۳۹۵
اداره کل بهزیستی
سازمان نظام روانشناسی و مشاوره
۷
گزارش کاملی از تعداد مراجعین به مراکز آموزش هنگام ازدواج جهت انجام آزمایشات مربوطه (به تفکیک شهرستانها) طی دو هفته اول دی ماه سال جاری اخذ و به دبیرخانه ارائه گردد.
۲۲؍۱۰؍۱۳۹۵
دانشگاه علوم پزشکی اراک
دانشگاه علوم پزشکی ساوه
دانشگاه علوم پزشکی خمین
هیات عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۹؍۱۱؍۱۳۹۷ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و روسا و مستشاران و دادرسان شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رای مبادرت کرده است.
رای هیات عمومی
الف- نظر به اینکه بخشنامه مورد شکایت به شماره ۱۶۳۴۰؍۹۵؍۱۱۵-۳؍۱۱؍۱۳۹۵ مفاداً ابلاغ نامه شماره ۹۶۳۶۱۵-۲۰؍۱۰؍۱۳۹۵ مدیرکل امور اجتماعی و فرهنگی و دبیر ستاد فرهنگی، اجتماعی مدیریت و ساماندهی آسیب های اجتماعی استانداری مرکزی است و مستقلاً واجد قاعده آمره الزام آوری نیست، بنابراین از مصادیق مقررات موضوع ماده ۱۲ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ محسوب نمی شود و تقاضای ابطال آن قابل رسیدگی و اتخاذ تصمیم در هیات عمومی دیوان عدالت اداری تشخیص نشد.
ب- با عنایت به اینکه به موجب بخشنامه های شماره ۴۹۷۷-۳؍۲-۱۷؍۱۱؍۱۳۶۸ و ۹۲۳۲؍۱-۹؍۴؍۱۳۷۹ سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، ادارات کل ثبت استانها مستقلاً اجازه صدور بخشنامه برای واحدهای تابعه خود ندارند، در نتیجه بخشنامه شماره ۱۳۵۰؍۹۶؍۱۱۵-۱۱؍۲؍۱۳۹۶ مدیرکل ثبت اسناد و املاک استان مرکزی که به شرح آن دفاتر اسناد رسمی و ازدواج - طلاق مکلف به اعلام تعداد، مارک دوربین، مشخصات و مدت ذخیره سازی فیلم ها به اداره کل ثبت اسناد و املاک استان مرکزی شده اند خارج از حدود اختیارات مرجع وضع بخشنامه تشخیص است و به استناد بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب سال ۱۳۹۲ ابطال میشود.
محمدکاظم بهرامیرئیس هیات عمومی دیوان عدالت اداری